XIX. yüzyılın ikinci yarısında Osmanlı Devleti'nde adliye teşkilatı
Court organization in the Ottoman State in the second half of the 19th century
- Tez No: 981174
- Danışmanlar: PROF. DR. AHMET EYİCİL
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Tarih, History
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2025
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Tarih Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
XIX. yüzyılın ikinci yarısı Osmanlı Devleti adliye teşkilatının geleneksel yapıdan ayrılarak modern bir yapıya yöneldiği ve dönüştüğü bir dönemdir. Bu dönemde adliye teşkilatı, hem Avrupalı devletlerin baskıları hem de devletin yeni ihtiyaçlarının oluşmasıyla köklü bir değişime uğradı. Ayrıca klasik adli ve hukuk yapısı, yabancı devlerle artan ticari ilişkilerin getirdiği karmaşıklıklar, kapitülasyonların oluşturduğu hukuki problemler ve gayrimüslimlerin oluşturduğu ekonomik, adli ve siyasi sorunlar karşısında yetersiz kalmaktaydı. Bu durum adliye teşkilatında reform ihtiyaçlarını ortaya çıkardı. 1839-1856 Tanzimat'ın ilk dönemi ile başlayan adli reformlar, ilk olarak daha sınırlı bir düzeyde ve geleneksel yapı üzerinde yapılan değişikliklerle gerçekleştirildi. 1856-1876 yılları arası Tanzimat'ın ikinci döneminde, yargı ile idarenin ayrılması gibi yeni kanuni düzenlemelerin yapıldığı ve Nizamiye Mahkemeleri'nin kurularak yargı sisteminin daha kurumsal ve reformcu adımların atıldı. Bu dönemde Divan-ı Ahkâm-ı Adliye ve Şura-yı Devlet gibi yüksek yargı organlarının kurulması merkeziyetçi yapıyı daha da güçlendirdi. 1876 Kanun-i Esasi ile başlayan Meşrutiyet döneminde ise Tanzimat döneminde adliye teşkilatında yapılan reformlar, anayasa ile güvence altına alınarak merkeziyetçi ve sistematik bir yapıya kavuşturuldu. Adliye ve Mezahip Nezareti'nin kurulmasıyla tüm yargı organları merkeze bağlanarak Nizamiye Mahkemeleri, sulh, bidayet, istinaf ve temyiz organlarıyla ülke genelinde teşkilatlandırıldı. Savcılık, Avukatlık, Noterlik ve Adliye Müfettişliği gibi tamamlayıcı kurumlarla yargının şeffaflığı ve etkinliği arttırıldı. Sonuç olarak 1839-1911 yılları arasında Tanzimat ve Meşrutiyet dönemlerinde, Osmanlı adli ve hukuk yapısında köklü bir değişimden ziyade dengeli ve tedrici bir reform gerçekleştirildi. Bu reformlar, Osmanlı adliye teşkilatının modernleşme tarihinin devletin kurumlarıyla ayakta kalma mücadelesinin bir parçasıydı. Yapılan reformlar, hem dönemlerin adli ihtiyaçlarına cevap verdi hem de Cumhuriyet dönemi adliye teşkilatına zemin oluşturdu. Bu nedenle açıklanan dönemlerin kapsamlı bir şekilde araştırılması çalışmanın önemini ortaya koymaktadır. Bu çalışma, 1839-1911 yılları arasında Osmanlı adliye teşkilatında yapılan reformları, hukuki düzenlemeleri, yeni kurulan mahkemeleri ve yargılama usullerini, tarihsel, kurumsal, işlevsel, kronolojik ve sistemsel açıdan ele almaktadır. Çalışmadaki temel amaç, yapılan reformların Osmanlı adliye teşkilatı içindeki konumunu, etkilerini ve modernleşme sürecine sağladığı etkiyi bütüncül bir bakış açısıyla ortaya koymaktır. Belirlenen amaç doğrultusunda Tanzimat döneminden Meşrutiyet dönemine kadar olan adliye teşkilatı reformlarının sürekliliği ve dönüşümü arşiv belgelerine dayanılarak özgün ve kapsamlı bir şekilde değerlendirilmiştir.
Özet (Çeviri)
The second half of the 19th century was a period in which the Ottoman State's judicial system moved away from its traditional structure and transformed into a modern one. During this period, the judicial system underwent a fundamental change due to both pressure from European states and the emergence of new needs within the state. Furthermore, the classical judicial and legal structure was inadequate in the face of the complexities brought about by increasing commercial relations with foreign powers, the legal problems created by capitulations, and the economic, judicial, and political problems created by non-Muslims. This situation highlighted the need for reform in the judicial system. The judicial reforms that began with the first period of the Tanzimat (1839-1856) were initially implemented at a more limited level and through changes made to the traditional structure. Between 1856 and 1876, during the second phase of the Tanzimat, new legal reforms were implemented, such as the separation of the judiciary from the administration, and the establishment of Nizamiye Courts marked more institutional and reformist steps in the judicial system. During this period, the establishment of high judicial bodies such as the Divan-ı Ahkâm-ı Adliye and the Şura-yı Devlet further strengthened the centralist structure. During the Constitutional Era, which began with the 1876 Constitution, the reforms made in the judicial system during the Tanzimat period were guaranteed by the constitution and given a centralized and systematic structure. With the establishment of the Ministry of Justice and Religious Affairs, all judicial bodies were linked to the center and organized throughout the country with the Nizamiye Courts, courts of peace, courts of first instance, courts of appeal, and courts of cassation. The transparency and effectiveness of the judiciary were increased with complementary institutions such as the Public Prosecutor's Office, the Bar Association, the Notary Public, and the Judicial Inspectorate. As a result, between 1839 and 1911, during the Tanzimat and Constitutional periods, the Ottoman judicial and legal structure underwent a balanced and gradual reform rather than a radical change. These reforms were part of the Ottoman judicial system's struggle to survive alongside the state's institutions during its modernization process. The reforms both responded to the judicial needs of the periods and laid the groundwork for the judicial system of the Republican era. Therefore, a comprehensive study of the periods described highlights the importance of this work. This study examines the reforms, legal regulations, newly established courts, and trial procedures implemented in the Ottoman judicial system between 1839 and 1911 from historical, institutional, functional, chronological, and systemic perspectives. The main objective of the study is to present the position of the reforms within the Ottoman judicial system, their effects, and their impact on the modernization process from a holistic perspective. In line with this objective, the continuity and transformation of the judicial system reforms from the Tanzimat period to the Constitutional Monarchy period have been evaluated in an original and comprehensive manner based on archival documents.
Benzer Tezler
- Ali Haydar Efendi'nin“Dürerü'l-Hükkam”adlı eserininin kaynaklarının tespit ve tahkiki (356-403. maddeler arası)
A critical study on“Dureru'l-Hukkam”by Ali Haydar Efendi (between the articles 356-403)
SÜMEYYE AKCAN KÖSE
Yüksek Lisans
Türkçe
2010
DinDokuz Eylül ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
PROF. DR. OSMAN ESKİCİOĞLU
- 212 numaralı Urfa Şer'iyye Sicili'nin (H. 1290-1294 / M. 1873-1877) transkripsiyonu ve değerlendirilmesi
Transcription and evalution of Urfa Sharia Court record numbered 212 (H. 1290-1294/ M. 1873-1877)
ESRA KARABULUT
- XIX. yüzyılın ikinci yarısında Osmanlı Devleti'nde muhaceret, iskân ve entegrasyon : Bursa Sancağı örneği
In the second half of the nineteenth century; immigration, settlement and integration in Ottoman empire: Sanjak of Bursa case
İSMET SARIBAL
Doktora
Türkçe
2015
TarihAnkara ÜniversitesiYakınçağ Tarihi Ana Bilim Dalı
PROF. DR. HAMİYET SEZER FEYZİOĞLU
- Osmanlı'da suç ve ceza: XIX. yüzyılın ikinci yarısında Halep ve Konya
Crime and punishment in the Ottoman Empire: Aleppo and Konya in the second half of the 19th century
ABDULVAHAP ALICI
- XIX. yüzyılın ikinci yarısında Ankara
Ankara in the second half of the Nineteenth Century
EYLEM TEKEMEN ALTINDAŞ