Kanser geçmişine sahip olan yetişkinlerin kanser nüks korkusu ile baş etmelerine yönelik psikoeğitim programının geliştirilmesi ve etkililiğinin sınanması
Developing and evaluation of a psychoeducational program to help cancer survivors cope with fear of cancer recurrence
- Tez No: 983188
- Danışmanlar: PROF. DR. AYŞE REZAN ÇEÇEN EROĞUL, PROF. DR. ÖZGÜR TANRIVERDİ
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Eğitim ve Öğretim, Sağlık Eğitimi, Psikoloji, Education and Training, Health Education, Psychology
- Anahtar Kelimeler: Bilişsel davranış terapileri, Grup eğitimi, Grupla psikolojik danışma, Hasta eğitimi, Psikoterapi-grup, Cognitive behaviour therapy, Group education, Group counselling, Patient education, Psychotherapy-group
- Yıl: 2025
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Muğla Sıtkı Koçman Üniversitesi
- Enstitü: Eğitim Bilimleri Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Eğitim Bilimleri Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Rehberlik ve Psikolojik Danışma Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Kanser, günümüzde yaşamı tehdit eden en önemli sağlık sorunlarından biri olarak görülmektedir. Buna karşın gelişen tıbbi teknoloji ve müdahalelerin etkisiyle kanserden sağ kalım oranları giderek artmaktadır. Bu kapsamda aktif tıbbi kanser tedavisi tamamlanmış olan kanserden sağ kalanların kanser sonrası yaşama yönelik ihtiyaçlarının belirlenmesi ve bu ihtiyaçlarına yönelik müdahale çalışmalarının geliştirilmesi Ruh Sağlığı Psikolojik Danışmanlığı açısından önem kazanmıştır. Ancak literatür incelendiğinde sağ kalanlara yönelik psikososyal müdahale çalışmalarının sınırlı olduğu görülmüştür. Bu kapsamda bu doktora araştırmasında kanser geçmişi olan yetişkin sağ kalanların nüks endişesi/korkusuyla baş etmelerine yardımcı olmaya yönelik Bilişsel Davranışçı Terapiye dayalı grup psikoeğitimi geliştirmek ve etkililiğini sınamak amaçlanmıştır. Araştırma Keşfedici Sıralı Karma Yöntemler Desenine dayalıdır. İki aşamalı çalışmanın birinci basamağında 13 katılımcı ile yarı yapılandırılmış görüşmeler gerçekleştirilerek kanser sonrası yaşama ve kanser nüks korkusuna yönelik deneyimlere ilişkin nitel bulgular elde edilmiştir. Katılımcılara göre kanser sonrası yaşam çeşitli zorluklar ve kazanımların iç içe olduğu çok boyutlu bir süreçtir. Örneğin, tedavi sonrası dönemde yorgunluk, ağrı, uyku sorunları, bağışıklık zayıflığı gibi fiziksel sorunlar veya kanser nüks korkusu, yalnızlık, belirsizliğe tahammülsüzlük gibi psikolojik sorunlar yaşanabilmektedir. Öte yandan kanser deneyimini varoluşsal bir dönüşüm olarak gören bazı katılımcılar ise hayat önceliklerini yeniden yapılandırma, ilişkileri derinleşme ve içgörü kazanma gibi bazı kazanımlar elde etmiştir. Ayrıca spesifik olarak kanser nüks korkusuna yönelik tetikleyiciler, eşlikçi düşünceler ve duygular, yaşama etkisi ve baş etme stratejileri gibi çarpıcı bulgular elde edilmiştir. Bu bulgular ve literatür ışığında ikinci aşamada ise ilk olarak her biri 90 dakika süren toplamda 9 oturumluk Bilişsel Davranışçı Terapiye dayalı grup psikoeğitim programı hazırlanmıştır. İçeriğinde bilişsel, duyuşsal ve davranışsal terapötik müdahalelere ek olarak gerçek yaşam öyküleri ve ödevleri, sanatsal ve yaratıcı uygulamaları içeren etkinlikler yer almaktadır. Geliştirilen müdahalenin pilot çalışması tek gruplu desene dayalı olarak 5 katılımcı üzerinde, ana uygulaması ise öntest-sontest-izleme ölçümlü deney ve kontrol gruplu 2x3 deneysel desene dayalı olarak 26 kişi üzerinde (13 Deney, 13 Kontrol) yürütülmüştür. Nicel ölçümlerde Kanser Nüks Korkusu Envanteri ve Duyguları Yönetme Becerileri Ölçeği ile Kendinden Memnun Olma Ölçeğinin Fiziksel Sağlık, Duygusal/Psikolojik Alan ve Dış Görünüş alt ölçekleri uygulanmıştır. Gruplar arası karşılaştırma için Quade's ANCOVA ve grup içi karşılaştırma için ise Freidman ve Wilcoxon testlerinden yararlanılmıştır. Ayrıca deneysel müdahalenin etkisini açıklamak amacıyla müdahale sonrasında katılımcılarla odak grup görüşmesi yapılarak çeşitli sorular yöneltilmiştir. Analizler sonucunda deney grubu lehine kanser nüks korkusunda anlamlı ve kalıcı bir azalma ve duyguları yönetme becerileri açısından anlamlı ve kalıcı bir artış görülmüştür. Öte yandan kendinden memnun olma düzeyleri açısından gruplar arasında anlamlı bir fark gözlenmemiştir. Elde edilen bulgular ışığında grup psikoeğitiminin etkisi tartışılmıştır. Sonuç olarak araştırmanın ruh sağlığı psikolojik danışmanlığı bağlamında önemli bir ihtiyaca katkı sunduğu düşünülmektedir.
Özet (Çeviri)
Cancer is currently considered as one of the most important health problems that threaten life. However, thanks to the influence of developing medical technologies and interventions, survival rates have steadily increased. In this context, identifying the post-cancer needs of survivors who have completed active medical treatment and developing interventions to address these needs have gained importance in the field of mental health counseling. Nevertheless, a review of the literature reveals that psychosocial intervention studies specifically targeting individuals in the remission phase are quite limited. Therefore, this doctoral research aimed to develop and evaluate the effectiveness of group psychoeducation based on Cognitive Behavioral Therapy to help adult cancer survivors in remission cope with fear of cancer recurrence. The research is based on an Exploratory Sequential Mixed Methods Design. In the first stage of the two-stage study, semi-structured interviews were conducted with 13 participants to explore their experiences related to life after cancer and fear of recurrence, yielding qualitative findings. According to participants, post-cancer life is a multidimensional process in which various challenges and gains are intertwined. For instance, individuals may experience physical challenges such as fatigue, pain, sleep problems, immune weakness or psychological challenges such as fear of cancer recurrence, loneliness, intolerance of uncertainty. Conversely, some participants viewed their cancer experience as an existential transformation, reporting gains such as restructuring life priorities, deepened relationships and insightfulness. Moreover, the study identified specific findings related to triggers of recurrence fear, accompanying thoughts and emotions, its impact on daily life, and coping strategies. Based on qualitative results and the literature, a nine-session group psychoeducation (each session lasting 90 minutes) was developed in the second phase. The program content includes cognitive, affective, and behavioral therapeutic interventions, as well as activities involving real-life stories, assignments, and creative applications. A pilot study was conducted with five participants using a single-group design, followed by a main experimental study employing a 2x3 design with pretest, posttest, and follow-up measurements involving 26 participants (13 experimental, 13 control). Quantitative data were collected using Fear of Cancer Recurrence Inventory, Emotion Management Skills Scale, and the three subscales of the Self-Satisfaction Scale (Physical Health, Emotional/Psychological, and Appearance subscales). Quade's ANCOVA was used for between-group comparisons, and Friedman and Wilcoxon tests for within-group analyses. In addition, a focus group interview was conducted to further explore the impact of the intervention. The results indicated a significant and lasting reduction in fear of cancer recurrence and a significant and sustained improvement in emotion regulation skills in favor of the experimental group. No significant differences were observed between groups regarding satisfaction with self. Findings were discussed in light of the intervention's effectiveness, and the study is considered to contribute meaningfully to an important need within the field of mental health counseling.
Benzer Tezler
- Investigation of diffusion of redox sensitive elements in nuclear waste in polymer-based barrier systems
Nükleer atıklardaki redoks duyarlı elementlerin polimer bazlı bariyer sistemlerinde difüzyonunun incelenmesi
RÜVEYDA KÜBRA İLERİ DURMUŞ
Doktora
İngilizce
2023
Nükleer Mühendislikİstanbul Teknik ÜniversitesiEnerji Bilimi ve Teknolojileri Ana Bilim Dalı
PROF. DR. SEMA ERENTÜRK
- Assessment of the effects of melatonin on the funtional deficits induced by cellular stress in obese donor derived mesenchymal STEM cells
Melatonin'in obez donor mezenkimal kök hücrelerinde hücresel strese bağlı olarak oluşan fonksiyon bozuklukları üzerindeki etkilerinin değerlendirilmesi
ECE GİZEM POLAT
Yüksek Lisans
İngilizce
2024
BiyolojiHacettepe ÜniversitesiKök Hücre Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. FATİMA SUSANNA FAUSTINA AERTS KAYA
- Exploring NFIB phosphorylation motifs and signaling pathways upstream of NFI phosphorylation in glioblastoma cell lines
Glioblastoma hücre hatlarında NFIB fosforilasyon motiflerinin ve NFI fosforilasyonundan yukarı yöndeki sinyal yollarının araştırılması
ELİF DİLEK
Yüksek Lisans
İngilizce
2025
Biyolojiİstanbul Teknik ÜniversitesiMoleküler Biyoloji-Genetik ve Biyoteknoloji Ana Bilim Dalı (disiplinlerarası)
DOÇ. DR. ASLI KUMBASAR
- Kokpit ve kabin ekibinde kanser prevalansı
Cancer prevalence in cockpit and cabin crew
SİNEM AKKAYA
Yüksek Lisans
Türkçe
2024
Hemşirelikİstanbul Üniversitesi-Cerrahpaşaİç Hastalıkları Hemşireliği Ana Bilim Dalı
PROF. DR. GÜLBEYAZ CAN
- Van ilindeki birinci basamak hekimleri ve tıp fakültesi asistan hekimlerinin kanser taramaları hakkında bilgi tutum ve davranışlarının incelenmesi
An investigation of the knowledge, attitudes, and practices of primary care physicians and medical faculty resident doctors in Van province regarding cancer screenings specialty thesis
SEZGİN YILDIZ
Tıpta Uzmanlık
Türkçe
2025
Aile HekimliğiVan Yüzüncü Yıl ÜniversitesiAile Hekimliği Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ ADEM YAĞAN