Yazınsal eserlerde güç ilişkileri göstergelerinin çevirilerinin değerlendirmesi: Chinua Achebe'nin parçalanma romanı örneği
Evaluation of translation of signs regarding power relations in literary translations: The case of things fall apart by Chinua Achebe
- Tez No: 979309
- Danışmanlar: DOÇ. DR. HALİL İBRAHİM BALKUL, DOÇ. DR. MESUT KULELİ
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Mütercim-Tercümanlık, Translation and Interpretation
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2025
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Sakarya Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Çeviribilim Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu çalışmanın amacı, postkolonyal yazındaki güç ilişkileri söylemlerini sınıflandırmak ve bu söylemlerin çeviri sürecinde oluşabilecek anlam dönüşüm düzeylerini ve sonuçlarını tespit etmektir. Bu doğrultuda, postkolonyal edebiyatın önemli eserlerinden biri olan Chinua Achebe'nin Things Fall Apart (1958) başlıklı romanında tespit edilen güç ilişkileri içeren söylemler, Anjel Selveroğlu'nun Ruhum Yeniden Doğacak (1983) ve Nazan Arıbaş Erbil'in Parçalanma (2022) başlıklı çevirileri ile karşılaştırılmış ve tespit edilen bu söylemlerdeki güç ilişkileri göstergelerinin erek metinlerde ne ölçüde korunup korunamadığı incelenmiştir. Kaynak metinde, postkolonyal kuramcılar Edward Said, Gayatri Chakravorty Spivak ve Homi Bhabha'nın kavramları temel alınarak postkolonyal bir çözümleme yapılmıştır. Yapılan postkolonyal çözümleme sonrasında, kaynak metindeki güç ilişkileri söylemleri“Doğu'nun ötekileştirilmesi”,“Batı'dan Doğu'ya epistemolojik şiddet”ve“hakimiyet göstergeleri”olmak üzere toplamda üç ana kategoride toplanmıştır. Erek metinlerin çeviri değerlendirmesi ise Öztürk Kasar'ın (2021)“Çeviride Anlam Evrilmesi Dizgeselliği”çerçevesinde yapılarak, hakimiyet göstergeleri göstergelerinde saptanan anlam dönüşümlerinin hangi“anlam evirici”eğilime maruz kaldığı ortaya konmuştur. Üç kategoride toplanan söylemlerin çeviri değerlendirmesi sonucunda, en sık karşılaşılan“anlam evirici”eğilimin“anlamın aşırı yorumlanması”eğiliminin olduğu tespit edilmiştir. Ayrıca, erek göstergelerin anlam dönüşümlerine rağmen genel olarak anlamlama alanlarında“anlam”sınırları içinde kaldığı gözlemlenmiştir. Sonuç olarak, kolonyal bir geçmişe sahip olmayan Türk toplumuna yönelik üretilen postkolonyal yazın çevirilerinde,“Çeviride Anlam Evrilmesi Dizgeselliği”aracılığıyla erek metinlerdeki anlam dönüşümlerine daha bilinçli bir şekilde yaklaşılabileceği ve bu sayede anlam kayıplarının en aza indirgenebileceği sonucuna varılmıştır. Bu sebeple, güç ilişkileri söylemlerini mümkün olduğunca en az kayıpla çevirebilmek için yazın çevirmenlerine, çeviri öncesi süreçte postkolonyal bir çözümleme yapmaları ve çeviri kararlarını alırken“anlam evirici”eğilimlerin anlamsal sonuçlarını değerlendirmeleri önerilebilir.
Özet (Çeviri)
The aim of this study is to categorize contexts of power relations in postcolonial literature as well as identify the possible meaning transformations in the translated texts with a view to the analysis of the consequences of these transformations. In this respect, the novel Things Fall Apart (1958) by Chinua Achebe, one of the most significant works of postcolonial literature is analyzed to find the contexts involving power relations, later to be compared with the two Turkish translations: Ruhum Yeniden Doğacak (1983) by Anjel Selveroğlu and Parçalanma (2022) by Nazan Arıbaş Erbil. The comparison aims to reveal the extent to which the signs of power relations identified in the source text are preserved or transformed in the target texts. In the source text, postcolonial analysis is conducted based on the concepts of postcolonial theorists Edward Said, Gayatri Chakravorty Spivak and Homi Bhabha. Following this postcolonial analysis, the contexts of power relations in the source text are classified into three main categories as“construction of the East as the other”,“epistemological violence from the West to the East”and“signs of dominance”. The evaluation of the target texts was carried out within the framework of Öztürk Kasar's (2021)“Systematics of Designation”, revealing the extent to which the signs of power relations in the source text are preserved or transformed to identify the dominant“designificative tendency”. As a result of the translation evaluation of the contexts of power relations classified under these three categories, it was determined that the most common“designificative tendency”was“over-interpretation of the meaning”. Despite the various“designificative tendencies”in the target texts, the signs of power relations predominantly fall to the scope of“meaning”in field of signification. As a consequence, it was concluded that in translations of postcolonial literature for Turkish readers, who do not have a colonial past, it is possible to approach the meaning transformations in target texts with greater mindfulness through the“Systematics of Designation”, thereby minimizing meaning transformations. Ultimately, in order to translate the postcolonial contexts with power relations with minimum meaning transformation, literary translators are recommended to conduct a postcolonial analysis as part of the pre-translation process and draw upon the“Systematics of Designation”when making translation decisions.
Benzer Tezler
- Visibility of translation through conflicting ideologies: The“İslamic”retranslations of“100 essential readings”
Çatışan ideolojiler üzerinden çevirinin görünürlük kazanması: 100 temel eserin“İslami”çevirileri
ESRA BİRKAN BAYDAN
Yüksek Lisans
İngilizce
2008
Mütercim-TercümanlıkBoğaziçi ÜniversitesiÇeviribilim Ana Bilim Dalı
DR. ŞEBNEM BAHADIR
- Millî Eğitim Bakanlığı yayınları Türk Dili ve Edebiyatı ders kitaplarında yer alan hikâye ve roman metinlerinin oluşumsal yapısalcılık kuramıyla incelenmesi
Examination of story and novel texts in Turkish Language and Literature coursebooks of the ministry of national education publications with genetic structural theory
NAHİDE ECE SÜSLÜ
Yüksek Lisans
Türkçe
2022
Eğitim ve ÖğretimVan Yüzüncü Yıl ÜniversitesiTürkçe ve Sosyal Bilimler Eğitimi Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. CELAL ASLAN
- Palestinian security perspective: A literary analysis
Filistin güvenlik algısı: Bir yazınsal analiz
BİRCE BEŞGÜL
Yüksek Lisans
İngilizce
2015
Doğu Dilleri ve EdebiyatıOrta Doğu Teknik ÜniversitesiOrtadoğu Araştırmaları Ana Bilim Dalı
YRD. DOÇ. TUBA ÜNLÜ BİLGİÇ
- Sanatta bilgelik kavramının temsili
Representation of the concept of wisdom in art
FERHAT KAVAS
Doktora
Türkçe
2025
Sanat Tarihiİstanbul ÜniversitesiSanat Tarihi Ana Bilim Dalı
PROF. DR. SİMGE ÖZER PINARBAŞI
- 20. Yüzyıl İngiliz romanında mizah ve hiciv: Samuel Beckett, Kingsley Amis ile P.G. Wodehouse
Humour and Satire in 20th Century English novel: Samuel Beckett, Kingsley Amis and P.G. Wodehouse
YAKUP YAŞAR
Doktora
Türkçe
2017
Batı Dilleri ve EdebiyatıAnkara ÜniversitesiBatı Dilleri ve Edebiyatları Ana Bilim Dalı
YRD. DOÇ. DR. ZEYNEP ZEREN ATAYURT FENGE