Engelli bireylerin afetlere hazırlık düzeylerinin sosyal dışlanma ve yaşam doyumu bağlamında değerlendirilmesi: Karma yöntem araştırması
Evaluation of disaster preparedness levels of persons with disabilities in the context of social exclusion and life satisfaction: A mixed method research
- Tez No: 983319
- Danışmanlar: PROF. DR. TANER ARTAN
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Sosyal Hizmet, Social Work
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2025
- Dil: Türkçe
- Üniversite: İstanbul Üniversitesi-Cerrahpaşa
- Enstitü: Lisansüstü Eğitim Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Sosyal Hizmet Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Sosyal Hizmet Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu araştırma, Marmara Bölgesi'nde yaşayan engelli bireylerin afetlere hazırlık düzeylerini sosyal dışlanma ve yaşam doyumu bağlamında incelemeyi amaçlamaktadır. Araştırmada karma yöntem deseni benimsenmiş olup eşzamanlı üçgenleme ile nicel ve nitel veriler birlikte toplanmış ve sonrasında analiz edilmiştir. Nicel boyutta ilişkisel tarama modeli, nitel boyutta ise fenomenolojik desen kullanılmıştır. Araştırmanın evrenini Marmara Bölgesi'nde yaşayan, zihinsel engeli bulunmayan, %40 ve üzeri engellilik oranına sahip, 18 yaş üstü bireyler oluşturmuştur. Araştırmanın nicel boyutuna kartopu örnekleme yöntemiyle ulaşılan 392 katılımcı dahil olmuştur ve anket yoluyla veri toplanmıştır. Nicel boyutun veri toplama araçları arasında Kişisel Bilgi Formu, Genel Afet Hazırlık İnanç Ölçeği, Engellilerde Sosyal Dışlanma Ölçeği ve Yaşam Doyumu Ölçeği yer almıştır. Nicel veriler SPSS 25 programında analiz edilmiştir. Araştırmanın nitel boyutunda nicel örneklemden gönüllü olarak seçilen 18 engelli bireyle yarı yapılandırılmış görüşmeler gerçekleştirilmiştir. Görüşme verileri tematik analiz ile çözümlenmiştir ve analiz sürecinde MAXQDA 24 nitel veri analiz programından yararlanılmıştır. Araştırmanın nicel bulgularına göre engelli bireylerin afet hazırlık inanç düzeyleri orta-üst seviyede, sosyal dışlanma düzeyleri düşük-orta seviyede, yaşam doyumu ise düşük seviyede bulunmuştur. Ölçekler arası ilişkiler incelendiğinde; sosyal dışlanma arttıkça afet hazırlık inancının azaldığı, yaşam doyumu ile afet hazırlık inancının negatif yönlü anlamlı bir ilişki gösterdiği, sosyo-demografik değişkenlerin (cinsiyet, gelir düzeyi, eğitim durumu, engel türü, yaşanılan yer) hem afet hazırlık inancı hem de sosyal dışlanma ve yaşam doyumu üzerinde farklılaşmalara yol açtığı görülmüştür. Nitel bulgular ise engelli bireylerin afet kavramını çoğunlukla korku, çaresizlik ve belirsizlik ile ilişkilendirdiğini ortaya koymuştur. Katılımcılar afet hazırlığında bilgi eksikliği, erişilebilirlik sorunları, ekonomik yoksunluk ve sosyal dışlanma gibi engeller yaşadıklarını belirtmişlerdir. Buna karşın dayanışma, kişisel çaba ve sosyal destek mekanizmalarının afetlerle başa çıkmada önemli olduğu vurgulanmıştır. Elde edilen bulgular engelli bireylerin afetlere hazırlık düzeylerinin fiziksel ve teknik hazırlıkların yanında sosyal dışlanma ve yaşam doyumu gibi psikososyal faktörlerle yakından ilişkili olduğunu göstermektedir. Araştırma engelli bireyler için erişilebilir, kapsayıcı ve hak temelli afet yönetimi politikalarının geliştirilmesi gerektiğini vurgulamaktadır. Sosyal hizmet bağlamında engelli bireylerin afetlere hazırlık süreçlerine aktif katılımlarının sağlanması, toplumsal bütünleşmelerinin desteklenmesi ve psikososyal hizmetlerin yaygınlaştırılması büyük önem taşımaktadır.
Özet (Çeviri)
This study aims to examine the disaster preparedness levels of individuals with disabilities living in the Marmara Region within the context of social exclusion and life satisfaction. The study evaluates, from a holistic perspective, the relationships between disaster-related beliefs, experiences of social exclusion, and levels of life satisfaction among individuals with disabilities. A mixed-methods research design was adopted, employing a concurrent triangulation strategy in which quantitative and qualitative data were collected simultaneously and subsequently analysed. The quantitative dimension utilized a relational survey model, while the qualitative dimension was structured through a phenomenological design. The study population consisted of individuals with disabilities residing in the Marmara Region who were over the age of 18, possessed a disability rate of 40% or above, and had no intellectual disability. In the quantitative phase, data were collected via questionnaires from 392 participants recruited through snowball sampling. The data collection instruments included the Personal Information Form, the General Disaster Preparedness Belief Scale, the Social Exclusion Scale for the Persons with Disabilities, and the Life Satisfaction Scale. Quantitative data were analysed using SPSS 25. In the qualitative phase, semi-structured interviews were conducted with 18 participants, selected voluntarily from the quantitative sample. The interview data were analysed through thematic analysis with the aid of MAXQDA 24 qualitative data analysis software. Quantitative findings indicated that individuals with disabilities demonstrated moderate-to-high levels of disaster preparedness beliefs, low-to-moderate levels of social exclusion, and low levels of life satisfaction. Correlation analyses revealed that increased social exclusion was associated with decreased disaster preparedness beliefs, while life satisfaction showed a significant negative relationship with disaster preparedness. Furthermore, socio-demographic variables (gender, income level, educational attainment, type of disability, and living environment) were found to significantly differentiate both disaster preparedness beliefs and levels of social exclusion and life satisfaction. Qualitative findings revealed that participants predominantly associated the concept of disaster with fear, helplessness, and uncertainty. Participants reported barriers to disaster preparedness such as lack of knowledge, accessibility challenges, economic deprivation, and experiences of social exclusion. Conversely, solidarity, individual effort, and social support mechanisms were emphasized as critical in coping with disasters. The findings overall highlight that disaster preparedness among individuals with disabilities is closely related not only to physical and technical preparations but also to psychosocial factors such as social exclusion and life satisfaction. The study underscores the necessity of developing accessible, inclusive, and rights-based disaster management policies for individuals with disabilities. From a social work perspective, ensuring the active participation of individuals with disabilities in disaster preparedness processes, strengthening their social integration, and expanding psychosocial support services are of vital importance.
Benzer Tezler
- İşitme engelli bireylerin afetlere dirençliliği: 30 Ekim 2020 - İzmir depremi
Disasters resistance of hearing impaired individuals: 30 October 2020 – Izmir earthquake
HAKAN CELEP
Yüksek Lisans
Türkçe
2022
Sosyal HizmetDokuz Eylül ÜniversitesiAfet Yönetimi Ana Bilim Dalı
PROF. DR. ENGİN DENİZ ERİŞ
- Engelli bireylerin afet deneyimleri: Fenomenolojik bir araştırma
Disaster experiences of persons with disabilities: A phenomenological study
RAMAZAN ASLAN
Doktora
Türkçe
2021
Sosyal HizmetGümüşhane ÜniversitesiAfet Yönetimi Ana Bilim Dalı
PROF. DR. SAİME ŞAHİNÖZ
- Social vulnerability analysis of the cities affected by the february 6 kahramanmaras earthquakes
6 şubat Kahramanmaraş depreminden etkilenen şehirlerin sosyal hasar görebilirlik analizi
HİLAL AKIN
Yüksek Lisans
İngilizce
2025
Jeodezi ve Fotogrametriİstanbul Teknik ÜniversitesiGeomatik Mühendisliği Ana Bilim Dalı
PROF. DR. HİMMET KARAMAN
- Bedensel engellilerin deprem afeti ile baş etme stratejileri: Bitlis ili örneği
Physically disabled people with the earthquake disaster coping strategies: The case of Bitlis province
DOĞAN AKARSLAN
Yüksek Lisans
Türkçe
2025
SosyolojiBitlis Eren ÜniversitesiAcil Durum ve Afet Yönetimi Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ MEHMET SALİH ÖKTEN
- Engelliler için afet sonrası toplanma alanlarının değerlendirilmesi/Fatsa örneği
Evaluation of post-disaster gathering areas for disabled people/Fatsa example
DİLEK DÜŞÜNÜŞ
Yüksek Lisans
Türkçe
2024
MimarlıkTrakya ÜniversitesiMimarlık Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. HATİCE KIRAN ÇAKIR