Türkçede sansür tipolojisi
Censorship typology in Turkish
- Tez No: 979669
- Danışmanlar: PROF. DR. ERKAN HİRİK
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Türk Dili ve Edebiyatı, Turkish Language and Literature
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2025
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Samsun Üniversitesi
- Enstitü: Lisansüstü Eğitim Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Türk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Dil, toplumsal yapının kültürel, ahlaki ve geleneksel kodlarını karakterize eden en güçlü iletişim aracıdır. Toplumun değerleri ve normları doğrultusunda şekillenen söylemler, kimi zaman kabul edilmeyen, aykırı görülen ya da sakıncalı bulunan içeriklerle karşı karşıya gelir. Bu noktada sansür, iletişimin sınırlarını belirleyen bir kontrol mekanizması olarak devreye girer. Sansür yalnızca kurumsal ve yasal otoriteler tarafından değil, bireylerin kendi ifadeleri üzerinde geliştirdikleri otosansür uygulamalarıyla da işlevseldir. Özellikle tabular, toplumun yazılı olmayan en eski ahlaki kuralları olarak bireylerin dil seçimlerinde doğrudan etkili olur. Tabu niteliği taşıyan ifadeler, bastırılır ya da örtük biçimlere dönüştürülür. Bu süreçte örtmece ve dolaylı anlatım gibi stratejiler devreye girer. Argo ifadeler ise toplumun kenar dilini temsil ederek sansür ve otosansürün en yoğun uygulama alanlarından birini oluşturur. Sansür, içerik üzerinde olduğu gibi dilin yapısında da değişimlere yol açar. Ses, biçim, sözdizimi ve anlam düzeylerinde gerçekleşen bu dönüşümler, yüzey yapıda fark edilse de derin yapıdaki anlamın genellikle korunduğu görülür. Bu nedenle sansür, dilbilgisel bir inceleme alanı olarak tipoloji ve sınıflandırma bağlamında ele alınabilir. Eksiltme, değiştirme, ima, dolaylı anlatım ya da kısaltma gibi yöntemlerle uygulanan yapısal sansür biçimleri, dilin esnekliğini ve üretim gücünü ön plana çıkarır. Aynı zamanda, sansürün ve otosansürün dildeki görünürlüğü, toplumsal dinamiklerin, kültürel kodların ve bireysel tercihlerle şekillenen ifade pratiklerinin anlaşılması için önemli bir araştırma alanı sunar. Bu çalışmada sansür, otosansür, tabu, örtmece ve argo arasındaki ilişki, dilsel stratejiler üzerinden değerlendirilmiş, yapısal değişikliklerin işlevleri tipolojik bir bakış açısıyla ele alınmış ve sansürün dildeki üretici ve sınırlandırıcı boyutları bütüncül bir çerçevede incelenmiştir.
Özet (Çeviri)
Language is the most powerful means of communication that characterises the cultural, moral and traditional codes of social structure. Discourses shaped by the values and norms of society sometimes encounter content that is unacceptable, considered deviant or deemed objectionable. At this point, censorship comes into play as a control mechanism that defines the boundaries of communication. Censorship is functional not only through institutional and legal authorities but also through self-censorship practices developed by individuals over their own expressions. Taboos, in particular, directly influence individuals' language choices as society's oldest unwritten moral rules. Expressions that carry taboo connotations are suppressed or transformed into implicit forms. In this process, strategies such as euphemism and indirect expression come into play. Slang expressions, representing the fringe language of society, constitute one of the most intense areas of application for censorship and self-censorship. Censorship causes changes not only in content but also in the structure of language. These transformations, which occur at the levels of sound, form, syntax and meaning, are noticeable in the surface structure, but the meaning in the deep structure is generally preserved. Therefore, censorship can be addressed as an area of linguistic study in the context of typology and classification. Structural forms of censorship, applied through methods such as omission, alteration, implication, indirect expression, or abbreviation, highlight the flexibility and productive power of language. At the same time, the visibility of censorship and self-censorship in language offers an important field of research for understanding social dynamics, cultural codes, and expression practices shaped by individual preferences. This study evaluates the relationship between censorship, self-censorship, taboo, euphemism, and slang through linguistic strategies, examines the functions of structural changes from a typological perspective, and investigates the productive and restrictive dimensions of censorship in language within a holistic framework.
Benzer Tezler
- A descriptive and comparative study on censorship in the Turkish translations of Jack Kerouac's On the Road
Jack Kerouac'ın Yolda adlı eserinin Türkçe çevirilerinde sansür üzerine betimsel ve karşılaştırmalı çalışma
BAŞAK PIRIL GÖKAYAZ
Yüksek Lisans
İngilizce
2020
Amerikan Kültürü ve EdebiyatıAtılım ÜniversitesiMütercim Tercümanlık Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ GÖKÇEN HASTÜRKOĞLU
- A critical discourse analysis perspective on censorship in translation: A case study of the Turkish translations of Grey Wolf
Çeviride sansüre eleştirel söylem çözümlemesi perspektifinden bir bakış: Vaka çalışması olarak Grey Wolf'un Türkçe çevirileri
AYŞE SAKİ
Yüksek Lisans
İngilizce
2014
Mütercim-TercümanlıkHacettepe ÜniversitesiMütercim Tercümanlık Ana Bilim Dalı
YRD. DOÇ. HİLAL ERKAZANCI DURMUŞ
- Çeviride kültürel dönemeç ve ideoloji: Gullıver's Travels ve Darkness at Noon romanlarının çevirilerinden örneklerle dönem ideolojilerinin edebi çevirilere yansımaları
The cultural turn and ideology in translation: Reflections of period ideologies in literary translations through the examples of Gulliver's Travels and Darkness at Noon
SERAP IŞIK
Doktora
Türkçe
2025
Mütercim-TercümanlıkSakarya ÜniversitesiÇeviribilim Ana Bilim Dalı
PROF. DR. ŞABAN KÖKTÜRK
- Amerikan film sansür yasası olarak yapım yönetmeliği'nin doğuşu ve 1948 yılına kadar kara film üzerindeki etkisi
The birth of production code as an American movie censor code and it's effect on film noir until 1948
EMRAH SUAT ONAT
Doktora
Türkçe
2012
Sahne ve Görüntü SanatlarıDokuz Eylül ÜniversitesiSinema Televizyon Ana Sanat Dalı
PROF. DR. ERTAN YILMAZ