Türkiye ve Irak tarih ders kitaplarında Birinci Dünya Savaşı
The First World War in Türkiye and Iraq history textbooks
- Tez No: 980245
- Danışmanlar: PROF. DR. MELİHA KÖSE
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Eğitim ve Öğretim, Tarih, Education and Training, History
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2024
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Gazi Üniversitesi
- Enstitü: Eğitim Bilimleri Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Türkçe ve Sosyal Bilimler Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Tarih Eğitimi Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Tarih öğretiminin amaçları yıldan yıla ve ülkeden ülkeye değişebilmektedir. Bu değişimde yeni öğretim yaklaşımlarının önemli etkisi vardır. Çünkü tarih ders kitapları yeni yaklaşımlara paralel olarak yeniden düzenlenmektedir. Ders kitaplarının öğrenciler üzerinde büyük bir etkisi olduğu bilinmektedir. Kaya'ya (2010) göre,“Okuyucu genç ve algılamaya açıktır; toplumun bütününce kabul edilmiş sınırlamalar çerçevesinde okul kitabının içeriğini öğrenir”(s. 353). Birbirinden farklı eğitim materyallerinin kullanıldığı eğitim sürecinde, vazgeçilmez ve temel olan materyaller ders kitaplarıdır (Hayta ve Karabağ 2003). Eğitim-öğretim hayatında önemli bir yere sahip olan ders kitapları uzun yıllar tek bilgi kaynağı olarak kullanılmıştır. Günümüzde ders materyalleri çeşitlense bile kitaplar yazılı kaynaklar olarak ilk sırada yer almaktadır. Çünkü iyi bir ders kitabı, öğretim programlarında bulunan amaçlara kısa yoldan ulaşmaya yardımcı olmaktadır (Binbaşıoğlu, 1995). Tarih programları ve ders kitapları ne kadar değişirse değişsin savaşlar her zaman tarih öğretiminde önemli bir yere sahiptir. Çünkü tarih, toplumsal bilinci derinden etkileyen bir birikimdir. Tarihi birikim, yeni nesle aktarılması durumunda, toplumsal bilinç ve devamlılığın tesis edilmesinde etkin bir vasıta olacaktır (Arthur, 2005). Tarihi birikim içinde yer alan ağırlıklı konuların başında da savaşlar gelmektedir. Savaşlar, insanlığın başlangıcından itibaren insanların tarihi tecrübeleri arasında önemli yer tutmaktadır. Savaş bazılarına göre yokedilmesi gereken bir kötülük durumu, bazılarına göre cezalandırılması gereken bir faaliyettir. Fakat insanlığın ilerlemesi için savaşı gerekli görenler de bulunmaktadır (Aktaş, 2013; Wright, 1965). Savaş, hasım güçlerin iradesini kırmak ve tarafların kendi iradelerini hâkim kılmak için kullandıkları örgütlü şiddet olarak da tanımlanmaktadır. Dolayısıyla savaş basit ifadeyle toplu ve örgütlü bir şiddettir (Akad, 2011). Ünlü Fransız hukukçusu Louis Erasme Le Fur'e göre ise savaş:“iki veya daha fazla devletin giriştiği ve devletlerden en az birinin istediği veya uluslararası kuruluşlardan bir ya da daha fazlasının bir ya da daha fazla devlete karşı tertip ettiği silahlı mücadeledir”(Louis Erasme Le Fur 'den aktaran Aktaş, 2013, s. 70) Tarih programlarına göre hazırlanan ve daha çok siyasi tarihe odaklanan tarih ders kitapları pek çok savaşın bilgisini içermektedir. Çünkü savaş sadece iki ordunun mücadelesinden ibaret değildir. Savaşlarda en az iki ulusun mücadelesi bulunmaktadır. Aynı zamanda savaşlarda kahramanlar, komutanlar, askerler ve halk vardır. Kullanılan savaş stratejileri, silahlar, teknolojiler, savaşların geçtiği zaman ve mekan, o dönemin psikolojisi savaşlara ilişkin öğretilmeye değer önemli bilgilerdir. Öğrencilerin savaş öğretimi sayesinde tarih öğrenmeye daha fazla ilgi gösterdiği düşünülmektedir. Dolayısıyla etkili ve yaratıcı tarih eğitimi için savaşlar en önemli konulardandır. Tarih eğitiminde genellikle savaşların sebep ve sonuçları öne çıkarılmaktadır (Oruç, 2006) Eğitim kurumlarında savaşın nasıl öğretildiği ve nasıl öğretilmesi gerektiği önemli bir tartışma konusudur. En temel sorular ise şunlardır; savaşlar meydana geldikleri gibi nesnel olarak mı tanımlanmalıdır yoksa her toplum savaşı kendi bakış açısından mı anlatmalıdır? Hiç şüphesiz bu soruların cevabı kişilerin bakış açılarına göre değişmektedir. Tarihçiler arasında ise milletleriyle ilgili savaşları nesnel bir dille anlatmaktan kaçınma eğilimi vardır (Aktaş, 2011). Russell'a göre,“Tarih bütün savaşlarıyla beraber öğretilmelidir. Fakat savaş konuları anlatılırken kullanılan dil ve üsluba dikkat edilmesi gereklidir. Savaşlar öğretilirken toplumların değerlerini, inançlarını, tutumlarını karalayıcı, küçük düşürücü cümlelere yer verilmemelidir”(Russell'dan aktaran Aktaş, 2012, s. 196). Aynı savaş, savaşa dahil olan milletlerin ders kitaplarında farklı anlatılabilmektedir. Diğer bir deyişle, her millet dahil olduğu savaşı kendi perspektifinden öğrencilere aktarabilmektedir. Hiç şüphesiz bu savaşların en önemlilerinden biri I. Dünya Savaşıdır. Günümüzden yüz yıl önce imzalanan antlaşmalarla sona erdirilmiş ilk küresel savaş olan I. Dünya Savaşı insanlık tarihinde önemli bir yere sahiptir. I. Dünya Savaşı, etkileriyle sonuçlarıyla ve savaşan tarafların muharip gücü açısından dünyanın tanık olduğu en büyük savaş olmuştur. 65 milyondan fazla asker seferber edilmiştir. Dört yıl süren savaşta çok fazla can kaybı yaşanmıştır. Savaşın yarattığı derin tahribatların yanısıra savaş sonrası yapılan antlaşmalar adeta II. Dünya Savaşı'na zemin hazırlamıştır. I. Dünya Savaşı (1914-1918), hem yaşanan süreç bağlamında hem de sonuçları üzerinden, dünya tarihi ve Osmanlı tarihi için kritik bir eşiği ifade etmektedir (Dinci,2023). Önemli ölçüde Osmanlı coğrafyasında yaşanan I. Dünya Savaşı, Osmanlı Devleti'nden ayrılan ve sonradan kurulan devletlerin tarih ders kitaplarında da yer almaktadır. Bu devletlerden biri de Irak'tır. Irak ise I. Dünya Savaşında (1914-1918) Osmanlı Devleti için İngiliz işgaline karşı bir savunma cephesi olmuştur. Osmanlı Devleti'nin aynı anda pekçok cephede savaşmak zorunda kalması ve Irak'ın kendine ait sosyo-kültürel yapısı, Osmanlı kuvvetlerini büyük zorluklarla karşı karşıya bırakmıştır. ( Dinci,2023). Bu çalışmada ise ortak geçmişe, kültüre ve coğrafyaya sahip olan Irak ve Türkiye'de okutulan tarih ders kitaplarında I Dünya Savaşının nasıl öğretildiğine dair bir karşılaştırma yapılacaktır. I. Dünya Savaşı sürecinde benzer kaderi yaşayan iki ülkenin tarih ders kitaplarında, I Dünya Savaşı'nın öğretimi konusunda ne tür benzerliklerin ve farklılıkların olduğu ortaya konacaktır.
Özet (Çeviri)
The aims of history teaching may vary from year to year and from country to country. New teaching approaches have a significant impact on this change. Because history textbooks are rearranged in parallel with new approaches. It is known that textbooks have a great impact on students. According to Kaya (2010),“The reader is young and open to perception; learns the content of the schoolbook within the limits accepted by society as a whole”(p. 353). In the education process where different educational materials are used, textbooks are indispensable and basic materials (Hayta and Karabağ 2003). Textbooks, which have an important place in education life, have been used as the only source of information for many years. Nowadays, even though course materials are diversified, books take the first place as written resources. Because a good textbook helps to achieve the goals in the curriculum in a short way (Binbaşıoğlu, 1995). No matter how history programs and textbooks change, wars always have an important place in history teaching. Because history is an accumulation that deeply affects social consciousness. If historical accumulation is transferred to the new generation, it will be an effective tool in establishing social consciousness and continuity (Arthur, 2005). War is one of the most important issues in historical accumulation. Wars have an important place in people's historical experiences since the beginning of humanity. For some, war is an evil that must be destroyed, and for others it is an activity that must be punished. However, there are also those who see war as necessary for the progress of humanity (Aktaş, 2013; Wright, 1965). War is also defined as organized violence used by the parties to break the will of the opposing forces and to make their own will dominant. Therefore, war is simply collective and organized violence (Akad, 2011). According to the famous French jurist Louis Erasme Le Fur, war is“an armed struggle initiated by two or more states and desired by at least one of the states or organized by one or more of the international organizations against one or more states”(Louis Erasme Le Fur). Fur, as cited in Aktaş, 2013, p. 70) History textbooks prepared according to history programs and focusing mostly on political history contain information about many wars. Because war is not just about the struggle of two armies. In wars, there is a struggle between at least two nations. At the same time, there are heroes, commanders, soldiers and people in wars. The war strategies used, weapons, technologies, the time and place where the wars took place, and the psychology of that period are important information worth teaching about wars. It is thought that students show more interest in learning history thanks to war teaching. Therefore, wars are one of the most important topics for effective and creative history education. In history education, the causes and consequences of wars are generally highlighted (Oruç, 2006). How war is taught and how it should be taught in educational institutions is an important topic of discussion. The most basic questions are: Should wars be described objectively as they occur, or should each society describe the war from its own perspective? Undoubtedly, the answers to these questions vary depending on people's perspectives. There is a tendency among historians to avoid describing wars related to their nation in an objective language (Aktaş, 2011). According to Russell,“History should be taught with all its wars. However, it is necessary to pay attention to the language and style used when explaining war issues. When teaching wars, sentences that denigrate and denigrate the values, beliefs and attitudes of societies should not be included”(Aktaş, 2012, p. 196, as cited in Russell). The same war may be described differently in the textbooks of the nations involved in the war. In other words, every nation can convey the war it is involved in from its own perspective to students. Undoubtedly, one of the most important of these wars is World War I. World War I, the first global war that was ended with treaties signed a hundred years ago, has an important place in human history. World War I was the greatest war the world has ever witnessed, in terms of its effects and results and the combat power of the warring parties. More than 65 million soldiers have been mobilized. There was a lot of loss of life in the four-year war. In addition to the deep destruction caused by the war, the agreements made after the war were almost like World War II. It paved the way for World War II. World War I (1914-1918) represents a critical threshold for world history and Ottoman history, both in the context of the process and its results (Dinci,2023). World War I, which took place largely in the Ottoman geography, is also included in the history textbooks of the states that separated from the Ottoman Empire and were established later. One of these states is Iraq. Iraq is World IIt became a defense front for the Ottoman Empire against the British occupation during the War (1914-1918). The fact that the Ottoman Empire had to fight on many fronts at the same time and Iraq's own socio-cultural structure left the Ottoman forces faced with great difficulties. (Dinci,2023). In this study, a comparison will be made on how World War I is taught in the history textbooks taught in Iraq and Turkey, which have a common past, culture and geography. It will be revealed what kind of similarities and differences there are in the teaching of World War I in the history textbooks of two countries that experienced similar fate during World War I.
Benzer Tezler
- La Vie artistique litteraire culturelle et sociale l'Izmir en langue Française (du XVII'eme siecle a nos jours)
Fransızca'da İzmir'in sanatsal edebi kültürel ve toplumsal yaşamı (XVII'inci yüzyıldan günümüze)
HASAN ZORLUSOY
Doktora
Fransızca
1993
Fransız Dili ve EdebiyatıDokuz Eylül ÜniversitesiFransız Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
PROF. DR. EROL KAYRA
- Irak ve Türkiye tarih ders kitaplarının değer eğitimi açısından karşılaştırılması
Comparison of historical values in Iraqi and Turkish history textbooks
RAWAA HAMDOON MOHAMMED YATEEMLR
- “Ortadoğu”da yeniden yapılandırılan Irak ve Türkiye'ye etkileri
Reconstruction of Iraq in Middle East and it's effects on Turkey
FURKAN TÜRK
Yüksek Lisans
Türkçe
2007
Uluslararası İlişkilerGebze Yüksek Teknoloji EnstitüsüStrateji Bilimi Ana Bilim Dalı
PROF. DR. AZMİ ÖZCAN
- Irak Türkmen deyimleri ve atasözlerinin söz dizimi
Syntax of idioms and proverbs of Iraq Turkmens
FATIMAH SERAJALDEEN TAHA GUMUSH
Yüksek Lisans
Türkçe
2021
Türk Dili ve EdebiyatıKarabük ÜniversitesiTürk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ NİMET KARA KÜTÜKÇÜ