Dijital ekonomide vergi matrahının aşınması sorunu ve Türkiye açısından değerlendirilmesi
Problem of exceeding the tax base in the digital economy and its evaluation in terms of Turkey
- Tez No: 984671
- Danışmanlar: PROF. DR. TÜLİN CANBAY
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Maliye, Hukuk, Finance, Law
- Anahtar Kelimeler: Dijital Ekonomi, Vergi Matrahı Aşınması, Türk Vergi Mevzuatı, Dijital Hizmet Vergisi, BEPS. 2025, 121 sayfa, Digital Economy, Tax Base Erosion, Turkish Tax Legislation, Digital Services Tax, BEPS 2025, 121 pages
- Yıl: 2025
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Manisa Celal Bayar Üniversitesi
- Enstitü: Lisansüstü Eğitim Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Maliye Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Mali Hukuk Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Dijital ekonomi, son yıllarda hızla büyüyerek küresel ekonominin önemli bir parçası haline gelmiştir. Ancak bu yeni ekonomik yapının ortaya çıkardığı en büyük zorluklardan biri, vergi matrahının aşınması sorunudur. Vergi matrahının aşınması, özellikle dijital platformlarda faaliyet gösteren küresel şirketlerin yerel vergi mevzuatlarından kaçınarak, gelirlerini düşük vergi oranlarına sahip ülkelerde toplamasıyla ortaya çıkar. Bu husus hem gelişmiş hem de gelişmekte olan ülkelerde vergi gelirlerinin azalmasına ve vergi adaletsizliğinin artmasına yol açmaktadır. Dijital ekonominin yaygınlaşması ile birlikte, internet üzerinden yapılan ticaretin ve dijital hizmetlerin artması, geleneksel vergi sistemlerinin yetersiz kalmasına neden olmuştur. Dijital platformlar, fiziksel sınırları aşarak küresel pazarlara ulaşırken, bu platformların sağladığı gelirlerin çoğu, vergi yükümlülüklerinin yerine getirilmediği düşük vergi oranlarına sahip ülkelerde toplanmaktadır. Örneğin, sosyal medya ve çevrimiçi perakendecilik gibi alanlarda faaliyet gösteren büyük dijital şirketler, genellikle vergi cennetlerinde bulunan şubeleri aracılığıyla gelirlerini raporlarken, faaliyet gösterdikleri ülkelerde vergi ödemekten kaçınmaktadırlar. Bu durum, ülkelerin vergi gelirlerini olumsuz yönde etkileyerek kamu hizmetlerinin finansmanını zorlaştırmaktadır. Türkiye, dijital ekonomide vergi matrahı aşınması sorunuyla mücadele eden ülkeler arasında yer almaktadır. Türk vergi mevzuatı, dijital ekonomi ile uyumlu hale getirilmesi gereken birçok boşluğa sahiptir. Özellikle dijital hizmetlerin ve çevrimiçi ticaretin hızlı büyümesi, vergi denetimlerinin etkinliğini zorlaştırmaktadır. OECD, 2015 yılında BEPS projesi kapsamında toplam 13 nihai rapor yayımlayarak bu konuda kapsamlı açıklamalarda bulunmuştur. BEPS Eylem Planları, OECD üyesi ülkeler açısından bağlayıcı kurallar niteliğinde değildir. Ancak, üye ülkelerin bu planları dikkate alması ve iç mevzuatlarında gerekli düzenlemeleri yapmaları büyük önem taşımaktadır. Türkiye de öncelikle BEPS Eylem Planları doğrultusunda kendi vergi mevzuatında çeşitli değişiklikler gerçekleştirmiş ve sorunları çözebilmek için dijital platformlardan gelir elde eden büyük şirketlere yönelik vergi düzenlemeleri getirmiştir. 2020 yılından bu yana dijital hizmet vergisi uygulaması devreye sokulmuştur. Müteakiben BEPS 2.0 projesi kapsamında 08.10.2021 tarihinde“Ekonominin Dijitalleşmesinden Kaynaklanan Vergi Zorluklarına Yönelik İkili (İki Ayaklı/Sütunlu) Çözüm Bildirisi”136 ülke tarafından kabul edilmiştir. Bu durum küçük ve orta ölçekli işletmeler de dâhil olmak üzere, çok uluslu şirketler ile ilgili yeni bir küresel kurumsal vergi uygulanması beyanıdır. İlgili ülkeler, kendi vergi oranlarını uygulayarak kurumlar vergisi alabileceklerdir. Beyanda yer alan önerilerden biri olan“Küresel Asgari Vergi”30-31.10.2021 tarihleri arasında İtalya'da yapılan G20 Zirvesi'nde onaylanmıştır. Ancak getirilen mevcut vergilerin uluslararası alanda büyük şirketler tarafından yükümlülüklerinin yerine getirilmediği ve düşük vergi oranları nedeniyle sorunların devam ettiği görülmüştür. Bu tezde, dijital ekonomide vergi matrahının aşınması sorunu ele alınarak, Türkiye'nin mevcut vergi düzenlemeleri ve dijital hizmetlere yönelik yapılan reformlar incelenmiştir. Dijital ekonomiyle ilgili vergi düzenlemelerinin geliştirilmesi, uluslararası iş birliğinin artırılması ve küresel vergi standartlarının benimsenmesi gerektiği vurgulanmaktadır. Dijital ekonomi, geleneksel vergi sistemlerinin sınırlarını zorlayarak, ulusal ve uluslararası düzeyde daha güçlü bir vergi düzenlemesi talep etmektedir. Bu bağlamda, Türkiye'nin dijital ekonomiye yönelik vergi politikalarını daha etkin ve sürdürülebilir bir şekilde düzenlemesi önem arz etmektedir.
Özet (Çeviri)
İn recent years, the digital economy has grown rapidly and become a vital component of the global economic system. However, one of the most significant challenges emerging from this new structure is the issue of tax base erosion. Tax base erosion primarily occurs when multinational enterprises operating on digital platforms avoid local tax regulations by channeling their profits to jurisdictions with low tax rates. This situation has led to declining tax revenues and growing tax inequities in both developed and developing countries. With the expansion of the digital economy, the increase in online trade and digital services has revealed the inadequacy of traditional taxation systems. Digital platforms transcend physical borders and reach global markets, yet the majority of the income they generate is often accumulated in low-tax jurisdictions where tax obligations are minimal. For instance, large digital corporations operating in sectors such as social media and online retail typically report their revenues through subsidiaries located in tax havens, thereby avoiding taxation in the countries where they conduct substantial business activities. This trend adversely affects national tax revenues and hinders the financing of essential public services. Turkey is among the countries confronting the challenge of tax base erosion in the digital economy. The Turkish tax framework contains various gaps that need to be harmonized with the dynamics of the digital economy. The rapid growth of digital services and e-commerce has made effective tax auditing increasingly difficult. In response to these global developments, the Organisation for Economic Co-operation and Development (OECD) published 13 final reports in 2015 under the Base Erosion and Profit Shifting (BEPS) project, providing comprehensive guidelines on addressing these issues. Although the BEPS Action Plans do not constitute legally binding rules for OECD member states, they serve as essential references for domestic legislative reforms. In alignment with the BEPS framework, Turkey has implemented several amendments to its tax legislation and introduced specific tax regulations targeting large corporations generating income from digital platforms. Since 2020, the Digital Services Tax has been in effect. Furthermore, within the scope of the BEPS 2.0 initiative, on October 8, 2021, the“Statement on a Two-Pillar Solution to Address the Tax Challenges Arising from the Digitalisation of the Economy”was endorsed by 136 countries. This agreement represents a global commitment to a new international corporate tax regime applicable to multinational enterprises, including small and medium-sized entities. Under this framework, participating countries will be able to apply their respective tax rates and levy corporate taxes accordingly. One of the key proposals, the“Global Minimum Tax,”was officially approved during the G20 Summit held in Italy on October 30–31, 2021. Nevertheless, despite these advancements, multinational corporations continue to exploit low-tax jurisdictions, and compliance with international tax obligations remains insufficient. This study examines the issue of tax base erosion in the digital economy, focusing on Turkey's current tax regulations and reforms targeting digital services. It emphasizes the necessity of enhancing tax policies concerning the digital economy, strengthening international cooperation, and adopting uniform global tax standards. The digital economy challenges the boundaries of traditional tax systems and calls for more robust national and international taxation frameworks. In this context, it is crucial for Turkey to develop more effective and sustainable tax policies addressing the realities of the digital era.
Benzer Tezler
- Dijital ekonominin vergi kaçakçılığıyla mücadele açısından etkinliğinin incelenmesi
Investigation of the efficiency of the digital economy in terms of fighting tax evasion
VEYSEL ŞİMŞEK
Yüksek Lisans
Türkçe
2022
MaliyeAfyon Kocatepe ÜniversitesiMaliye Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. CEYDA KÜKRER MUTLU
- Dijital ekonominin vergilendirilmesi
Taxation of the digital economy
BÜŞRA DEMİR
Yüksek Lisans
Türkçe
2025
MaliyeTekirdağ Namık Kemal ÜniversitesiMaliye Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. NÜKET KIRCI ÇEVİK
- Dijitalleşme sürecinin verginin asli unsurlarına etkisi: Türkiye örneği
The impact of digitalization process on fundamental elements of tax: The case of Turkey
KENDAL DENİZ
- Bağış ve yardımların gelir, kurumlar ve katma değer vergisi kanunu açısından değerlendirilmesi
Evaluation of donations and aids in terms of income, corporate and value added tax law
BEYZA ZEYBEK
Yüksek Lisans
Türkçe
2025
MaliyeAydın Adnan Menderes ÜniversitesiMaliye Ana Bilim Dalı
PROF. DR. HAMZA KAHRİMAN
- Dijital ekonomide vergi kaçakçılığı: Seçilmiş ülke örnekleri
Tax evasion in digital economy: Selected country examples
MELİHA ACAR AYHAN
Yüksek Lisans
Türkçe
2025
MaliyeNecmettin Erbakan ÜniversitesiMaliye Ana Bilim Dalı
PROF. DR. AHMET ŞAHBAZ