Yakutça ve Kazakça karşılaştırmalı dilbilgisi
A comparative grammar of Yakut and Kazakh
- Tez No: 982743
- Danışmanlar: PROF. DR. MEHMET ÖLMEZ
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Dilbilim, Türk Dili ve Edebiyatı, Linguistics, Turkish Language and Literature
- Anahtar Kelimeler: Kazakça, Türk dili, Türk dili ve edebiyatı, Yakutça, Kazakh language, Turkish language and literature, Yakut language
- Yıl: 2025
- Dil: Türkçe
- Üniversite: İstanbul Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Türk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu doktora tezi, Türk dillerinin önemli kollarını temsil eden Yakutça ve Kazakçanın karşılaştırmalı dilbilgisel incelemesini Eski Türkçe (Köktürkçe ve Eski Uygurca) temel alarak yapmaktadır. Çalışmanın ana amacı, Türkiye Türkçesi dışında kalan bu iki uzak Türk dili arasındaki ses bilgisi ve biçim bilgisi bağlamındaki benzerlikleri, farklılıkları ve Eski Türkçeye olan yakınlık derecelerini ortaya koymaktır. Tez, belge incelemesi yöntemi kullanılarak hazırlanmış olup, Köktürkçe, Yakutça ve Kazakça üzerine yayımlanmış kapsamlı dilbilgisi kitapları ve metinler değerlendirilmiştir. Her bir ses ve biçimbirim ayrı ayrı ele alınarak ayrıntılı bir karşılaştırma yapılmıştır. Genel olarak, Yakutça, Eski Türkçenin eskicil ses özelliklerini Kazakçaya göre daha fazla muhafaza etme eğilimindedir. Söz yapım biçimbirimlerinde ise Eski Türkçe dönemindeki biçimbirimlerin ya tamamen kullanımdan kalktığı ya da sadece belirli sözcüklerde kalıplaşmış biçimde varlığını sürdürdüğü görülmüştür. Yakutça ve Kazakça arasında bu eklerin işlekliği ve fonetik değişimleri farklılık göstermektedir. Yakutça ve Kazakçanın Eski Türkçeden ayrışma ve eskicil unsurları koruma düzeyleri hakkında ayrıntılı bir bakış sunarak Türk dilbilimi çalışmalarına önemli bir katkı sağlamaktadır. Bu karşılaştırmalı analizler, iki uzak Türk dilinin tarihsel fonetik ve morfolojik gelişimlerindeki özgünlükleri ve ortak mirasları derinlemesine aydınlatmaktadır.
Özet (Çeviri)
This doctoral thesis conducts a comparative linguistic analysis of Yakut and Kazakh, representing important branches of Turkic languages, based on Old Turkic (Köktürk and Old Uighur) The main objective of this study is to reveal the similarities, differences, and degrees of proximity to Old Turkic in terms of phonetics and morphology between these two distant Turkic languages, which are distinct from Turkish Turkic The thesis was prepared using the document analysis method, evaluating comprehensive grammar books and texts published on Köktürk, Yakut, and Kazakh A detailed comparison was conducted by examining each phoneme and morpheme individually. Generally, Yakut shows a greater tendency to preserve the archaic phonetic features of Old Turkic compared to Kazakh In terms of derivational suffixes, it has been observed that many suffixes from the Old Turkic period have either completely fallen out of use or only survive as lexicalized forms in specific words. The productivity and phonetic changes of these suffixes differ between Yakut and Kazakh. This study provides a detailed insight into the divergence of Yakut and Kazakh from Old Turkic and their respective levels of archaic feature preservation, thus making a significant contribution to Turkic linguistic studies. These comparative analyses profoundly illuminate the unique developments and shared heritage in the historical phonetic and morphological evolution of these two distant Turkic languages.
Benzer Tezler
- Pallas'ın Zoographia Rosso-Asiatica'sında Türkçe ve Moğolca hayvan adları
The Turkish and Mongolian vocabulary of animal names in Pallas's Zoographia Rosso-Asiatica
BAŞAK PERÇİN BOSTAN
Doktora
Türkçe
2023
Türk Dili ve EdebiyatıHacettepe ÜniversitesiTürkiyat Araştırmaları Ana Bilim Dalı
PROF. DR. BÜLENT GÜL
- Yakutça ve eski Uygurcanın ortak kelime hazinesi
Common vocabulary of Yakut and old Uyghur languages
CENGİZHAN İNCEDERE
Yüksek Lisans
Türkçe
2023
Türk Dili ve Edebiyatıİstanbul ÜniversitesiTürk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
PROF. DR. MEHMET ÖLMEZ
- Yakutça ve Dolgancadaki Tunguzca kopyalar
Tungusic copies in Yakut and Dolgan
HASAN HAYIRSEVER
Doktora
Türkçe
2024
DilbilimHacettepe ÜniversitesiTürkiyat Araştırmaları Ana Bilim Dalı
PROF. DR. EMİNE YILMAZ
- İlköğretim okuma kitaplarındaki Sahaca (Yakutça) öykülerin bilişsel gelişim kuramı ve metindilbilim bağlamında analizi
An analysis of Sakha (Yakut) stories in primary school reading books within the framework of cognitive development theory and text linguistics
GÜLŞAH TUĞLACI
Doktora
Türkçe
2026
DilbilimAnkara Hacı Bayram Veli ÜniversitesiÇağdaş Türk Lehçeleri ve Edebiyatları Ana Bilim Dalı
PROF. DR. MEHMET FATİH KİRİŞÇİOĞLU
- Yakut (saha) masalları üzerine bir dil incelemesi (giriş, inceleme, metinler, dizin)
A linguistic analysis on tales of yakut (saha)(introduction, analysis, texts, directory)
MEHTAP SOLAK SAĞLAM
Doktora
Türkçe
2012
Türk Dili ve EdebiyatıEge ÜniversitesiTürk Dili ve Lehçeleri Ana Bilim Dalı
PROF. DR. GÜRER GÜLSEVİN