Geri Dön

Beş-altı yaş çocuk ve ebeveynlerinin sağlık okuryazarlığı

Health literacy of five- and six-year-old children and their parents

  1. Tez No: 979567
  2. Yazar: HASAN UĞUR SERDAROĞLU
  3. Danışmanlar: PROF. DR. HATİCE BEKİR, PROF. DR. ADNAN KAN
  4. Tez Türü: Doktora
  5. Konular: Halk Sağlığı, Eğitim ve Öğretim, Sağlık Eğitimi, Public Health, Education and Training, Health Education
  6. Anahtar Kelimeler: Okul öncesi çocuklar, Sağlık okuryazarlığı, Çocuk-okul öncesi, Preschool children, Health literacy
  7. Yıl: 2025
  8. Dil: Türkçe
  9. Üniversite: Gazi Üniversitesi
  10. Enstitü: Eğitim Bilimleri Enstitüsü
  11. Ana Bilim Dalı: Okul Öncesi Eğitimi Ana Bilim Dalı
  12. Bilim Dalı: Temel Eğitim Bilim Dalı
  13. Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.

Özet

Bu araştırmada beş-altı yaş çocukların sağlık okuryazarlığını belirleyen bir ölçme aracı geliştirmek, çocuk ve ebeveynlerin sağlık okuryazarlığını belirlemek ve çocukların sağlık okuryazarlığını çeşitli değişkenlere göre incelemek amaçlanmıştır. Sağlık okuryazarlığının kavramsal yapısı ve beş-altı yaş çocukların gelişimsel özelliklerini dikkate alarak çocukların sağlık okuryazarlığının bir test bataryası ile ölçülmesi hedeflenmiştir. Postpozitivizm dünya görüşüne dayalı, gerçeğin tam olarak belirlenmesinden ziyade tahmin edilmesine odaklanan bir felsefeyle nicel araştırma yaklaşımı tercih edilmiş, tarama deseniyle araştırma yürütülmüştür. Çalışma grubu Tokat ili merkez ilçesinde Milli Eğitim Bakanlığı'na bağlı resmi anaokulu, ilkokul, ortaokul ve lise bünyesindeki anasınıflarına kayıtlı beş-altı yaşında 627 çocuk ve ebeveynlerinden oluşmuştur. Sağlık okuryazarlığı test bataryası içinde gıda ve beslenme okuryazarlığı testi (26 madde), ağız sağlığı okuryazarlığı testi (19 madde), ruh sağlığı okuryazarlığı testi (16 madde), uyku sağlığı okuryazarlığı testi (14 madde), fiziksel sağlık okuryazarlığı testi (25 madde), çevre sağlığı okuryazarlığı testi (17 madde), anatomi okuryazarlığı testi (18 madde), risk ve güvenlik okuryazarlığı testi (26 madde), ilk yardım okuryazarlığı testi (19 madde) ve öz bakım okuryazarlığı testi (18 madde) olmak üzere on bağımsız test geliştirilmiş, bağımsız testler birlikte uygulandığında sağlık okuryazarlığının belirlenmesi sağlayacak beş-altı yaş sağlık okuryazarlığı test bataryası modeli oluşturulmuştur. Sağlık okuryazarlığı test bataryasının geçerlik ve güvenirlik çalışmaları klasik test teorisi yaklaşımı ile yapılmıştır. Bu doğrultuda testlerin ölçülmek istenen alanı ne derece temsil ettiğini belirlemek için kapsam geçerliği, ölçmek istediği yapıyı ne derece ölçtüğünü belirlemek için yapı geçerliği, ölçtüğü özelliği tutarlı, kararlı ve hatasız ölçüp ölçmediğini belirlemek için KR-20 tekniğiyle iç tutarlılık, testin zaman içerisindeki kararlılığı belirlemek için test tekrar test güvenirliği incelenmiştir. Sağlık okuryazarlığı test bataryası model uyumu Mplus programı aracılığıyla Binary DFA ile test edilmiştir. Analiz doğrultusunda sağlık okuryazarlığı test bataryası ve batarya içinde yer alan testlerin geçerli ve güvenilir olduğuna ulaşılmıştır. Sağlık okuryazarlığı test bataryası içerisinde yer alan testler birbiriyle pozitif yönde korelasyon göstermiştir. Ebeveynlerin en fazla yeterli sağlık okuryazarlığı düzeyinde olduğu belirlenmiştir. Beş-altı yaş çocukların sağlık okuryazarlığı ile yaş, ay, boy, kilo, doğum sırası, kardeş sayısı, okul öncesi eğitime devam süresi, ebeveyn sağlık okuryazarlığı arasında pozitif yönde korelasyon saptanmıştır. Çocukların gıda ve beslenme okuryazarlığı ile yaş, ay, boy, kilo, doğum sırası, okul öncesi eğitime devam süresi, ebeveyn sağlık okuryazarlığı arasında pozitif yönde zayıf düzeyde bir korelasyon bulunmuştur. Çocukların ağız sağlığı okuryazarlığı ile yaş, ay, boy, kilo, doğum sırası, okul öncesi eğitime devam süresi, ebeveyn sağlık okuryazarlığı arasında pozitif yönde zayıf düzeyde korelasyon tespit edilmiştir. Çocukların ruh sağlığı okuryazarlığı ile yaş, ay, kilo, doğum sırası, okul öncesi eğitime devam süresi, ebeveyn sağlık okuryazarlığı arasında pozitif yönde zayıf düzeyde korelasyon saptanmıştır. Çocukların uyku sağlığı okuryazarlığı ile yaş, ay, boy, kilo, doğum sırası, kardeş sayısı, okul öncesi eğitime devam süresi, ebeveyn sağlık okuryazarlığı arasında pozitif yönde zayıf düzeyde korelasyon bulunmuştur. Çocukların fiziksel sağlık okuryazarlığı ile yaş, ay, boy, doğum sırası, kardeş sayısı, okul öncesi eğitime devam süresi, ebeveyn sağlık okuryazarlığı arasında pozitif yönde zayıf düzeyde korelasyon olduğuna ulaşılmıştır. Çocukların çevre sağlığı okuryazarlığı ile yaş, ay, boy, kilo, doğum sırası, okul öncesi eğitime devam süresi, ebeveyn sağlık okuryazarlığı arasında pozitif yönde zayıf düzeyde korelasyon saptanmıştır. Çocukların anatomi okuryazarlığı ile yaş, ay, boy, kilo, kardeş sayısı, okul öncesi eğitime devam süresi, ebeveyn sağlık okuryazarlığı arasında pozitif yönde zayıf düzeyde korelasyon tespit edilmiştir. Çocukların risk ve güvenlik okuryazarlığı ile yaş, ay, boy, kilo, kardeş sayısı, okul öncesi eğitime devam süresi, ebeveyn sağlık okuryazarlığı arasında pozitif yönde zayıf düzeyde korelasyon olduğuna ulaşılmıştır. Çocukların ilk yardım okuryazarlığı ile yaş yaş, ay, boy, kilo, okul öncesi eğitime devam süresi, ebeveyn sağlık okuryazarlığı arasında pozitif yönde zayıf düzeyde korelasyon belirlenmiştir. Çocukların öz bakım okuryazarlığı ile yaş, ay, boy, doğum sırası, kardeş sayısı, okul öncesi eğitime devam süresi, ebeveyn sağlık okuryazarlığı arasında pozitif yönde zayıf düzeyde korelasyon saptanmıştır. Cinsiyet, yaş, ay, doğum sırası, kardeş sayısı, okul öncesi eğitime devam süresi, anne öğrenim durumu, baba öğrenim durumu, ebeveyn sağlık okuryazarlığı düzeyi değişkenlerine göre çocukların sağlık okuryazarlığı puan ortalamaları arasında istatistiki anlamlılık düzeyinde fark bulunmuştur. Cinsiyet, yaş, ay, doğum sırası, okul öncesi eğitime devam süresi, anne öğrenim durumu, baba öğrenim durumu, ebeveyn sağlık okuryazarlığı düzeyi değişkenlerine göre beş-altı yaş çocukların gıda ve beslenme okuryazarlığı puan ortalamaları arasında istatistiki anlamlılık düzeyinde fark saptanmıştır. Cinsiyet, yaş, ay, doğum sırası, okul öncesi eğitime devam süresi, ebeveyn sağlık okuryazarlığı düzeyi değişkenlerine göre beş-altı yaş çocukların ağız sağlığı okuryazarlığı puan ortalamaları arasında istatistiki anlamlılık düzeyinde fark tespit edilmiştir. Yaş, ay, doğum sırası, okul öncesi eğitime devam süresi değişkenlerine göre beş-altı yaş çocukların ruh sağlığı okuryazarlığı puan ortalamaları arasında istatistiki anlamlılık düzeyinde fark bulunmuştur. Yaş, ay, doğum sırası, kardeş sayısı, okul öncesi eğitime devam süresi, anne öğrenim durumu, baba öğrenim durumu, ebeveyn sağlık okuryazarlığı düzeyi değişkenlerine göre beş-altı yaş çocukların uyku sağlığı okuryazarlığı puan ortalamaları arasında istatistiki anlamlılık düzeyinde fark olduğuna ulaşılmıştır. Yaş, ay, doğum sırası, kardeş sayısı, okul öncesi eğitime devam süresi, anne öğrenim durumu, baba öğrenim durumu, ebeveyn sağlık okuryazarlığı düzeyi değişkenlerine göre beş-altı yaş çocukların fiziksel sağlık okuryazarlığı puan ortalamaları arasında istatistiki anlamlılık düzeyinde fark saptanmıştır. Yaş, ay, okul öncesi eğitime devam süresi, anne öğrenim durumu, ebeveyn sağlık okuryazarlığı düzeyi değişkenlerine göre beş-altı yaş çocukların çevre sağlığı okuryazarlığı puan ortalamaları arasında istatistiki anlamlılık düzeyinde fark belirlenmiştir. Yaş, ay, okul öncesi eğitime devam süresi, anne öğrenim durumu, baba öğrenim durumu, ebeveyn sağlık okuryazarlığı düzeyi değişkenlerine göre beş-altı yaş çocukların anatomi okuryazarlığı puan ortalamaları arasında istatistiki anlamlılık düzeyinde fark bulunmuştur. Yaş, ay, doğum sırası, kardeş sayısı, okul öncesi eğitime devam süresi, anne öğrenim durumu, baba öğrenim durumu, ebeveyn sağlık okuryazarlığı düzeyi değişkenlerine göre beş-altı yaş çocukların risk ve güvenlik okuryazarlığı puan ortalamaları arasında istatistiki anlamlılık düzeyinde fark olduğuna ulaşılmıştır. Cinsiyet, yaş, ay, doğum sırası, okul öncesi eğitime devam süresi, anne öğrenim durumu, baba öğrenim durumu, ebeveyn sağlık okuryazarlığı düzeyi değişkenlerine göre beş-altı yaş çocukların ilk yardım okuryazarlığı puan ortalamaları arasında istatistiki anlamlılık düzeyinde fark saptanmıştır. Cinsiyet, yaş, ay, doğum sırası, düzenli ilaç kullanma durumu, okul öncesi eğitime devam süresi, anne öğrenim durumu, baba öğrenim durumu değişkenlerine göre beş-altı yaş çocukların öz bakım okuryazarlığı puan ortalamaları arasında istatistiki anlamlılık düzeyinde fark tespit edilmiştir.

Özet (Çeviri)

This study aims to develop a measurement tool that assesses the health literacy of children aged five to six, to evaluate the health literacy of both children and their parents, and to investigate the relationship between children's health literacy and various variables. Considering the conceptual framework of health literacy and the developmental characteristics of children aged 5 and 6, the aim was to assess children's health literacy using a test battery. A quantitative research approach was preferred based on the postpositivist worldview, which focuses on estimating rather than determining the exact truth. A survey design was employed to conduct the study. The study group consisted of 627 five- and six-year-old children enrolled in preschool classrooms within public kindergartens, primary schools, middle schools, and high schools affiliated with the Ministry of National Education (MoNE) in the central district of Tokat, along with their parents. Within the health literacy test battery, ten independent tests were developed, including the following: food and nutrition literacy (26 items), oral health literacy (19 items), mental health literacy (16 items), sleep health literacy (14 items), physical health literacy (25 items), environmental health literacy (17 items), anatomy literacy (18 items), risk and safety literacy (26 items), first aid literacy (19 items) and self-care literacy (18 items). When administered collectively, these independent tests constitute a model of a health literacy test battery designed to assess the health literacy of children aged 5 and 6 years old. The validity and reliability studies of the health literacy test battery were conducted using the classical test theory approach. Accordingly, content validity was examined to determine the extent to which the tests represented the intended domain, construct validity was assessed to evaluate how well they measured the targeted construct, internal consistency was analyzed using the KR-20 technique to determine whether the tests measured the characteristics consistently, reliably, and without error, and test–retest reliability was investigated to assess the stability of the tests over time. The model fit indices of the health literacy test battery were tested with Binary CFA through the Mplus program. In this regard, it was found that the health literacy test battery and its constituent tests are valid and reliable. Those tests included in the health literacy test battery demonstrated a positive correlation with one another. The findings indicated that parents predominantly exhibited an adequate level of health literacy. A positive correlation was found between the health literacy of children aged five and six years and age, month, height, weight, birth order, number of siblings, duration of preschool education attendance, and parental health literacy. A weak positive correlation was detected between children's food and nutrition literacy and age, month, height, weight, birth order, duration of preschool education attendance, and parental health literacy. Similarly, a weak positive correlation was observed between children's oral health literacy and age, month, height, weight, birth order, duration of preschool education attendance, and parental health literacy. A weak positive correlation was also detected between children's mental health literacy and age, month, weight, birth order, duration of preschool education attendance, and parental health literacy. A weak positive correlation was seen between children's sleep health literacy and age, month, height, weight, birth order, number of siblings, duration of preschool education attendance, and parental health literacy. A weak positive correlation was observed between children's physical health literacy and age, month, height, birth order, number of siblings, duration of preschool education attendance, and parental health literacy. A weak positive correlation was found between children's environmental health literacy and age, month, height, weight, birth order, duration of preschool education, and parental health literacy. A weak positive correlation was identified between children's anatomy literacy and age, month, height, weight, number of siblings, duration of preschool education attendance, and parental health literacy. It has also been found that there is a weak positive correlation between children's risk and safety literacy and age, month, height, weight, number of siblings, duration of preschool education attendance, and parental health literacy. A positive weak correlation was determined between children's first aid literacy and age, month, height, weight, duration of preschool education attendance, and parental health literacy. A positive weak correlation was found between children's self-care literacy and age, month, height, birth order, number of siblings, duration of preschool education attendance, and parental health literacy. According to the variables of gender, age, month, birth order, number of siblings, duration of preschool education attendance, maternal education status, paternal education status, and parental health literacy level, there was a statistically significant difference in the mean health literacy scores of children. Regarding the variables of gender, age, month, birth order, duration of preschool education attendance, maternal education status, paternal education status, and parental health literacy level, a statistically significant difference was found in the food and nutrition literacy mean scores of children aged five and six. According to the variables of gender, age, month, birth order, duration of preschool education attendance, and parental health literacy level, a statistically significant difference was also detected in the oral health literacy mean scores of the children. Statistically significant differences were observed in the mental health literacy mean scores of five- and six-year-old children across the variables of age, month, birth order, and duration of preschool education attendance. The analysis also revealed statistically significant differences in the sleep health literacy mean scores of five- and six-year-old children with respect to age, month, birth order, number of siblings, duration of preschool education attendance, maternal educational level, paternal educational level, and parental health literacy level. According to the variables of age, month, birth order, number of siblings, duration of preschool education attendance, maternal education status, paternal education status, and parental health literacy level, a statistically significant difference was found in the mean physical health literacy scores of the children. Statistically significant differences were observed in the environmental health literacy of five- and six-year-old children across the variables of age, month, duration of preschool education attendance, maternal education status, and parental health literacy level. Regarding the variables of age, month, duration of preschool education attendance, maternal education status, paternal education status, parental health literacy level, there was a statistically significant difference in the anatomy literacy mean scores of children aged five and six years. The findings revealed statistically significant differences in the mean scores of risk and safety literacy among five- and six-year-old children, with respect to age, month, birth order, number of siblings, duration of preschool education attendance, maternal education status, paternal education status, and parental health literacy level. Statistically significant differences were detected in the mean scores of first aid literacy among five- and six-year-old children, according to the variables of gender, age, month, birth order, duration of preschool attendance, maternal education status, paternal education status, and parental health literacy level. Lastly, regarding the variables of gender, age, month, birth order, regular medication use status, duration of preschool education attendance, maternal education status, and paternal education status, a statistically significant difference was found in the mean self-care literacy scores of children.

Benzer Tezler

  1. Tez No

    715111

    Astımlı okul çocuklarına ve ebeveynlerine yönelik sağlık okuryazarlığına duyarlı eğitimin hastalık özyönetimine etkisi

    The effect of education given to asthmatic school children and their parents, considering health literacy, on the self-management of asthma

    ESMA GÜNEY KIZIL

    Doktora

    Türkçe

    Türkçe

    2022

    HemşirelikEge Üniversitesi

    Halk Sağlığı Hemşireliği Ana Bilim Dalı

    PROF. DR. AYLA BAYIK TEMEL

  2. Tez No

    619519

    Ebeveynler tarafından farklı ölçüm araçları kullanılarak yapılan sıvı ilaç dozu ölçümlerinin doğruluğunun ve sağlık okur-yazarlığının etkisinin incelenmesi

    Investigation of the effect of the accuracy of liquid drug dose measurements made using different measurement tools by parents and the health literacy

    BURCU BALIKÇI

    Yüksek Lisans

    Türkçe

    Türkçe

    2020

    HemşirelikEge Üniversitesi

    Hemşirelik Esasları Ana Bilim Dalı

    PROF. DR. ÜLKÜ GÜNEŞ

  3. Tez No

    889368

    Çocuk aşılarında ebeveynlerin aşı kabulünde birey-grup ve bağlamsal etkilerin aşı tereddütüne etkisi

    The effect of individual-group and contextual effects on vaccination hesitancy in parents' vacci̇ne acceptance in child vaccinations

    RAMAZAN ÖZTOP

    Tıpta Uzmanlık

    Türkçe

    Türkçe

    2024

    Halk SağlığıSüleyman Demirel Üniversitesi

    Halk Sağlığı Ana Bilim Dalı

    PROF. DR. ERSİN USKUN

  4. Tez No

    1008310

    0-16 yaş grubu çocukların evde sağlıklı beslenme engelleri ile ebeveynlerinin sağlık okuryazarlığı arasındaki ilişkinin değerlendirilmesi: Anket Çalışması

    Assessment of the association between household barriers to healthy nutrition in children aged 0–16 years and parental health literacy: Survey study

    KÜBRA BİNİCİ

    Tıpta Uzmanlık

    Türkçe

    Türkçe

    2026

    Aile HekimliğiSağlık Bilimleri Üniversitesi

    Aile Hekimliği Ana Bilim Dalı

    UZMAN ÖZLEM SUVAK

  5. Tez No

    930596

    9-13 yaş arasındaki çocuklar ve ebeveynlerin HPV aşısına yönelik tutumları ve bakış açıları: Nitel bir görũşme çalışması

    Attitudes and perspectives of children aged 9–13 and parents toward the HPV vaccine: A qualitative interview study

    ELİF ÖZELLER

    Tıpta Uzmanlık

    Türkçe

    Türkçe

    2025

    Aile HekimliğiAnkara Üniversitesi

    Aile Hekimliği Ana Bilim Dalı

    DR. ÖĞR. ÜYESİ HÜSNA ÇEVİK

Geri Dön