Wıllıam James'te bilinç akışı ve kendilik problemi
The stream of consciousness and the problem of selfhood in William James
- Tez No: 980900
- Danışmanlar: PROF. DR. MURAT ARICI
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Felsefe, Philosophy
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2025
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Selçuk Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Felsefe Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Felsefe Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu çalışma, modern psikolojinin kurucu figürlerinden ve pragmatizmin öncülerinden William James'in bilinç ve kendilik anlayışını felsefi bir bütünlük içinde incelemektedir. James'in düşüncesi, özellikle“bilinç akışı”(stream of consciousness) kavramı etrafında şekillenir. Bilinci parçalı, statik veya mekanik bir yapı olarak değil, bir nehir gibi kesintisiz bir akış içinde dinamik bir süreç olarak tanımlar. Bu yaklaşım, hem klasik felsefenin“sabit ben”anlayışına karşı dikkat çekici bir alternatif üretir hem de çağdaş özne ve kimlik tartışmalarına yeni bir perspektif sunar. Tezin ilk bölümünde James'in bilinç kuramı ele alınmakta; bilincin parçalanamazlığı, öznel deneyimin kesintisizliği ve akışın temel unsurları incelenmektedir. Ardından“geçiş durumları”(transitive states) ve“bilinç sınırı”(fringe of consciousness) kavramları aracılığıyla James'in sürekliliği, sabit bir özneye başvurmadan açıklama çabası ele alınmaktadır. Bu bölümde ayrıca James'in deneyim monizmi ve“saf deneyim”(pure experience) şeklindeki yaklaşımı, özne–nesne ayrımını aşan bir zemin olarak tartışılmaktadır. İkinci bölümde James'in kendilik anlayışı sistematik olarak ele alınmaktadır. Burada“bilen ben”(I) ile“bilinen ben”(Me) arasındaki ayrım merkeze alınmış; maddi, toplumsal ve manevi kendilik boyutları incelenmiştir. James'in kendiliği yalnızca bireysel bir bilinç fenomeni olarak değil, aynı zamanda toplumsal ilişkiler ve değer yönelimleriyle iç içe bir yapı olarak kavradığı ortaya konmuştur. Bu noktada, James'in pragmatizmi ile kendilik kuramı arasındaki bağlar açığa çıkarılmaktadır. Üçüncü bölümde, bilinç akışı içindeki özdeşlik sorununa odaklanılmıştır. James, sürekli değişen bilinç durumları arasında bir“sabit ben”varsayımını reddetse de, özdeşlik duygusunu süreklilik ve aşinalık hissi üzerinden açıklamaya çalışır. Ancak bu yaklaşım, bireyin zaman içinde kimliğini nasıl koruduğu sorusuna nihai bir yanıt vermemektedir. Bu çalışma, James'in bilinç akışı modelinin güçlü yanlarını teslim etmekle birlikte, değişmeyen bir özne varsayımını tümüyle dışlamasının belli açmazlara yol açtığını ileri sürmektedir. Her ne kadar William James'in bilinç akışı kuramı, bilinci dinamik ve kesintisiz bir süreç olarak kavramada şüphesiz çığır açıcı bir nitelik taşısa da James'in yaklaşımı şu üç temel açmazdan kutulamamaktadır: (i) Deneyimin zorunlu olarak bir özneye ait olma niteliği göz ardı edildiğinde“deneyimin sahipsizleşmesi”sorunu ortaya çıkmaktadır. (ii) Sabit bir ben varsayımını reddetmek, hukuk, ahlak ve toplumsal düzenin dayandığı faillik ve sorumluluk kategorilerini temelsiz bırakmaktadır. (iii) Fenomenal özneyi yalnızca ardışık yaşantılardan türeyen işlevsel bir merkez olarak konumlandırmak, öznenin deneyimin zorunlu koşulu olduğunu açıklayamamaktadır. Bu üç nokta, James'in bilinç ve kendilik anlayışını hem ufuk açıcı hem de tartışmaya açık kılmaktadır. James'in felsefesi, bilincin doğasına dair sezgilerimizi derinleştirmeye devam ederken, özne ve özdeşlik sorununu çözmek yerine onu daha da yoğunlaştırmakta; böylece günümüz felsefi tartışmalarında hâlâ canlılığını koruyan bir problem alanı oluşturmaktadır.
Özet (Çeviri)
This study examines William James's understanding of consciousness and self within a coherent philosophical framework. James's thought is shaped primarily around the notion of the“stream of consciousness.”He characterizes consciousness not as a fragmented, static, or mechanical structure, but as a dynamic and continuous flow akin to a river. This approach provides a striking alternative to the classical conception of a“enduring self”and offers a novel perspective to contemporary debates on subjectivity and personal identity. The first chapter explores James's theory of consciousness by analyzing the indivisibility of consciousness, the continuity of subjective experience, and the fundamental elements of the stream. It then discusses James's attempt to account for continuity without positing a fixed subject through the notions of“transitive states”and the“fringe of consciousness.”The chapter further examines his experiential monism and the doctrine of“pure experience”as a philosophical ground that transcends the subject–object dichotomy. The second chapter systematically analyzes James's conception of selfhood. Focusing on the distinction between the“I”(the knower) and the“Me”(the known), it explores the material, social, and spiritual dimensions of the self. It demonstrates that James conceives self not merely as an individual phenomenon of consciousness but also as a structure intertwined with social relations and value-orientations. The chapter also reveals the connection between James's pragmatism and his theory of self. The third chapter focuses on the problem of personal identity within the stream of consciousness. Although James rejects the assumption of a enduring self among constantly shifting conscious states, he attempts to explain the sense of identity through continuity and familiarity. Yet this approach does not ultimately account for how a person maintains identity over time. While recognizing the strengths of James's model, this study argues that the complete exclusion of an enduring subject leads to certain theoretical difficulties. Although James's conception of the stream of consciousness is undoubtedly groundbreaking in portraying consciousness as a dynamic and continuous process, his approach fails to escape three fundamental problems: (i) When the necessarily for-someone character of experience is neglected, the issue of the“disownership of experience”arises. (ii) Rejecting an enduring self undermines the notions of agency and responsibility upon which legal, moral, and social systems rest. (iii) Conceiving the phenomenal subject merely as a functional center emerging from successive experiences does not adequately explain the subject as a necessary condition of experience. These three points render James's view of consciousness and self both illuminating and controversial. While deepening our intuitions about the nature of consciousness, his philosophy intensifies rather than resolves the problem of subjectivity and identity, thereby sustaining a problem-space that remains vital in contemporary philosophical discussions.
Benzer Tezler
- Pragmatism ve W. James'in pragmatik ahlak felsefesi
Pragmatizm and the pragnatic moral philosophy of W. James
MEHMET SEYİTHANOĞLU
- William James'te din-hakikat ilişkisi
The relation of religion-reality on William James
AYŞEGÜL DİNGİL
Yüksek Lisans
Türkçe
2005
DinKahramanmaraş Sütçü İmam ÜniversitesiFelsefe ve Din Bilimleri Ana Bilim Dalı
Y.DOÇ.DR. MUSTAFA KÖK
- William Gifford Palgrave ve Trabzon Konsolosluğu
William Gifford Palgrave and Trabzon Consulate
NASUHA SUKAS
- Cebra İbrahim Cebra ve XX. yüzyıl Arap edebiyatındaki yeri
Jebra İbrahim Jebra and his place in twentieth century Arabic literature
FATIMA BETÜL HOŞGÖR
Doktora
Türkçe
2005
Doğu Dilleri ve EdebiyatıUludağ ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
PROF.DR. EROL AYYILDIZ
- İstanbul Limanları'nın modernizasyonu: Dersaadet Rıhtım ve Anadolu Demiryolları şirketlerinin inşa faaliyetleri (1890-1934)
The modenization of İstanbul ports: Construction activities of Constantinople Quays and Anatolian Railways Companies (1890-1934)
NAZİRE BİLGİLİ
Yüksek Lisans
Türkçe
2016
Mimarlıkİstanbul Teknik ÜniversitesiMimarlık Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. AYGÜL AĞIR