Stoacılık, tutkular ve etik bir açmaz: Seneca, Epiktetos ve Marcus Aurelıus
Stoicism, passions and an ethical dilemma: Seneca, Epictetus and Marcus Aurelius
- Tez No: 980898
- Danışmanlar: PROF. DR. MURAT ARICI
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Felsefe, Philosophy
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2025
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Selçuk Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Felsefe Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Felsefe Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu çalışma, Stoacı düşünürlerden Seneca, Epiktetos ve Marcus Aurelius'un tutkulara yönelik yaklaşımlarını çözümlemeyi amaçlamaktadır. Tezin giriş bölümünde, Stoacılığın doğa, akıl ve erdem kavramları etrafında kurduğu temel ilkeler açıklanmış, tutkuların etik bir sorun alanı olarak konumlandırılması üzerinde durulmuştur. Ardından her bir filozofun tutkulara dair görüşleri ayrıntılı biçimde incelenmiştir. Birinci bölümde Seneca'nın tutkuları“akla aykırı ve yıkıcı güçler”olarak görmesi ele alınmış; özellikle öfke, korku ve şehvet gibi duyguların insanı erdemden uzaklaştırdığı yönündeki görüşleri tartışılmıştır. Seneca'nın insanı tutkuların esaretinden kurtarmayı hedefleyen ahlaki önerileri aktarılmış, fakat onun bu katı yaklaşımının insan doğasının duygusal boyutlarını bir anlamda görmezden geldiği ortaya konmuştur. İkinci bölümde Epiktetos'un tutkular karşısında irade ve bireysel sorumluluğa yaptığı vurgu incelenmiştir. Ona göre özgürlük, ancak akıl ve iradenin etkin kullanımı sayesinde tutkular üzerinde hâkimiyet kurulmasıyla mümkündür. Ancak bu yaklaşımın, duyguların biyolojik ve toplumsal işlevlerini belli ölçüde dışladığı savunulmuştur. Üçüncü bölümde ise Marcus Aurelius'un daha ılımlı ve orta yolcu tavrı değerlendirilmiştir. Aurelius, tutkuların bütünüyle reddi yerine, aklın rehberliğinde disiplin altına alınmasını öğütlemiş; böylece tutkuları doğaya uygun bir denge içinde yorumlamaya çalışmıştır. Bu yönüyle onun görüşleri, Seneca ve Epiktetos'a kıyasla insan doğasına daha yakın bir çerçevede konumlandırılmıştır. Tezin sonuç bölümünde ise, üç düşünürün ortaklaşa savunduğu“tutkuların bütünüyle zararlı olduğu”yönündeki Stoacı görüş eleştirel bir incelemeye tabi tutulmuştur. Çalışma, iki temel itiraz etrafında şekillenmiştir: Birincisi,“iyi duygu – kötü tutku”ayrımının tanımsal belirsizliğidir. Duygular çoğunlukla bir spektrum üzerinde geliştiği için, örneğin üretken bir sevgi ile yıkıcı bir aşk arasındaki sınırın nerede başlayıp nerede bittiğini kesin olarak belirlemek mümkün değildir. İkincisi ise, zararlı olarak nitelendirilen tutkuların dahi belirli bağlamlarda olumlu ve anlamlı işlevler üstlenebileceğidir. Bu iki düşünme hattından hareketle tez, Stoacıların tutkuları bütünüyle bastırmayı öğütleyen katı yaklaşımının insan doğasıyla bağdaşmadığını savunmaktadır. Tutkuların tehlikeli yanları inkâr edilmemekle birlikte, ölçülü ve aklın rehberliğinde yönlendirildiklerinde hem bireysel gelişim hem de toplumsal ilerleme açısından vazgeçilmez işlevler üstlendikleri ileri sürülmektedir. Dolayısıyla tezin savunduğu pozisyon, tutkuları dışlayan değil, onları anlamaya ve dönüştürmeye çalışan bütüncül bir yaklaşımdır.
Özet (Çeviri)
This study aims to analyze the Stoic philosophers Seneca, Epictetus, and Marcus Aurelius' approaches to passions. The introduction of the thesis explains the fundamental principles of Stoicism, which revolve around the concepts of nature, reason, and virtue, and emphasizes the positioning of passions as an ethical problem area. Subsequently, each philosopher's views on passions are examined in detail. The first chapter addresses Seneca's view of passions as“irrational and destructive forces,”discussing his view that emotions such as anger, fear, and lust distance humans from virtue. Seneca's moral recommendations, which aim to free humans from the bondage of passions, are conveyed, but it is revealed that his strict approach ignores the emotional dimensions of human nature. The second chapter examines Epictetus' emphasis on willpower and individual responsibility in the face of passions. According to him, freedom is only possible through the effective use of reason and willpower to gain mastery over passions. However, it is argued that this approach to some extent excludes the biological and social functions of emotions. The third section evaluates Marcus Aurelius' more moderate and middle-of-the-road stance. Aurelius advised that passions should be disciplined under the guidance of reason rather than rejected entirely, thus attempting to interpret passions within a balance appropriate to nature. In this respect, his views are positioned within a framework closer to human nature than those of Seneca and Epictetus. In the conclusion of the thesis, the Stoic view, jointly defended by the three thinkers, that“passions are entirely harmful”is subjected to critical examination. The study is structured around two main objections: First, the definitional ambiguity of the distinction between“good emotion”and“bad passion.”Since emotions mostly develop on a spectrum, it is impossible to determine precisely where the boundary between, for example, productive love and destructive passion begins and ends. Second, even passions deemed harmful can serve positive and meaningful functions in certain contexts. Based on these two lines of thought, the thesis argues that the Stoics' rigid approach of advocating the complete suppression of passions is incompatible with human nature. While the dangerous aspects of passions are not denied, it is argued that when they are measured and guided by reason, they perform indispensable functions in terms of both individual development and social progress. Therefore, the position defended by the thesis is not one that excludes passions, but rather a holistic approach that seeks to understand and transform them.
Benzer Tezler
- Embracing fate: An inquiry into Friedrich Nietzsche's concept of Amor Fati through literature
Kaderini kucaklamak: Friedrich Nietzsche'nin Amor Fati kavramını edebiyat üzerinden inceleme
CANSEVİL TUMANBAY
Yüksek Lisans
İngilizce
2026
FelsefeYeditepe ÜniversitesiFelsefe Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ LEVENT YURDAKUL KAVAS
PROF. DR. ZEYNEP TALAY TURNER
- Virtuous life and happiness in Epictetus, Socrates and Stoicism
Epiktetos, Sokrates ve Stoa'da erdemli yaşam ve mutluluk
HÜLYA KAHVECİ
Yüksek Lisans
İngilizce
2015
FelsefeOrta Doğu Teknik ÜniversitesiFelsefe Ana Bilim Dalı
PROF. DR. ŞEREF HALİL TURAN
- The therapy of Pathos / passion in the Stoic conception of the good life
Stoacı iyi yaşam anlayışı içinde Pathos / tutku terapisi
EKREM EKİCİ
Yüksek Lisans
İngilizce
2020
Felsefeİstanbul Bilgi ÜniversitesiKarşılaştırmalı Edebiyat Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. FERDA KESKİN
- The Theory of Pathos in Stoicism
Stoacılık'ta Pathos Teorisi
FAHRİ ULUS ATAYURT
Yüksek Lisans
İngilizce
2001
FelsefeBoğaziçi ÜniversitesiFelsefe Ana Bilim Dalı
PROF. DR. STEPHEN VOSS
DR. CHRYSSİ SİDİROPOULOU
- Bilgece yaşama dair bir arayış: Seneca etiğinde zaman, özgürlük ve ölüm
An attemp regarding to wise life: Time, freedom and death in seneca's ethic
DAMLA YILDIZ
