Osmanlı tasavvuf geleneğinde Şeyh Bedreddin'in Vâridât'ı
The Vâridât of Sheikh Bedreddin within the Ottoman sûfî tradition
- Tez No: 984242
- Danışmanlar: PROF. DR. ALİ BOLAT
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Din, Religion
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2025
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Ondokuz Mayıs Üniversitesi
- Enstitü: Lisansüstü Eğitim Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu çalışma, Osmanlı'nın önde gelen alim sûfilerinden Şeyh Bedreddin'in tasavvuf düşüncesine nüfuz etme imkanı sunan yegane eseri Vâridât'ı konu edinmektedir. Giriş ve iki bölümden oluşan çalışmanın ilk bölümünde, Osmanlı tasavvuf düşüncesine dair genel bir çerçeve çizilmiştir. Vâridât'ın yazıldığı tarihsel bağlam, kaynakları, yöntemi ve Osmanlı tasavvuf geleneği içindeki yeri ele alınmıştır. Kendisinden sonra zengin bir yorum geleneğine kaynaklık eden Vâridât'ın bu şerhlerde nasıl yorumlandığı ortaya konulmuştur. Hayatı ve düşünceleri itibarıyla tartışmalı bir konumda yer alan Şeyh Bedreddin ve Vâridât'ı etrafında onu savunanlar ve eleştirenler şeklinde iki ana yaklaşım hattı teşekkül ettiği tespit edilmiş, Vâridât'a yönelik yaklaşımlar söz konusu tasnif kapsamında analiz edilmiştir. Çalışmanın ikinci bölümde, Vâridât'ın tasavvufî doktrini varlık, bilgi ve ahlak başlıkları altında tematik olarak ele alınmıştır. Bu analizde Harîrîzâde Kemâleddin ve Ahmed b. Sâdık'ın şerhleri temel kaynak olarak kullanılmıştır. Bu yaklaşım, Vâridât'ı kendi içinde bütünlüklü metafizik sisteme sahip bir tasavvuf eseri olarak ele almayı mümkün kılmıştır. Analizin şerhlere referansla gerçekleştirilmesi, Vâridât'ın Osmanlı tasavvuf geleneğindeki devamlılığını ve etkisini ortaya çıkarmıştır. Böylece Vâridât, dönemsel sınırları aşarak daha geniş bir tasavvufi düşünce havzasında karşılık bulmuştur.
Özet (Çeviri)
This study focuses on Vâridât, the only known work that allows for a deeper understanding of the Sûfî thought of Sheikh Bedreddin's, one of the prominent scholar-mystics of the Ottoman Empire. Comprising an introduction and two main chapters, the first chapter outlines a general framework for Ottoman Sûfî thought. It examines the historical context in which Vâridaât was written, it sources, methodology and its place within the broader Ottoman Sûfî tradition. The work, which later inspired a rich exegetical tradition is analyzed in terms of how it was interpreted in subsequent commentaries. Given the controversial nature of Sheikh Bedreddin's life and ideas, two main interpretative tendencies -those who defend him and those who criticize him- have been identified. Approaches to Vâridât are analyzed within the framework of this dual classification. The second chapter of the study thematically explores the Sûfî doctrine of Vâridât under the headings of ontology, epistemology and ethics. In this analysis, the commentaries of Harîrîzâde Kemâleddin ve Ahmed b. Sâdık are used as primary sources. This methodological approach enables Vâridât to be examined as a Sûfî work with a coherent metaphysical system. Referencing these commentaries reveals the continuity and influence of Vâridât within the Ottoman Sûfî tradition. Thus, Vâridât transcends its historical context and finds resonance within a broader Sûfî intellectual landscape.
Benzer Tezler
- Abdüllatif Karamânî ve Adâb-ı Menâzil adlı eseri: İnceleme ve tenkitli metin
Abdullatif Karamani and his work Adâb-i Menâzil: Analysis and critical text
GÜLNUR HEDİYE ÇINAR
Doktora
Türkçe
2025
TarihFatih Sultan Mehmet Vakıf ÜniversitesiTarih Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. İLHAMİ DANIŞ
- İsmâil Hakkı Bursevî'nin (ö.1137/1725) Risâle-i Şem'iyye, Risâle-i Nefesü'r-Rahmân ve Risâle-i Bahâiyye isimli eserleri (Metin-tahlil-tahkik)
İsmâil Hakkı Bursevî's (d.1137/1725) Risâle-i Şem'iyye, Risâle-i Nefesü'r-Rahmân and Risâle-i Bahâiyye (Text-analysis-examination )
ÖZLEM YILMAZ
Yüksek Lisans
Türkçe
2024
DinAkdeniz ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. ŞEYDA ÖZTÜRK
- Divan edebiyatında Mevlevilik etkisi ve Mevlevi şairler
Impression of Mawlawiyya in the Turkish classical poetry
NİLGÜN AÇIK
Doktora
Türkçe
2002
Türk Dili ve EdebiyatıGazi ÜniversitesiTürk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
PROF. DR. MUSTAFA İSEN
- Molla Ahmedi Cezeri'de tasavvuf düşüncesi
Sufi thought in Molla Ahmedi Cezeri
ŞEHNAZ ABAY
Yüksek Lisans
Türkçe
2025
DinAnkara Hacı Bayram Veli ÜniversitesiFelsefe Ana Bilim Dalı
PROF. DR. CEVDET KILIÇ
- Kazasker Mekkî Divanı (İnceleme-tahlil-metin)
The Divan of Kazasker Mekkî (Review-analysis-text)
MUTLU MUHAMMET AKTAŞ
Doktora
Türkçe
2020
Türk Dili ve EdebiyatıGiresun ÜniversitesiTürk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
PROF. DR. BEYHAN KESİK