Tasarım odaklı düşünme yaklaşımının ortaöğretim öğrencilerinin tasarım odaklı düşünme zihniyetleri üzerine etkisinin incelenmesi
An investigation of the effect of the design thinking approach on secondary school students' design thinking mindsets
- Tez No: 980636
- Danışmanlar: PROF. DR. MERYEM SELVİ
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Biyoloji, Eğitim ve Öğretim, Biology, Education and Training
- Anahtar Kelimeler: Tasarım odaklı düşünme, empati, tanımlama, fikir üretme, prototip, tasarım odaklı düşünme zihniyeti, Design thinking, empathy, define, idea, prototype, design thinking mindset
- Yıl: 2025
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Gazi Üniversitesi
- Enstitü: Eğitim Bilimleri Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Matematik ve Fen Bilimleri Eğitimi Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Biyoloji Eğitimi Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu çalışmanın amacı, Tasarım Odaklı Düşünme (TOD) yaklaşımına dayalı olarak gerçekleştirilen uygulamaların, 11. sınıf öğrencilerinin TOD zihniyet düzeyleri üzerindeki etkisini belirlemek, bu etkiyi öğrencilerin uygulama deneyimleri aracılığıyla derinlemesine anlamak ve öğrencilerin TOD yaklaşımına yönelik öznel bakış açılarını ortaya çıkarmaktır. Karma araştırma yöntemi olarak tasarlanan çalışmada yakınsayan paralel desen kullanılmıştır. Ayrıca, kişilerin öznel algılarını ve bakış açılarını incelemek için Q-metodolojisi de çalışmaya dahil edilmiştir. Araştırma bir devlet lisesinde öğrenim gören 20 11. sınıf öğrencisiyle yürütülmüştür. Veri toplama aracı olarak araştırmacı tarafından geliştirilen ve 10 boyut ile 50 maddeden oluşan Tasarım Odaklı Düşünme Zihniyet Ölçeği (TODZÖ), yarı yapılandırılmış odak grup görüşme formu ve Q-Set Formu kullanılmıştır. Deneysel uygulamada TOD yaklaşımı Stanford d.school tarafından sunulan beş aşamalı süreç ile eğitimciler için IDEO'nun sunduğu TOD araç seti dikkate alınmış ve 11 hafta boyunca toplam 34 ders saatinde gerçekleştirilmiştir. Süreç, ön test uygulamasıyla başlamış, TOD yaklaşımının tanıtımı, dört farklı biyoloji dersi etkinliğinin TOD aşamalarına uygun şekilde uygulanması, son test uygulaması, odak grup görüşmeleri ve Q-sıralama uygulamalarını içermiştir. Uygulamalar sırasında öğrencilerin grup çalışmaları için laboratuvar ortamı tercih edilmiş, geri dönüşüm malzemeleri temin edilerek prototip geliştirmeleri desteklenmiştir. TOD uygulamalarının 11. sınıf öğrencilerinin uygulamalar öncesi ve sonrası genel TOD zihniyet düzeyleri arasında istatistiksel olarak anlamlı bir farklılık bulunmamıştır. Bazı alt boyutlarda küçük artışlar (belirsizlik ve risk, öğrenme odaklı/merkezli, yaratıcı güven, etki-değer yaratma iyimserliği) ve bazı alt boyutlarda küçük düşüşler (empati, bütüncül düşünme, iş birliği ve çeşitlilik, deneysellik, eleştirel sorgulama, abdüktif düşünme) gözlemlenmiştir. Bu durumun, öğrencilerin süreci deneyimledikten sonra kendi yeterliliklerini daha sorgulayıcı ve eleştirel bir şekilde değerlendirmeleriyle ilişkili olabileceği düşünülmektedir. Öğrencilerin TOD yaklaşımına ilişkin algıları üç ana faktörde (bakış açısı profilinde) toplanmıştır. Faktör 1 (grubun %85'i), empati odaklı, problem çözme yeteneği yüksek, iş birliğine ve gelişime açık, öğrenme motivasyonu yüksek bir profil sergilemiştir. Bu öğrenciler empatiyi çok önemli bulmuş, geri bildirimlerden rahatsız olmamış ve karmaşık sorunları çözmeyi öğrendiklerini düşünmüşlerdir. Faktör 2, TOD'u sıkıcı ve karmaşık bulan, takımla çalışmanın etkisine şüpheyle yaklaşan, ancak empatiyi önemli gören bir öğrenciden oluşmuştur. Faktör 3 ise zorluklarla öğrenmeye toleranslı, empati geliştirmekte zorlanan ancak fikir çeşitliliğinden etkilenen bir profile sahip iki öğrenciden oluşmuştur. Bu öğrenciler TOD'u eğlenceli ve anlaşılır bulmuş, ancak problem çözme becerilerinin gelişmediğini düşünmüşlerdir. Tüm faktörlerin ortak noktaları arasında empati kurmanın önemini kabul etme, yenilikçi çözümler için farklı fikirleri önemli görme, sorun tanımlamayı zorlayıcı bulmama, süreçteki araçların (empati haritası, persona) gerekli olduğunu düşünme ve geri bildirimlerden rahatsız olmama yer almıştır. Çalışmanın nicel sonuçları istatistiksel olarak anlamlı bir fark göstermese de, nitel ve Q-metodolojisi bulguları, TOD uygulamalarının öğrencilerin zihniyet boyutlarında olumlu bir gelişim ve değişime işaret ettiğini ortaya koymuştur. Öğrencilerin kendi deneyimleri ve algıları üzerinden TOD'u tanımlamaları, onun sadece bir süreç değil, aynı zamanda yaratıcılık, empati, iş birliği ve iyimserlik gibi zihniyetleri de destekleyen bütüncül bir yaklaşım olduğunu göstermiştir. Öğrencilerin süreçte yaşadıkları zorluklara rağmen devam etme, hatalardan ders çıkarma ve öğrenmeye odaklanma eğilimleri, TOD'un bireylerin problem çözme ve uyum sağlama yeteneklerini geliştirmede potansiyel bir araç olduğunu desteklemektedir. Bu durum, TOD gibi karmaşık zihniyet yapılarının kısa süreli müdahalelerle standart ölçeklerde istatistiksel olarak belirgin değişimler yaratmasının zor olabileceğini, ancak katılımcıların algı ve deneyimlerindeki değişimlerin nitel olarak daha iyi anlaşılabileceğini düşündürmektedir. Sonraki çalışmalarda TOD uygulamalarının farklı öğrenim seviyelerindeki öğrenci gruplarıyla yürütülmesi ve öğrencilerin üstbiliş farkındalık düzeylerinin ve öz yeterlilik algılarının da araştırılması önerilmektedir.
Özet (Çeviri)
The purpose of this study is to determine the effect of applications based on the Design Thinking (DT) approach on the DT mindset levels of 11th-grade secondary school students, to understand this effect in depth through the students' application experiences, and to reveal the students' subjective perspectives on the DT approach. The study, designed as a mixed research method, used a convergent parallel design. In addition, Q-methodology was included in the study to examine individuals' subjective perceptions and perspectives. The research was conducted with 20 11th-grade students attending a public high school. The Design Thinking Mindset Scale (DTMS), developed by the researcher and consisting of 10 dimensions and 50 items, a semi-structured interview form, and the Q-Set Form were used as data collection tools. In the experimental application, the DT approach was implemented over 11 weeks, totaling 34 class hours, taking into account the five-step process presented by Stanford d.school and the DT toolkit offered by IDEO for educators. The process began with a pre-test application, followed by an introduction to the DT approach, the implementation of four different biology lesson activities in accordance with the DT stages, a post-test application, focus group interviews, and Q-sorting applications. During the applications, a laboratory environment was preferred for group work, and prototype development was supported by providing recycled materials. There was no statistically significant difference in the overall DT mindset levels of 11th-grade secondary school students before and after the DT applications. The effect size was found to be small. Small increases were observed in some sub-dimensions (uncertainty and risk, learning-focused/centered, creative confidence, impact-value creation optimism), while small decreases were observed in other sub-dimensions (empathy, holistic thinking, collaboration and diversity, experimentation, critical inquiry, abductive thinking). It is thought that this situation may be related to students evaluating their own competence in a more questioning and critical manner after experiencing the process. Students' perceptions of the DT approach were grouped into three main factors (perspective profiles). Factor 1 (85% of the group) showed a profile focused on empathy, high problem-solving skills, openness to cooperation and development, and high motivation to learn. These students found empathy to be very important, were not bothered by feedback, and believed they had learned to solve complex problems. Factor 2 consisted of a student who found DT boring and complex, was skeptical about the impact of teamwork, but still considered empathy to be important. Factor 3 consisted of two students who were tolerant of learning through challenges, struggled to develop empathy, but were influenced by the diversity of ideas. These students found DT enjoyable and understandable, but believed their problem-solving skills had not improved. Common points among all factors include acknowledging the importance of building empathy, valuing different ideas for innovative solutions, not finding problem definition challenging, believing that tools in the process (empathy map, persona) are necessary, and not being bothered by feedback. Although the quantitative results of the study did not show a statistically significant difference, the qualitative and Q-methodology findings revealed that DT applications indicate positive development and change in students' mindset dimensions. Students' definitions of DT based on their own experiences and perceptions show that it is not just a process, but also a holistic approach that supports mindsets such as creativity, empathy, collaboration, and optimism. Students' tendency to persevere despite the difficulties they encounter in the process, learn from their mistakes, and focus on learning supports the idea that DT is a potential tool for developing individuals' problem-solving and adaptation skills. This suggests that while it may be challenging for complex mindset structures like DT to produce statistically significant changes on standard scales through short-term interventions, changes in participants' perceptions and experiences can be better understood qualitatively. Future studies should conduct DT applications with student groups at different learning levels and investigate students' metacognitive awareness levels and self-efficacy perceptions.
Benzer Tezler
- Ortaöğretim 10. sınıf öğrencilerinin üst bilimsel süreç ve eleştirel düşünme becerilerinin geliştirilmesine bilimsel tartışma odaklı öğretim yaklaşımının etkisi
The effect of argumentation-oriented teaching approach on the improvement of their top scientific process and critical thinking among high school 10. class students?
SAFİYE ASLAN
- Tasarım odaklı düşünme yaklaşımı ile STEM etkinlikleri geliştirme
Developing STEM activities with design-focused thinking
FATİH AYKURT
Doktora
Türkçe
2023
Endüstri Ürünleri TasarımıGazi ÜniversitesiEndüstriyel Tasarım Mühendisliği Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ ORHAN ERDEN
- Co-developing stem activities through design thinking approach for fifth graders
Tasarım odaklı düşünme yaklaşımı ile beşinci sınıflar için ortaklaşa stem etkinlikleri geliştirme
AHSEN ÖZTÜRK
Doktora
İngilizce
2020
Endüstri Ürünleri TasarımıOrta Doğu Teknik ÜniversitesiEndüstriyel Tasarım Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. FATMA KORKUT
- Mühendislik eğitiminin öğrenci bakış açısıyla değerlendirilmesi: İTÜ örneği
Evaluation of engineering education from the perspective of ITU students
AYŞE KILIÇ
Doktora
Türkçe
2018
Mühendislik Bilimleriİstanbul Teknik ÜniversitesiMetalurji ve Malzeme Mühendisliği Ana Bilim Dalı
PROF. DR. İSMAİL YILMAZ TAPTIK
PROF. DR. SERVET İBRAHİM TİMUR
- Fen bilimleri dersinde tersine mühendislik uygulamalarının bilgi işlemsel düşünme ve inovasyon becerilerine etkisi
The effect of reserve engineering practices in science education on computational thinking and innovation skills
MERVE BİLGİÇ
Yüksek Lisans
Türkçe
2025
Eğitim ve ÖğretimKırıkkale ÜniversitesiFen Bilgisi Eğitimi Ana Bilim Dalı
PROF. DR. UĞUR SARI