Evliya Çelebi Seyahatnâmesi'nin 10. cildinde hayvanlar ve hayvan hikâyeleri
Animals and animal stories in the 10th volume of Evliya Çelebi's Seyahatnâme
- Tez No: 984244
- Danışmanlar: PROF. DR. MEHMET AYDIN
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Türk Dili ve Edebiyatı, Turkish Language and Literature
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2025
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Ondokuz Mayıs Üniversitesi
- Enstitü: Lisansüstü Eğitim Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Türk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Evliya Çelebi, 17. yüzyılın en ünlü seyyahlarından biridir. Onun Seyahatnâme adlı eseri 10 ciltten oluşur. Eserin en kapsamlı ciltleri arasında İstanbul ve Mısır ciltleri yer alır. Bu çalışmada, Seyahatnâme'nin 10. cildi olan Mısır bölümünde yer alan hayvan hikâyeleri kültürel, mitolojik ve edebî boyutlarıyla kapsamlı bir şekilde ele alınmıştır. Araştırmanın merkezinde, yazarın 17. yüzyılda Mısır coğrafyasındaki gözlemleri doğrultusunda hayvanlara yüklediği anlamlar ile bu anlamların Osmanlı toplumundaki yansımaları yer alır. Evliya Çelebi'nin hayvan tasvirleri yalnızca bu canlıların fiziksel özelliklerin tanımlanmasıyla sınırlı kalmayıp; aynı zamanda sembolik, tılsımlı ve mitolojik işlevlerle zenginleştirilerek, dönemin sosyal ve kültürel özünü ortaya koyar. Evliya Çelebi, hayvanları üç temel düzlemde işlemiştir: Doğrudan gözleme dayanan gerçekçi ve detaylı tasvirler, efsaneler ve halk anlatılarına dayanan hikâyeler ile tılsımlı ve büyülü nitelikler taşıyan figürler. Nil timsahı, yılan, Nil köpeği, gelincik ve kırlangıç gibi hayvanlar hem fiziksel özellikleri hem de halk inançlarıyla iç içe aktarılmıştır. Bazı hayvanlar tedavi amaçlı kullanılmış, hatta panzehir yapımında yer almış; ayrıca hayvanların tılsımlarda ve günlük hayatta kullanımı da anlatılarak, gözlem ile halk kültürü arasında güçlü bir anlatı köprüsü kurulmuştur. Çalışma sadece Evliya Çelebi'nin metniyle sınırlı kalmayıp, aynı zamanda Türk mitolojisindeki hayvan sembollerini, İslam öncesi Türk edebiyatında hayvan tasvirlerini ve İslam sonrasında bu tasvirlerin nasıl kullanıldığını da ele alır. Ayrıca, Arap ve Batı edebiyatlarındaki hayvan anlayışları incelenmekte ve bazı örneklere yer verilir. Evliya Çelebi'nin anlatılarında hayvanlar, çok katmanlı, zengin ve anlamlı anlatı araçları olarak kullanılmış; dönemin halk inançlarını, mizah anlayışını ve insan-doğa ilişkisini yansımıştır. Evliya Çelebi'nin belgeleyici üslubu ve yazılarında kendi deneyimlerine dayanarak yaptığı anlatımlar, metinlerin hem inandırıcılığını artırmış hem de okuyucunun ilgisini çekmesini sağlamıştır. Bu nedenle Seyahatnâme, sadece bir seyahat kitabı olmayıp, Osmanlı zihniyetini anlamamıza yardımcı olan değerli ve kapsamlı bir kültürel belge olarak kabul edilir.
Özet (Çeviri)
Evliya Çelebi is one of the most famous travelers of the 17th century. His work Seyahatnâme (book of travels) consists of ten volumes, with the Istanbul and Egypt volumes being among the most comprehensive. This study examines the animal stories found in the Egypt section of the 10th volume of Seyahatnâme from cultural, mythological, and literary perspectives. The research also explores the meanings Evliya Çelebi attributed to animals based on his 17th-century observations of Egypt's geography, as well as the reflections of these meanings in Ottoman society. Evliya Çelebi examined animals on three fundamental levels: realistic and detailed descriptions based on direct observation; stories rooted in legends and folk narratives; and figures imbued with magical and mystical qualities. Animals such as the Nile crocodile, snake, Nile dog, weasel, and swallow were portrayed both in terms of their physical characteristics and their deep integration into folk beliefs. Some animals were used for medicinal purposes, even contributing to the creation of antidotes. Additionally, their role in talismans and daily life was described, establishing a strong narrative bridge between observation and folk culture. This study is not limited to Evliya Çelebi's accounts; it also examines animal symbols in Turkish mythology, depictions of animals in pre-Islamic Turkish literature, and how these depictions evolved after the advent of Islam. Furthermore, it explores representations of animals in Arabic and Western literatures, providing various examples. In Evliya Çelebi's narratives, animals are used as multifaceted, rich, and meaningful storytelling tools, reflecting the popular beliefs, sense of humor, and human-nature relationships of the time. His writing, which relies on his documentary style and personal experiences, enhances the credibility of his accounts while capturing the reader's interest. Thus, the Seyahatnâme is not merely a travel book but rather a valuable and comprehensive cultural document that helps us understand the Ottoman mindset.
Benzer Tezler
- Anadolu Türkçesi ile yapılan en eski Tezkiretü'l-Evliya tercümesi ve dil özellikleri (2 cilt)
Başlık çevirisi yok
ORHAN YAVUZ
- Sucukların olgunlaşmasında micrococcaceae familyasına ait bazı bakteriler ile bazı mayaların birbirleri ile olan karşılıklı, ilişkileri
Başlık çevirisi yok
ZERRİN ERGİNKAYA
