Türkiye'de doğrudan yabancı yatırım (DYY) faaliyetlerinin ekonomik büyümedeki rolü
The role of (FDI) foreign direct investment in economic growth in Turkey
- Tez No: 979936
- Danışmanlar: PROF. DR. ABDULLAH KADİR DABBAĞOĞLU
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Ekonomi, Economics
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2025
- Dil: Türkçe
- Üniversite: İstanbul Rumeli Üniversitesi
- Enstitü: Lisansüstü Eğitim Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: İşletme Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: İşletme Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
tez çalışmasının temel amacı, Türkiye'de doğrudan yabancı yatırımların (DYY) ekonomik büyüme üzerindeki etkilerini teorik, tarihsel ve ampirik yönleriyle incelemektir. Küresel ekonominin gittikçe entegre olduğu günümüzde, DYY gelişmekte olan ülkeler için yalnızca sermaye akışı değil, aynı zamanda teknoloji transferi, bilgi paylaşımı ve istihdam yaratımı gibi çok yönlü katkılar sunmaktadır. Bu bağlamda Türkiye örneği üzerinden DYY-büyüme ilişkisi detaylı bir biçimde ele alınmıştır. İlk aşamada, DYY kavramı ve ekonomik büyüme arasındaki bağlantı teorik olarak değerlendirilmiş; neoklasik ve endojen büyüme modelleri çerçevesinde DYY'nin ekonomik gelişmeye nasıl katkı sağladığı tartışılmıştır. Ayrıca bağımlılık teorisi gibi eleştirel yaklaşımlar da incelenerek, DYY'nin her zaman pozitif sonuçlar doğurmayabileceği vurgulanmıştır. Türkiye'de DYY'nin tarihsel gelişimi analiz edilirken, özellikle 2000 sonrası dönemde uygulanan yapısal reformlar, AB süreci ve küresel finansal eğilimlerin etkisiyle yatırım girişlerinde önemli artışlar yaşandığı görülmüştür. 2005–2008 döneminde DYY girişleri tarihi zirvelere ulaşırken, 2008 küresel finansal krizinden sonra bu trend bozulmuş ve dalgalı bir seyir izlenmiştir. Türkiye'ye gelen yatırımların sektörel dağılımı değerlendirildiğinde, finansal hizmetler ve imalat sanayi ön plana çıkmakta, özellikle imalat sektörünün hem yüksek DYY çektiği hem de yüksek büyüme performansı gösterdiği görülmektedir. Buna karşın gayrimenkul ve enerji gibi alanlarda DYY girişlerine rağmen büyüme katkısı daha sınırlı kalmıştır. Ekonometrik analiz kapsamında uygulanan Granger nedensellik testi, DYY'nin Türkiye'de ekonomik büyümeyi tek yönlü olarak anlamlı biçimde etkilediğini göstermiştir. Bu bulgu, yatırım akımlarının büyümeyi öncelediğini ancak büyümenin tek başına yatırım girişlerini artırmadığını ortaya koymaktadır. Bu durum, yatırım kararlarının daha çok istikrar, güven ve sektör politikalarıyla yönlendirildiğini göstermektedir. Çalışmada ayrıca, Türkiye'nin DYY/GSYH oranı gelişmekte olan ülkelerle karşılaştırılmış ve Türkiye'nin bu alanda Polonya, Vietnam, Brezilya gibi ülkelerin gerisinde kaldığı belirlenmiştir. Bu durum, Türkiye'nin potansiyeline rağmen mevcut yatırım ortamında bazı yapısal ve kurumsal sorunlarla karşı karşıya olduğunu göstermektedir. DYY-büyüme ilişkisini etkileyen faktörler arasında özellikle makroekonomik istikrarsızlık (yüksek enflasyon, kur oynaklığı, faiz dalgalanmaları) ve hukuki/bürokratik belirsizlikler ön plana çıkmaktadır. Ayrıca siyasi istikrarsızlık, öngörülemeyen düzenlemeler ve jeopolitik riskler de yabancı yatırımcıların Türkiye algısını olumsuz etkileyebilmektedir. Bu doğrultuda, tez kapsamında geliştirilen politika önerileri beş temel başlıkta toplanmıştır: yatırım ortamının güçlendirilmesi, stratejik sektörlerin önceliklendirilmesi, makroekonomik istikrarın sağlanması, uluslararası anlaşmaların etkin kullanımı ve insan sermayesinin geliştirilmesi. Bu öneriler hem yatırımların hacmini hem de kalitesini artırmayı hedeflemektedir. Sonuç olarak, Türkiye'nin doğrudan yabancı yatırımları etkin bir kalkınma aracına dönüştürebilmesi için yatırım ortamını iyileştirmeye, uzun vadeli ve istikrarlı politikalar geliştirmeye ve yüksek katma değerli sektörlere odaklanmaya ihtiyaç duyduğu açıktır. Bu bağlamda, önerilen stratejiler hayata geçirildiği takdirde, DYY yalnızca ekonomik büyümeyi desteklemekle kalmayacak, aynı zamanda Türkiye'nin uluslararası rekabet gücünü ve sürdürülebilir kalkınma kapasitesini de artıracaktır.
Özet (Çeviri)
The primary aim of this thesis is to examine the effects of Foreign Direct Investment (FDI) on economic growth in Turkey from theoretical, historical, and empirical perspectives. In today's increasingly integrated global economy, FDI represents not only a flow of capital for developing countries, but also contributes to technology transfer, knowledge sharing, and employment creation. In this context, the FDI-growth relationship is analyzed in detail through the example of Turkey. In the initial phase, the theoretical connection between FDI and economic growth is evaluated within the frameworks of neoclassical and endogenous growth models. Moreover, critical perspectives such as dependency theory are also discussed, emphasizing that FDI does not always yield positive results. The historical development of FDI in Turkey is analyzed with a particular focus on the post-2000 period, during which significant structural reforms, the EU accession process, and global financial trends led to substantial increases in investment inflows. While FDI reached historical peaks between 2005 and 2008, the global financial crisis of 2008 disrupted this trend and led to a more volatile trajectory. When assessing the sectoral distribution of FDI in Turkey, financial services and manufacturing emerge as the leading sectors. The manufacturing sector, in particular, demonstrates both a high level of FDI inflow and strong growth performance. In contrast, sectors such as real estate and energy exhibit more limited contributions to growth despite considerable investment. The econometric analysis, including the Granger causality test, indicates that FDI has a statistically significant and unidirectional effect on economic growth in Turkey. This finding suggests that investment flows precede growth, but economic growth alone does not significantly attract additional FDI. It highlights that investment decisions are more closely related to factors such as stability, investor confidence, and sectoral policies. The study also compares Turkey's FDI/GDP ratio with that of other developing countries and finds that Turkey lags behind nations like Poland, Vietnam, and Brazil. This suggests that despite its potential, Turkey faces certain structural and institutional challenges in attracting foreign investment. Key factors affecting the FDI-growth relationship include macroeconomic instability (such as high inflation, exchange rate volatility, and fluctuating interest rates), legal and bureaucratic uncertainty, political instability, unpredictable regulations, and geopolitical risks. These elements can negatively influence foreign investors' perceptions of Turkey. Accordingly, the policy recommendations developed within this thesis are grouped under five main themes: strengthening the investment climate, prioritizing strategic sectors, ensuring macroeconomic stability, effectively utilizing international agreements, and enhancing human capital. These proposals aim to increase not only the volume but also the quality of foreign investments. In conclusion, for Turkey to transform FDI into an effective development tool, it is imperative to improve the investment environment, implement long-term and stable policies, and focus on high value-added sectors. If the recommended strategies are effectively applied, FDI will not only support economic growth but also enhance Turkey's international competitiveness and sustainable development capacity.
Benzer Tezler
- Uluslararası doğrudan yatırımların Türkiye ekonomisine etkileri: Unilever-Türkiye örneği
Effects of international direct investments on Turkish economy: Unilever-Turkey case study
NAZİF ÇETİN
- Uluslararası işletmecilik faaliyetlerinde politik risk yönetim stratejilerinin oluşturulması ile ilgili Türk iş dünyası ve yatırımcıların algısı üzerine nitel bir araştırma
A qualitative analysis of the perceptions of the Turkish business world and investors on the development of political risk management strategies for international business activities
ONUR BAŞAR ÖZBOZKURT
- Contribution to the economic growth of foreign investment in construction sector: The case of Turkey
İnsaat sektorundeki yabancı yatırımların ülkenin ekonomik buyumesine etkisi. Turkiye örneği
SABINA AGHAYEVA
Yüksek Lisans
İngilizce
2018
Ekonomiİstanbul Aydın Üniversitesiİşletme Yönetimi Ana Bilim Dalı
PROF. DR. ZELHA ALTINKAYA
- Doğrudan yabancı yatırımlar ekonomik büyüme ilişkisi: Türkiye uygulaması
The relationship between foreign direct investment and economic growth: Turkey case
OZAN ARAS
- The effect of strategic flexibility and human resource-related capabilities to firms' FDI choice: American and non-American partnered firms in Turkey
Stratejik esneklik ve insan kaynakları ile ilgili kapasitelerin firmaların DYY seçimine etkisi: Amerikan ve Amerikan olmayan ortaklı firmalar
BEDİHA HİLAL ÖZTÜRK
