Alevilik ve Bektaşilikte İmam Hüseyin ve Kerbela Olayı
İmam Huseyin and the Karbala Incident in Alevi and Bektashim
- Tez No: 981551
- Danışmanlar: PROF. DR. SADULLAH GÜLTEN
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Sosyoloji, Din, Tarih, Sociology, Religion, History
- Anahtar Kelimeler: Aleviler, Alawis
- Yıl: 2025
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Ankara Hacı Bayram Veli Üniversitesi
- Enstitü: Lisansüstü Eğitim Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Alevi Bektaşi Kültürü Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Alevi Bektaşi Kültürü Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu tez , İslâm düşünce tarihinde merkezi bir konuma sahip olan Ehl-i Beyt kavramının Alevilik ve Bektaşilik inanç sistemlerindeki yansımalarını incelemeyi ve İmam Hüseyin'in Kerbelâ'da şehit edilmesinin bu geleneklerde nasıl yorumlandığını çok boyutlu bir şekilde ortaya koymayı amaçlamaktadır.Tez de öncelikle Ehl-i Beyt'in kavramsal çerçevesi çizilmiş, klasik Sünnî ve Şiî yorumlar karşılaştırmalı olarak ele alınmış; ardından bu kavramın Alevî-Bektaşî inanç yapısındaki özel yeri değerlendirilmiştir. Ehl-i Beyt sevgisinin özellikle On İki İmam inancı, velayet doktrini, teberrâ-tevellâ ilkeleri, silsile ve seyyidlik anlayışı gibi temel doktrinel unsurlarla nasıl iç içe geçtiği gösterilmiştir. Tezin ikinci bölümünde İmam Hüseyin'in şahsiyeti ve Kerbelâ Olayı'nın tarihsel arka planı, klasik kaynaklara dayalı olarak sistematik biçimde analiz edilmiş; bu trajik olayın Alevî-Bektaşî edebiyatı, sözlü gelenek ve Cem üzerindeki etkileri detaylı biçimde ele alınmıştır. Maktel-i Hüseyin metinleri, mersiyeler, nefesler, destanlar ve meddah hikâyeleri bağlamında Kerbelâ'nın kültürel hafızadaki yeri vurgulanmış, özellikle Fuzûlî, Pir Sultan Abdal, Kul Himmet ve Virânî gibi önemli temsilciler üzerinden somut örneklerle açıklamalar yapılmıştır. Tezin son bölümünde ise Kerbelâ Olayı'nın Alevî kimlik inşasındaki rolü, hak, adalet ve zulme direniş sembolizmi çerçevesinde değerlendirilmiş; ayrıca günümüz Alevî gençliğinin Kerbelâ algısı ve bu olayın çağdaş mesajları tartışılmıştır. Özellikle Kerbelâ'nın, Alevî toplumunun tarihsel belleğinde yalnızca bir yas değil, direniş, hakikat, özgürlük ve insanlık onuru gibi değerlere dayalı bir kimlik haritası işlevi gördüğü sonucuna varılmıştır. Bu tez ile birlikte, Ehl-i Beyt ve Kerbelâ anlatısının Alevî-Bektaşî geleneğinde teolojik, sosyolojik ve kültürel düzeyde nasıl kurucu bir işlev üstlendiği somut örnekler ve kaynaklarla gösterilmiştir. Tez , bu yönüyle sadece bir tarihsel olayın izini sürmekle kalmamış, aynı zamanda inanç, hafıza ve kimlik ekseninde bir bütünlük içerisinde Alevîliğin temel yapı taşlarını çözümlemeyi hedeflemiştir.
Özet (Çeviri)
This thesis aims to explore the position of the Ahl al-Bayt (the Prophet Muhammad's family) within Alevism and Bektashism, two major branches of Anatolian Islamic tradition, and to analyze the impact of the martyrdom of Imam Husayn at Karbala on Alevi-Bektashi belief systems. The research begins by establishing the conceptual and theological foundations of the Ahl al-Bayt in both Sunni and Shi'a thought, emphasizing the interpretative differences between these sects. It then investigates how Alevi and Bektashi communities incorporate devotion to the Ahl al-Bayt into their religious identity, particularly through doctrines such as the Twelve Imams, Wilayah (spiritual authority), Teberri and Tawalla (dissociation and association), and the lineage-based concept of Seyyidship.The second part of the thesis provides a detailed analysis of Imam Husayn's historical role and the events of Karbala, examining primary classical sources. The cultural and spiritual legacy of Karbala is traced through Alevi-Bektashi literature and oral tradition, including genres such as Maktel-i Hüseyin (passion narratives), mersiye (elegies), nefes (spiritual hymns), epic poems, and meddah (public storytelling). The contributions of key literary figures such as Fuzuli, Pir Sultan Abdal, Kul Himmet, and Virani are discussed to illustrate how Karbala has remained alive in collective memory.In the final section, the research focuses on the symbolic significance of Karbala as a struggle for justice, truth, and resistance to tyranny, exploring its enduring role in Alevi identity formation. Furthermore, the thesis analyzes contemporary Alevi youth's perception of Karbala and the modern relevance of Husayn's legacy, showing how this historical tragedy continues to provide moral and spiritual guidance in present-day contexts.Ultimately, this thesis demonstrates that the Ahl al-Bayt and the Karbala narrative are not merely historical references in Alevism and Bektashism, but fundamental elements of theological, sociopolitical, and cultural continuity. By doing so, it contributes to a deeper understanding of Alevi-Bektashi spirituality as rooted in resistance, remembrance, and reverence.
Benzer Tezler
- Kemterî ve şiirleri (İnceleme-metin)
Kemterî and his poems (Examination-text)
MERVE KOZİKOĞLU
Yüksek Lisans
Türkçe
2023
Türk Dili ve EdebiyatıAnkara Yıldırım Beyazıt ÜniversitesiTürk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
PROF. DR. MUSTAFA ARSLAN
- Sıdkî Baba Dîvânı'nda Hz. Peygamber ve Ehlibeyt
Holiness Prophet and Ahl al-Bayt on Sıdkî Baba Divan
HÜSEYİN SEZDİ
Yüksek Lisans
Türkçe
2022
Dinİnönü ÜniversitesiAlevilik-Bektaşilik Araştırmaları Ana Bilim Dalı (disiplinlerarası)
PROF. DR. NAZMİ ÖZEROL
- Anadolu Türk Aleviliği bağlamında Irak Türklerinde Alevilik
Alevism in Iraqi Turks in the context of Anatolian Turk Alevism
SARMAD ALI MAHDI MAHDI
Doktora
Türkçe
2015
SosyolojiHacettepe ÜniversitesiTürk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
PROF. DR. ÖZKUL ÇOBANOĞLU
- Afşin yöresi Alevi Bektaşilerin dini inanç ve ritüellerinin tespit ve değerlendirilmesi
Determination and evaluation of religious beliefs and rituals of Afsin region Alevis and Bektashis
HALİT KÖKER
Yüksek Lisans
Türkçe
2018
DinKahramanmaraş Sütçü İmam ÜniversitesiFelsefe ve Din Bilimleri Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. HAMZA KARAOĞLAN
- Bir Bektaşi babası: Hasan Basri Baba ve divânı
A Bektashi baba: Hasan Basri Baba and his divân
HASAN BASRİ GÜREL
Yüksek Lisans
Türkçe
2025
DinAnkara Hacı Bayram Veli ÜniversitesiAlevi Bektaşi Kültürü Ana Bilim Dalı
PROF. DR. FAHRİ MADEN