Geri Dön

İstanbul ili balat semtinde yaşamış kadim kültürlerin Türk mutfak kültürüne etkileri

The effects of ancient cultures living in balat neighborhood of İstanbul on Turkish culinary culture

PDF İndir

  1. Tez No: 980784
  2. Yazar: ELİF TUĞÇE ÖZTÜRK
  3. Danışmanlar: DOÇ. DR. GÜL YILMAZ
  4. Tez Türü: Yüksek Lisans
  5. Konular: Gastronomi ve Mutfak Sanatları, Gastronomy and Culinary Arts
  6. Anahtar Kelimeler: Mutfak Kültürü, Türk Mutfak Kültürü, İstanbul Mutfak Kültürü, Balat Semti, Kadim Kültürler, Culinary Culture, Turkish Culinary Culture, Istanbul Culinary Culture, Balat District, Ancient Cultur
  7. Yıl: 2025
  8. Dil: Türkçe
  9. Üniversite: İstanbul Topkapı Üniversitesi
  10. Enstitü: Lisansüstü Eğitim Enstitüsü
  11. Ana Bilim Dalı: Gastronomi ve Mutfak Sanatları Ana Bilim Dalı
  12. Bilim Dalı: Gastronomi Bilim Dalı
  13. Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.

Özet

Binlerce yıllık geçmişi ile tüm dünya için önem arz eden İstanbul şehri, tarihi boyunca kültürel gelişimiyle beraber mutfak kültürünü de zenginleştirmiştir. Farklı uluslara ev sahipliği yapan, birçok kültür çeşitliliği bulunan İstanbul ve İstanbul'u oluşturan semtleri Türk mutfak kültürünün şekillenmesinde önemli rol oynamıştır. Balat semti bu semtlerin başında gelmektedir. Balat, İstanbul'un Avrupa Yakası'nda, Fatih ilçesinde, konumlanmış tarihi bir semttir. Bizans İmparatorluğu döneminde Rum Ortodoks cemaatinin yoğun olarak yaşadığı semt, Bizans'tan günümüze uzanan süreçte pek çok dini, kültürel ve mimari yapıyı bünyesinde barındırarak, İstanbul'un çok katmanlı tarihsel dokusuna önemli katkılar sunmuştur. İstanbul'un Osmanlı İmparatorluğu tarafından fetih edilmesinin ardından Balat kozmopolit bir yapıya kavuşmuştur. Fetih sonrasında bölgede azalan nüfusun yerine Müslüman halk ve Anadolu, Balkanlar'dan getirilen çeşitli etnik toplulukların yerleştirilmesiyle semtin demografik yapısı çeşitlenmiş; özellikle İspanya'dan göç eden Yahudi topluluklarının Balat'a yerleşmesiyle semt, İstanbul'daki önemli Yahudi yerleşim alanlarından biri hâline gelmiştir. Yakın dönemlere kadar çok kültürlü yapısını koruyan Balat, birçok kadim kültüre ev sahipliği yapmıştır. Bu kültürlerin başında da Rum ve Ermeni kültürleri gelmektedir. Farklı etnik ve dini grupların bir arada yaşadığı Balat semti, hem tarihsel hem de mekânsal özellikleriyle kültürel geçişkenliğin, alışverişin ve etkileşimin belirgin olarak gözlemlenebildiği bir yerleşim alanı olmuştur. Bu kültürel etkileşim ortamı, mutfak kültürü etkileşimini doğurmuştur. Mutfak kültürü bu çok kültürlü yapının en somut yansımalarından biridir. Bahsedilen kültürün gelecek kuşaklara aktarılabilmesi adına akademik araştırmaların önemi oldukça büyüktür. Bu araştırmanın temel amacı, İstanbul'un Balat semtinde yaşamış kadim kültürlerin Türk mutfak kültürüne olan etkilerini ve mutfak geleneklerinin Türk mutfağına olan yansımalarını incelemek, semtin gastronomi mirasını belgelemektir. Belirlenmiş amaç doğrultusunda, ilk olarak konuyla ilgili literatür içerisinde kapsamlı bir tarama gerçekleştirilmiştir. Gerçekleştirilen literatür taraması sonucunda elde edilen çalışmalar detaylı bir şekilde analiz edilmiştir. Yapılan analizler sonucunda ise konuyla ilgili bilgilerden yararlanılarak araştırmanın kavramsal çerçeve bölümü oluşturulmuştur. Araştırmada nitel yöntem benimsenmiş; veri toplama sürecinde amaca yönelik kolayda örneklem tekniği ile araştırma grubu belirlenmiştir. Belirlenen 12 katılımcı ile yarı yapılandırılmış derinlemesine görüşmeler gerçekleştirilmiştir. Katılımcılar arasında Balat'ta yaşamış bireyler, yerel esnaf ve kültürel gastronomi alanında bilgi sahibi kişiler yer almıştır. Elde edilen veriler içerik analizi yöntemiyle çözümlenmiş, görüşmelerde aktarılan anekdotlar, tarifler, dini ritüeller ve toplumsal gözlemler başlıklar altında sınıflandırılmıştır. Bulgular, semtte yaşamış, Rum, Ermeni, Yahudi ve kısmen Bulgar halkın mutfaklarının; malzeme kullanımı, pişirme yöntemleri, bayram yemekleri ve sofra düzeni gibi alanlarda Türk mutfağına etkide bulunduğunu ve kendi mutfaklarının da etkilendiğini göstermektedir. Bu kültürlerin mutfakları Türk mutfağı ile etkileşime girerek, Balat özgün semt mutfağının oluşmasına katkı sağlamışlardır. Çalışma, semtte ki gastronomik çeşitliliğin, günümüz Türk mutfağındaki izlerini görünür kılarak literatürde Balat semtinin kültürel mirasına dair araştırmalara katkı sunmak ve Türk mutfak kültürünün çok katmanlı yapısını akademik olarak belgelemeyi hedeflemektedir.

Özet (Çeviri)

With its millennia-old history, the city of Istanbul holds global significance and has enriched its culinary culture alongside its historical and cultural development. Hosting various nations and exhibiting considerable cultural diversity throughout history, Istanbul and its districts have played a pivotal role in shaping Turkish culinary culture. Among these, the Balat district stands out. Balat is a historical neighborhood located on the European side of Istanbul, within the Fatih district. During the Byzantine Empire, the neighborhood was predominantly inhabited by the Greek Orthodox community and has hosted numerous religious, cultural, and architectural structures, thereby significantly contributing to Istanbul's multilayered historical fabric. Following the conquest of Istanbul by the Ottoman Empire, Balat gained a cosmopolitan character. The demographic structure of the district diversified with the settlement of Muslim populations and various ethnic groups brought from Anatolia and the Balkans to replace the declining population. Particularly, the migration of Jewish communities from Spain led to Balat becoming one of the most prominent Jewish settlements in Istanbul. Until recent times, Balat retained its multicultural nature and hosted many ancient cultures, most notably the Greek-origin and Armenian communities. As a district where various ethnic and religious groups lived together, Balat has served as a distinct space where cultural fluidity, exchange, and interaction were vividly observable in both historical and spatial contexts. This environment of cultural interaction also led to culinary exchange. Culinary culture stands as one of the most tangible reflections of this multicultural structure. Academic research is of great importance for the transmission of this cultural heritage to future generations. The main aim of this study is to examine the influence of ancient communities who lived in Balat—specifically Greek-origin, Armenian, Jewish, and Bulgarian populations—on Turkish culinary culture and to document the gastronomic heritage of the district by tracing the reflections of their culinary traditions in contemporary Turkish cuisine. To achieve this goal, an extensive literature review was first conducted. The studies obtained from this review were thoroughly analyzed, and the conceptual framework of the research was constructed accordingly. A qualitative research method was adopted, and data were collected through semi-structured, in-depth interviews with a purposively selected sample of 12 participants. These participants included individuals who had lived in Balat, local shopkeepers, and those knowledgeable in cultural gastronomy. The data were analyzed using content analysis, and the anecdotes, recipes, religious rituals, and social observations shared during the interviews were categorized under thematic headings. The findings reveal that the culinary practices of Greek-origin, Armenian, Jewish, and to some extent Bulgarian communities influenced Turkish cuisine in terms of ingredient usage, cooking techniques, festive meals, and table settings, while also being influenced in return. Through this mutual interaction, these communities contributed to the formation of a unique local cuisine specific to Balat. By making the traces of gastronomic diversity in the district visible within today's Turkish cuisine, this study aims to contribute to academic research on Balat's cultural heritage and to document the multilayered nature of Turkish culinary culture. In doing so, it highlights the role of cuisine in preserving cultural values transmitted from the past to the present

Benzer Tezler

  1. Tez No

    149286

    Türk Cami musikisi ile mukayeseli olarak İstanbul Gayr-ı Müslimlerinde mabed musikisi

    A comparison between Turkish mosque music and non-muslim's temple music in İstanbul

    MEHMET SAFA YEPREM

    Doktora

    Türkçe

    Türkçe

    2004

    DinMarmara Üniversitesi

    İslam Tarihi ve Sanatları Ana Bilim Dalı

    Y.DOÇ.DR. NURİ ÖZCAN

  2. Tez No

    863497

    İstanbul Tarihi Yarımadası'nda bulunan ayazmalar ve Vefa Meryem Ana Kilisesi ve Ayazması koruma projesi

    Holy water springs (Ayazmas) of İstanbul Historical Peninsula and conservation project of Virgin Mary Church and Ayazma

    MERVE TUNA

    Yüksek Lisans

    Türkçe

    Türkçe

    2024

    Mimarlıkİstanbul Teknik Üniversitesi

    Mimarlık Ana Bilim Dalı

    PROF. DR. DENİZ MAZLUM

  3. Tez No

    323782

    Tur-i Sina (Balatkapı İoannes Prodromos Metokhion) Kilisesi Koruma Projesi

    Preservation Project for Tur-i Sina (Ioannes Prodromos Metokhion) Church at Balat

    DUYGU ACAR

    Yüksek Lisans

    Türkçe

    Türkçe

    2012

    Mimarlıkİstanbul Teknik Üniversitesi

    Mimarlık Ana Bilim Dalı

    PROF. DR. ZEYNEP AHUNBAY

  4. Tez No

    238970

    İstanbul ili örneğinde kentsel dönüşüm uygulamaları

    Istanbul province in the case of the urban regeneration applications

    MÜVEDDET ESENTÜRK

    Yüksek Lisans

    Türkçe

    Türkçe

    2009

    Jeodezi ve FotogrametriYıldız Teknik Üniversitesi

    Jeodezi ve Fotogrametri Mühendisliği Ana Bilim Dalı

    DOÇ. DR. HÜLYA DEMİR

  5. Tez No

    709328

    Fiziksel ve işlevsel çekim noktalarının kentsel güvenlik algısına etkisi: İstanbul-Balat örneği

    The effect of physical and functional points of attraction on urban security perception: The case of Istanbul-Balat

    ELİFSU ŞAHİN

    Yüksek Lisans

    Türkçe

    Türkçe

    2022

    Şehircilik ve Bölge Planlamaİstanbul Teknik Üniversitesi

    Kentsel Tasarım Ana Bilim Dalı

    DR. ÖĞR. ÜYESİ İSMAİL EREN KÜRKÇÜOĞLU

Geri Dön