Üretken yapay zeka okuryazarlığı : öğretmen adayları üzerine bir araştırma
Investigating the levels of utilization ofartificial intelligence and artificial intelligence literacy
- Tez No: 983364
- Danışmanlar: DOÇ. DR. ÖZLEM ÜZÜMCÜ
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Eğitim ve Öğretim, Education and Training
- Anahtar Kelimeler: Yapay zekâ, Yapay zekâ Okuryazarlığı, Öğretmen Eğitimi, Artificial Intelligence, Artificial Intelligence Literacy, Teacher training
- Yıl: 2025
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Hasan Kalyoncu Üniversitesi
- Enstitü: Lisansüstü Eğitim Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Eğitim Bilimleri Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Program Geliştirme ve Öğretim Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Son yıllarda eğitim alanında üretken yapay zekâ teknolojilerinin kullanımı hızla artmakta ve bu durum, öğretmen adaylarının yapay zekâ okuryazarlık düzeylerini önemli bir konu haline getirmektedir. Öğretmen adaylarının bu teknolojileri nasıl algıladıkları, kullanım düzeyleri ve memnuniyet durumları, teknolojik dönüşümün eğitimde etkin ve sürdürülebilir biçimde uygulanabilmesi açısından kritik bir rol oynamaktadır. Bu araştırmanın amacı, öğretmen adaylarının üretken yapay zekâ (YZ) araçlarına yönelik okuryazarlık düzeylerini belirlemek ve bu düzeylerin bazı demografik değişkenlere göre anlamlı bir farklılık gösterip göstermediğini incelemektir. Araştırma, nicel araştırma yaklaşımlarından tarama modeliyle desenlenmiştir. Çalışmanın evren örneklemini, 2024-2025 eğitim-öğretim yılı bahar ve güz döneminde devlet ve vakıf üniversitelerinin eğitim fakültelerinde öğrenim gören toplam 501 öğretmen adayı oluşturmaktadır. Katılımcıların %75'i kadın, %25'i erkek; %64.5'i vakıf üniversitesinde, %35.5'i ise devlet üniversitesinde eğitim görmektedir. Araştırma bulgularına göre, öğretmen adaylarının üretken yapay zekâ okuryazarlığı düzeyi ortalamaları maksimum 5 puan üzerinden değerlendirilmiş olup 3.90 bulunmuştur. Bu bağlamda katılımcıların yapay zekâ okuryazarlığı düzeyinin yüksek olduğu görülmüştür. Katılımcıların %40.3'ü sıklıkla, %38.3'ü bazen, %6.8'i ise her zaman üretken YZ araçlarını kullandığını belirtmiştir. Buna karşın %13'ü nadiren, %1.4'ü ise hiç kullanmadığını ifade etmiştir. Yapılan analizlerde erkek öğretmen adaylarının Yapay zekâ okuryazarlığı düzeyinin erkek öğretmen adaylarında kadınlara göre anlamlı şekilde yüksek olduğu görülmüştür. Okul türüne göre yapılan karşılaştırma sonucunda vakıf üniversitelerindeki öğretmen adaylarının devlet üniversitelerindeki öğretmen adaylarından anlamlı şekilde yüksek olduğu tespit edilmiştir. Bölüme göre yapılan karşılaştırma sonucunda sosyal bilgiler öğretmeni adaylarının yapay zekâ okuryazarlığı düzeyi okul öncesi öğretmen adaylarına göre anlamlı şekilde yüksek bulunmuştur. Yapay zekâ araçlarını her zaman kullandığını ifade eden öğretmen adaylarının yapay zekâ okuryazarlığı düzeninin nadiren, bazen ve sıklıkla kullananlara göre anlamlı şekilde yüksek olduğu görülmüştür. Bu bulgular, öğretmen adaylarının üretken yapay zekâya yönelik farkındalıklarının arttığını ve bu teknolojiyi eğitim bağlamında etkili şekilde kullanmaya yönelik potansiyelleri olduğunu göstermektedir.
Özet (Çeviri)
In recent years, the use of generative artificial intelligence technologies in education has been rapidly increasing, making the artificial intelligence literacy levels of teacher candidates a significant issue. How teacher candidates perceive these technologies, their usage levels, and their satisfaction levels play a critical role in ensuring that technological transformation can be implemented effectively and sustainably in education. The purpose of this study is to determine pre-service teachers' literacy levels regarding generative artificial intelligence (AI) tools and to examine whether these levels show a significant difference according to certain demographic variables. The study was designed using the survey model from quantitative research approaches. The study population consists of a total of 501 teacher candidates enrolled in education faculties at state and foundation universities during the spring and fall semesters of the 2024-2025 academic year. Seventy-five percent of the participants are female, and 25% are male; 64.5% are enrolled at foundation universities, and 35.5% are enrolled at state universities. According to the research findings, the average productive artificial intelligence literacy level of the prospective teachers evaluated on a maximum scale of 5 points was found to be 3.90. In this context, it was observed that the participants' level of artificial intelligence literacy is high. 40.3% of participants stated that they frequently used generative AI tools, 38.3% stated that they sometimes used them, and 6.8% stated that they always used them. In contrast, 13% stated that they rarely used them, and 1.4% stated that they never used them. The analyses revealed that male teacher candidates had a significantly higher level of artificial intelligence literacy than female teacher candidates. A comparison based on school type revealed that teacher candidates at private universities had a significantly higher level than teacher candidates at public universities. A comparison based on department revealed that social studies teacher candidates had a significantly higher level of AI literacy than preschool teacher candidates. Teacher candidates who stated that they always use artificial intelligence tools were found to have a significantly higher level of artificial intelligence literacy than those who rarely, sometimes, or often use them. These findings show that teacher candidates' awareness of generative artificial intelligence is increasing and that they have the potential to use this technology effectively in an educational context.
Benzer Tezler
- Öğretmen adaylarının yapay zekâ okuryazarlığının ve uzman görüşleriyle gelişim stratejilerinin belirlenmesi
Determination of pre-service teachers' artificial intelligence literacy and development strategies based on expert opinions
FATMA MUKADDES ÖCAL
Yüksek Lisans
Türkçe
2025
Eğitim ve ÖğretimAnkara ÜniversitesiBilgisayar ve Öğretim Teknolojileri Eğitimi Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. DENİZ ATAL DEMİRBACAK
- Fen eğitiminde yapay zekâ araçlarının kullanımının fen bilgisi öğretmen adaylarının 21. yüzyıl öğrenen becerileri ile fen okuryazarlık algılarına etkisi
The effect of using artificial intelligence tools in science education on science teacher candidates' 21st century learner skills and science literacy perceptions
VİLDAN YALÇIN
Yüksek Lisans
Türkçe
2026
Eğitim ve ÖğretimSivas Cumhuriyet ÜniversitesiMatematik ve Fen Bilimleri Eğitimi Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. OĞUZHAN NACAROĞLU
- Beden eğitimi ve spor öğretmen adaylarının üretken yapay zekâ yeterliliği ve 21. yüzyıl becerileri: Karma yöntem araştırması
Physical education and sport teacher candidates' productive artificial intelligence competence and 21st century skills: A mixed method research
TUĞBA CAN
Yüksek Lisans
Türkçe
2025
Eğitim ve Öğretimİstanbul Üniversitesi-CerrahpaşaBeden Eğitimi ve Spor Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ HASAN CEYHUN CAN
- Öğretmen adaylarında üretken yapay zekâ okuryazarlığının modellenmesinde etik ve sosyal risk farkındalığı, teknolojiyle öğretim yapmaya ilişkin duygular ve kişisel değişkenlerin rolü
The role of ethical and social risk awareness, emotions related to teaching with technology, and personal variables in modeling generative artificial intelligence literacy among pre-service teachers
FIRAT YAŞAR YILMAZ
Yüksek Lisans
Türkçe
2026
Eğitim ve ÖğretimNecmettin Erbakan ÜniversitesiBilgisayar ve Öğretim Teknolojileri Eğitimi Ana Bilim Dalı
PROF. DR. HATİCE YILDIZ DURAK
- Üretken yapay zekâ kabul seviyesi ve yapay zekâ okuryazarlığının Türkçe öğretmenliği lisans öğrencilerinin dijital yazma becerilerine etkisine yönelik bir değerlendirme
An evaluation of the generative artificial intelligence acceptance level and the effect of artificial intelligence literacy on the digital writing skills of Turkish language teaching undergraduate students
BUSE GÜL EROL
Yüksek Lisans
Türkçe
2024
Eğitim ve ÖğretimAkdeniz ÜniversitesiTürkçe ve Sosyal Bilimler Eğitimi Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. MAZHAR BAL
DOÇ. DR. SAVAŞ PAMUK