Modern dönem fıkhi problemlerin çözümünde külli kaidelerin rolü (muamelat bölümü)
The role of legal maxims in solving modern fiqh problems(the muʿāmalāt section)
- Tez No: 983036
- Danışmanlar: DOÇ. DR. BEKİR KARADAĞ
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Din, Religion
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2025
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Gaziantep İslam Bilim ve Teknoloji Üniversitesi
- Enstitü: Lisansüstü Eğitim Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Günümüzde yaşanan bilimsel, teknolojik, iktisadî ve kültürel gelişmeler, klasik fıkıh literatüründe doğrudan karşılığı bulunmayan birçok yeni meseleyi gündeme getirmiştir. Bu çalışma, modern dönemde karşılaşılan fıkhî problemlerin çözümünde küllî kaidelerin rolünü, muâmelât alanı üzerinden ele almakta ve bu kaidelerin hem teorik hem de pratik işlevselliğini kapsamlı şekilde analiz etmektedir. Faizli işlemler, sigorta türleri, yatırım fonları, dijital akitler, fikir ve sanat eserlerinin korsan satışı, ödünç alınan malın iade masrafı, organize ters teverruk, pos cihazı kullanımı, enflasyon farkı, kıdem tazminatı, trafik kazaları ve online alışveriş gibi konular, modern dönemin öncelikli fıkhî sorunları arasında yer almaktadır. Bu çalışma, söz konusu problemlerin çözümünde“Zarar izâle olunur”,“Âdet muhakkemdir”,“Ukûdda itibar makâsıd ve me'âniyedir, elfaz ve mebâniye değildir”,“Zaruretler memnu olanı mubah kılar”,“Def-'i mefâsid celb-i menâfi'den evlâdır”ve“Zarar-ı âmmı def' içün zarar-ı hâs tercih edilir”gibi küllî kaidelerin nasıl işlevsel hale geldiğini örnek olaylar ve güncel uygulamalar üzerinden incelemiştir. Tezde ayrıca tarihselci, gelenekselci, çağdaş selefî, akademik ve makasıtçı yaklaşımlar çerçevesinde modern dönemde fıkhî meselelerin ele alınış biçimleri değerlendirilmiş, ictihad kurumunun yeniden işlerlik kazanmasının gerekli olup olmadığı ele alınmıştır. Fetva'da bireysel ve kurumsal faaliyetlerin önemi vurgulanarak, Din İşleri Yüksek Kurulu, İslâm Fıkıh Akademisi, Avrupa Fetva ve Araştırma Konseyi gibi yapılar örnek verilmiştir. Küllî kaidelerin tarihî gelişimi, klasik ve modern fıkıhtaki yeri, özellikle Mecelle-i Ahkâm-ı Adliyye'deki uygulamaları üzerinden de değerlendirilmiş, bu kaidelerin sadece teorik değil aynı zamanda hukukî metinlere dönüşebilen, sistematik ve kurumsal bir mahiyet taşıdığı ortaya konmuştur. Sonuç olarak bu çalışma, küllî kaidelerin çağın meselelerine hitap edebilen dinamik, evrensel ve sürdürülebilir bir fıkhî çözüm aracı olduğunu ortaya koymakta ve İslâm hukukunun günümüz dünyasında da canlılığını koruyan kapsayıcı bir sistem olduğunu göstermektedir. Kaidelerin meselelerin çözümünde destekleyici bir mahiyet taşıdığı, ancak bazı araştırmacıların bunları esas delil gibi değerlendirerek doğrudan hükme ulaştıkları görülmektedir.
Özet (Çeviri)
The scientific, technological, economic, and cultural developments of the modern era have given rise to numerous new issues that have no direct equivalent in the classical fiqh literature. This study examines the role of legal maxims (kullī qawāʿid) in resolving contemporary fiqh problems within the scope of muʿāmalāt, providing a comprehensive analysis of their theoretical and practical functionality. Interest-based transactions, types of insurance, investment funds, digital contracts, piracy of intellectual and artistic works, the cost of returning borrowed goods, organized tawarruq, the use of POS devices, inflation differences, severance pay, traffic accidents, and online shopping are among the primary fiqh issues of the modern period. The study explores how maxims such as“Harm must be eliminated”(al-ḍarar yuzāl),“Custom is authoritative”(al-ʿādah muḥakkamah),“In contracts, consideration is given to purposes and meanings, not to words and forms”(al-ʿibrah fī l-ʿuqūd li-l-maqāṣid wa-l-maʿānī lā li-l-alfāẓ wa-l-mabānī),“Necessities permit prohibitions”(al-ḍarūrāt tubīḥ al-maḥẓūrāt),“Preventing harm takes precedence over procuring benefit”(darʾ al-mafāsid awlā min jalb al-maṣāliḥ), and“To avert public harm, private harm may be tolerated”(yuḥtamal al-ḍarar al-khāṣ li-dafʿ al-ḍarar al-ʿāmm) become functional through case studies and contemporary applications. Furthermore, the thesis evaluates how modern fiqh issues are addressed within historicist, traditionalist, contemporary Salafī, academic, and maqāṣid-oriented approaches, while also discussing whether the institution of ijtihād needs to be revitalized. The importance of both individual and institutional fatwā activities is emphasized, with examples such as the High Council of Religious Affairs (Turkey), the International Islamic Fiqh Academy, and the European Council for Fatwa and Research. The historical development of legal maxims, their position in both classical and modern fiqh, and particularly their application in the Majallat al-Aḥkām al-ʿAdliyyah, are also examined, demonstrating that these maxims are not merely theoretical but also possess a systematic and institutional character capable of transforming into binding legal texts. In conclusion, this study reveals that legal maxims constitute a dynamic, universal, and sustainable fiqh-based tool for addressing contemporary issues, showing that Islamic law continues to be a comprehensive system that maintains its vitality in the modern world. While these maxims generally serve as supportive principles in resolving issues, some researchers have treated them as primary evidence to derive direct rulings.
Benzer Tezler
- Aktüel manevi problemler bağlamında alternatif bir model olarak klasik dönem Sûfî tecrübesi
The Sufi experience in the classical period as an alternative model in the context of current spiritual problems
TAKYETTİN KARAKAYA
Doktora
Türkçe
2022
DinBursa Uludağ ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
PROF. DR. SALİH ÇİFT
- Anadoluculuk hareketi ve Türk edebiyatına etkileri
Movement of Anadoluculuk and its effects on Turkish literature
ÜMMÜHAN BİLGİN TOPÇU
Doktora
Türkçe
1999
Türk Dili ve EdebiyatıGazi ÜniversitesiYeni Türk Edebiyatı Ana Bilim Dalı
PROF.DR. ALEMDAR YALÇIN
- İmam Evzâînin Aile Hukukuna dair ictihâdları
Imam awzais judicial precedents on Family Law
MUSTAFA DUMLUPINAR
Yüksek Lisans
Türkçe
2013
DinAtatürk ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
PROF. DR. HALİL İBRAHİM ACAR
- Osmanlı dönemi âlimlerinden Muhammed b. Hamza El-Aydînî'nin bazı fıkıh risâlelerinin değerlendirilmesi
Evaluation of some fiqh risâlah of the Ottoman period scholar Muhammad b. Hamza al-Aydînî
ALİ İNAL
Yüksek Lisans
Türkçe
2024
Dinİstanbul Sabahattin Zaim ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
PROF. DR. RECEP CİCİ
- Fake news classification using machine learning and deep learning approaches
Makine öğrenimi ve derin öğrenme yaklaşımlarını kullanarak sahte haber sınıflandırması
SAJA ABDULHALEEM MAHMOOD AL-OBAIDI
Yüksek Lisans
İngilizce
2023
Bilgisayar Mühendisliği Bilimleri-Bilgisayar ve KontrolGazi ÜniversitesiBilgisayar Mühendisliği Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ TUBA ÇAĞLIKANTAR