Geri Dön

Sebeplilik çerçevesinde eşyanın tabiatı sorunu Gazali'nin on yedinci meselesi bağlamında bir inceleme

The problem of the nature of things in the framework of causality a study in the context of Ghazali's seventh issue

PDF İndir

  1. Tez No: 981977
  2. Yazar: ESMA İŞCAN
  3. Danışmanlar: PROF. DR. GÜRBÜZ DENİZ
  4. Tez Türü: Yüksek Lisans
  5. Konular: Felsefe, Philosophy
  6. Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
  7. Yıl: 2022
  8. Dil: Türkçe
  9. Üniversite: Ankara Üniversitesi
  10. Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
  11. Ana Bilim Dalı: Felsefe ve Din Bilimleri Ana Bilim Dalı
  12. Bilim Dalı: İslam Felsefesi Bilim Dalı
  13. Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.

Özet

Bu çalışma, el-Ġazālī'nin Tehāfutu'l-Felāsife adlı eserinde eşyanın tabiatı ve sebeplilik meselelerini felsefî ve kelâmî bir bütünlük içinde ele almaktadır. Felsefe tarihinde eşyanın kendine özgü bir doğasının bulunup bulunmadığı meselesi, özellikle Tanrı–âlem ilişkisi bağlamında ilâhî irade ile kozmik düzen arasındaki gerilimi görünür kılmıştır. Araştırma, eşyanın kendine özgü bir tabiatının mevcut olup olmadığı ve bu tabiatın zorunlu nedensellik ilkesi çerçevesinde temellendirilip temellendirilemeyeceği sorularına odaklanmaktadır. İslam düşüncesinde felāsife, doğadaki düzeni zorunlu sebep–sonuç ilişkileri temelinde açıklarken kelamcılar, bu düzeni Tanrı'nın sürekli yaratma fiiline dayandırmışlardır. El-Ġazālī, bu iki yaklaşım arasındaki gerilimi kendi bakış açısına göre yeniden yorumlayarak sebep ile sonuç arasındaki bağın zorunlulukla değil alışkanlıkla anlaşılabileceğini savunur. Ona göre doğa yasaları, zorunlu ontolojik yapılar değil, Tanrı'nın süreklilik arz eden iradesinin alışkanlık biçimleridir. Bu bağlamda mucize, doğa düzeninin askıya alınması değil, aynı ilâhî iradenin farklı bir tarzda tezahür etmesidir. Böylelikle el-Ġazālī, zorunlu nedensellik anlayışını reddederek gerçek failin yalnızca Tanrı olduğunu sebeplerin ise ancak vesile konumunda bulunduğunu ileri sürer. Bu yaklaşım, vesilecilik olarak bilinen metafizik görüşün İslam düşüncesindeki en olgun ve sistematik ifadesi haline gelir. Sonuç olarak çalışma, el-Ġazālī'nin bu yaklaşımının yalnızca teolojik bir refleks değil, aynı zamanda epistemolojik bir strateji olduğunu ortaya koymaktadır. Zira el-Ġazālī'ye göre doğadaki düzenin teminatı tabiatta değil, Tanrı'nın sürekli iradesindedir.

Özet (Çeviri)

This study examines the issues of the nature of things and causality in al-Ghazālī's Tahāfut al-Falāsifa within a coherent philosophical and theological framework. In the history of philosophy, the question of whether things possess an intrinsic nature of their own has revealed a persistent tension between divine will and cosmic order, especially in the context of the God–world relationship. The research focuses on whether the natural world has an inherent essence and whether this essence can be grounded within the principle of necessary causality. In Islamic thought, the falāsifa explained the order of nature on the basis of necessary cause-and-effect relations, whereas the theologians traced this order back to God's continuous act of creation. al-Ghazālī reinterprets the tension between these two positions and argues that the connection between cause and effect should be understood not in terms of necessity but of habitual association. According to him, the so-called laws of nature are not ontologically necessary structures but habitual forms of God's ever-renewed will. In this context, a miracle does not signify the suspension of natural order but rather a different mode of manifestation of the same divine volition. Thus, by rejecting the notion of necessary causality, al-Ghazālī asserts that the true agent is God alone, while secondary causes serve merely as occasions or instruments. This position represents the most mature and systematic expression of the metaphysical doctrine known as occasionalism within Islamic philosophy. Ultimately, the study demonstrates that al-Ghazālī's stance is not merely a theological reflex but also an epistemological strategy, for in his view the guarantor of natural order lies not in the inherent nature of things but in the constant and sustaining will of God.

Benzer Tezler

  1. Tez No

    932415

    İmam Mâtürîdî'nin düşünce sisteminde sebeplilik ve kaynakları

    Causality in Imam Maturidi's thought system and his sources

    OSMAN SEZGİN

    Doktora

    Türkçe

    Türkçe

    2025

    DinMarmara Üniversitesi

    Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı

    PROF. DR. HATİCE KELPETİN ARPAGUŞ

  2. Tez No

    127732

    İbn Sina'nın gayeci anlayışı

    The Finalist reckoning of avicenna

    ADNAN GÜRSOY

    Yüksek Lisans

    Türkçe

    Türkçe

    2003

    DinAnkara Üniversitesi

    Felsefe ve Din Bilimleri Ana Bilim Dalı

    PROF. DR. HAYRANİ ALTINTAŞ

  3. Tez No

    351052

    İbn Sînâ'nın sebeplilik teorisi

    Avicenna's theory of causality

    MUHAMMET FATİH KILIÇ

    Doktora

    Türkçe

    Türkçe

    2013

    Dinİstanbul Üniversitesi

    Felsefe ve Din Bilimleri Ana Bilim Dalı

    PROF. DR. ÖMER MAHİR ALPER

  4. Tez No

    713926

    İslam felsefesinde yakîn kavramı ve içeriği

    The concept and content of certainty in İslamic philosophy

    YASEMİN KÖYCÜ

    Yüksek Lisans

    Türkçe

    Türkçe

    2021

    Felsefeİstanbul Üniversitesi

    Felsefe ve Din Bilimleri Ana Bilim Dalı

    DOÇ. DR. VEYSEL KAYA

  5. Tez No

    862452

    İbn Rüşd'e göre nedensellik ve mucize problemi

    The problem of causality and miracle according to Ibn Rushd

    ORHAN ÖZDEMİR

    Yüksek Lisans

    Türkçe

    Türkçe

    2024

    Dinİstanbul Sabahattin Zaim Üniversitesi

    Felsefe ve Din Bilimleri Ana Bilim Dalı

    PROF. DR. TURAN KOÇ

Geri Dön