Irak'ta Türk-İngiliz rekabeti (1918-1923)
Anglo-Turkish Rivalry in Iraq (1918-1923)
- Tez No: 982101
- Danışmanlar: PROF. DR. CEZMİ ERASLAN
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Tarih, History
- Anahtar Kelimeler: Irak, Kral Faysal, Kuzey Irak, Lozan Konferansı, Milli Mücadele Dönemi, Musul sorunu, Türkiye, İngiltere, Iraq, King Faysal, Northern Iraq, Lausanne Conference, National Struggle Period, Mosul question, Türkiye, England
- Yıl: 2025
- Dil: Türkçe
- Üniversite: İstanbul Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Tarih Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Türkiye Cumhuriyeti Tarihi Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Birinci Dünya Savaşı'nın Osmanlı Devleti nezdinde Mondros Mütarekesi ile bitmesinden sonra İngiltere İmparatorluğu ateşkes anlaşmasının hükümlerine aykırı bir şekilde Irak coğrafyasında işgal sahasını genişletmiştir. Sonraki süreçte İngilizler Irak'taki hakimiyetlerini pekiştirmek ve kontrol alanlarını korumak amacıyla Irak'ın kuzeyinde Ermenilere ve Kürtlere devletler kurarak bir tampon bölge ihdas etmeye çalışmıştır. İngilizlerin Türk sınır hattını kuzeye taşıma çabaları ile Türk devletinin İngilizlere engel olmak için gösterdiği faaliyetler Mütareke dönemi boyunca devam etmiştir. Türk tarafı İngiliz faaliyetlerine karşı Misak-ı Milli'nin ilanı ile aktif bir mücadeleye girişmiş, aşiretlerin ve Irak'taki cemiyetlerin desteklenmesi ile İngilizlerin Irak'taki hakimiyeti sarsılmaya çalışılmıştır. Arapları kendilerine vadedilen bağımsızlığa kavuşamamalarının yarattığı hayal kırıklığı aşiretlerin duyduğu rahatsızlıklarla birleşerek 1920 yılında Irak'ta büyük bir isyanın patlak vermesine sebep olmuş, İngilizler büyük şehirlere tutunarak Irak'taki varlığını korumaya çalışırken Türk tarafı da isyancı kuvvetlerle iletişim kurarak İngiliz karşıtı hareketlere destek vermiştir. İsyanın bastırılmasından sonra İngilizlerin Irak'ta sivil idareye geçiş süreci başlamış, Faysal Irak kralı ilan edilmiştir. Bu raddeden sonra Türkler Faysal'ın hakimiyetine karşı da bir mücadele içerisinde girişmiş, Faysal'ın krallığa getirilmesi ile ilgili Irak'ta gerçekleştirilen referandumda propaganda faaliyetlerinde bulunarak Faysal'ın krallığına engel olmaya çalışılmıştır. Türklerin Misak-ı Milli kararlarında ilan ettiği Musul vilayetinin Türklere bağlı olması gerektiğine dair görüş, 1922 yılından itibaren Türk-İngiliz rekabetine yön veren temel mesele olmuştur. Türk tarafı Revandiz harekâtı başta olmak üzere Kuzey Irak bölgesine gizlice subaylar ve küçük kuvvetler sokarak buradaki aşiretlerle ilişkiler kurmuş ve Musul'a yapılacak büyük bir saldırıya hazırlık yapılmıştır. Ancak sonraki süreçte Lozan konferansının başlamasıyla askeri operasyon planları rafa kaldırılmış, konferans kesilse dahi Türk ve İngiliz delegasyonlar Musul meselesinin bir senelik bir süre içerisinde kendi aralarında çözülmesi yönünde fikir birliğine vardıkları için Irak'taki Türk-İngiliz rekabeti diplomatik alanda devam etmiştir. Son raddede konunun Milletler Cemiyeti'ne taşınması kararlaştırılmış, buradaki toplantılarda da Musul sorunu İngilizlerin lehine çözülmüştür.
Özet (Çeviri)
After the end of the First World War with the Armistice of Mondros, the British Empire expanded its occupation area in Iraq in violation of the provisions of the armistice agreement. In the following process, the British tried to establish a buffer zone by establishing states for Armenians and Kurds in the north of Iraq in order to consolidate their dominance in Iraq and to protect their interest. The efforts of the British in this direction and their efforts to move the Turkish border line to the north and the activities of the Turkish state to prevent the British continued throughout the Armistice period. The Turkish side started an active struggle against the British activities with the declaration of“Misak-ı Milli”and tried to shake the dominance of the British in Iraq by supporting the tribes and associations in Iraq. The disappointment caused by the failure of the Arabs to achieve the independence promised to them, combined with the discontent of the tribes, led to the outbreak of a major revolt in Iraq in 1920. While the British tried to protect their presence in Iraq by holding on to the big cities, the Turkish side supported the anti-British movement by communicating with the rebel forces. After the suppression of the rebellion, the British began the process of transition to civilian administration in Iraq and Faisal was declared the king of Iraq. After this point, the Turks also engaged in a struggle against Faisal's rule and tried to prevent Faisal's kingship by engaging in propaganda activities in the referendum held in Iraq regarding Faisal's accession to the kingdom. The view that the Mosul province, which the Turks declared in the Misak-ı Milli decisions, should be under the control of the Turks, has been the main issue shaping the Turkish-British rivalry since 1922. The Turkish side established relations with the tribes in Northern Iraq by secretly introducing officers and small forces in the Northern Iraq region, especially in the Revandiz Operation, and preparations were made for a major attack on Mosul. However, with the start of the Lausanne conference, the plans for military operations were shelved, and even though the conference was interrupted, the Turkish and British delegations agreed that the Mosul issue should be resolved between themselves within a period of one year, and the Anglo-Turkish rivalry in Iraq continued in the diplomatic arena. Finally, it was decided to take the issue to the League of Nations, where the Mosul issue was resolved in favor of the British.
Benzer Tezler
- Atase arşivi belgeleri ışığında Binbaşı E. W. C. Noel'in faaliyetleri
Activities of Major E. W. C. Noel in the light of atase archive documents
SEYFİ ALİ DURMUŞ
- Türkiye'nin jeopolitik ve jeostratejik konumu açısından musul sorunu
Mosul question regarding Turkey's geopolitical and geostrategical position
SERDAR SAKİN
- Irak'ta Türk-İngiliz mücadelesi ve Irak'ın kuruluşu(1914-1926)
The Turkish-British struggle in Irak and the establishment of Irak (1914-1926)
ÖZGÜR YILDIRIM
Doktora
Türkçe
2024
TarihDokuz Eylül ÜniversitesiAtatürk İlkeleri ve İnkılap Tarihi Ana Bilim Dalı
PROF. DR. KEMAL ARI
- Türkiye`nin ırak politikası ve bu sürecin Türkmenlere etkisi
The Iraq policy of Turkey and its effect on Turcamans
SİNAN AYDIN
Yüksek Lisans
Türkçe
2003
TarihMarmara ÜniversitesiSosyoloji ve Antropoloji Ana Bilim Dalı
PROF.DR. NİLÜFER NARLI
- Demokrat Parti Dönemi Türkiye-Irak ilişkilerinde A.B.D. etkisi (1950-1960)
The US impact on Turkey-Iraq relations during the Democratic Party Era (1950-1960)
TUĞRUL BAKIR
Yüksek Lisans
Türkçe
2022
Türk İnkılap TarihiHacettepe ÜniversitesiAtatürk İlkeleri ve İnkılap Tarihi Ana Bilim Dalı
PROF. DR. AYTEN SEZER ARIĞ