1924 ve 1961 Anayasalarındaki temel hak ve özgürlüklerin tarihsel ve hukuksal açıdan değerlendirilmesi
A historical and legal evaluation of fundamental rights and freedoms in the 1924 and 1961 Constitutions
- Tez No: 984998
- Danışmanlar: PROF. DR. BİLAL TUNÇ
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Tarih, Hukuk, History, Law
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2025
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Ağrı İbrahim Çeçen Üniversitesi
- Enstitü: Lisansüstü Eğitim Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Tarih Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu çalışma, Türk anayasal gelişim süreci içerisinde 1924 ve 1961 Anayasalarını temel hak ve özgürlükler bağlamında tarihsel ve hukuksal açıdan karşılaştırmalı olarak incelemektedir. Tezin amacı, Türkiye Cumhuriyeti'nin iki önemli anayasası olan 1924 ve 1961 metinlerinde temel hak ve özgürlüklerin nasıl düzenlendiğini ve bu düzenlemelerin tarihsel arka planını ortaya koymaktır. Bu tezde her iki anayasanın hazırlanma süreçleri, dayandıkları siyasal rejimler, temel ilkeleri, hak ve özgürlükleri ele alış biçimleri ve sınırlama rejimleri detaylı tarihsel ve hukuksal açıdan analiz edilmeye çalışılmıştır. Tezin birinci bölümde Osmanlı Devleti'nden başlayan anayasal gelişim süreci ele alınarak Şer'-i Hüccet (1807), Sened-i İttifak (1808), Tanzimat (1839) ve Islahat Fermanları (1856) ile 1876 Kanun-ı Esasi ve 1921 Teşkilât-ı Esasiye Kanunu'nun modern anayasal düzene geçişteki süreci anayasal gelişmeler ve tarihsel bağlamda değerlendirilmiştir. Adı geçen belgelerle birlikte Türk Anayasacılık tarihinde mutlak monarşiden meşruti yönetime, oradan da halk egemenliğine dayalı cumhuriyet rejimine geçişin aşamalarının nasıl olduğu ortaya konulmuştur. Tezin ikinci bölümünde, 1924 ve 1961 Anayasalarının temel hak ve özgürlükleri düzenleme biçimleri karşılaştırılmıştır. 1924 Anayasası, dönemin siyasal koşulları doğrultusunda kuvvetler birliği esasına dayanan, parlamentonun üstünlüğünü esas alan ve temel hakları genel ilkeler düzeyinde tanıyan bir anlayışa sahiptir. Bu Anayasa'da temel hakların kapsamı dar tutulmuş, bunların sınırlandırılması ve korunmasına ilişkin açık mekanizmalar öngörülmemiştir. Buna karşılık 1961 Anayasası, demokratik hukuk devleti ilkesini esas alarak, kuvvetler ayrılığı, anayasa yargısı, yargı bağımsızlığı, sosyal devlet ve temel hakların güvenceleri gibi modern anayasal ilkelerini benimsemiştir. Adı geçen anayasayla ilk defa sosyal ve ekonomik haklara hukuki statü kazandırılmış; kişi güvenliği, düşünce özgürlüğü, dernek kurma hakkı, basın özgürlüğü ve mülkiyet hakkı gibi temel haklar ayrıntılı biçimde düzenlenmiştir. Bu tezde 1924'ten 1961'e uzanan anayasal süreç, Türkiye'nin otoriter eğilimlerden özgürlükçü-demokratik bir düzene yönelişinin göstergesi olmuştur. Bu yönüyle tez, Türk anayasa hukukunun tarihsel dönüşümünü temel hak ve özgürlükler ekseninde değerlendirmekte; anayasal gelişim çizgisinde bireyin statüsünün nasıl güçlendiğini ve devletin yetkilerinin nasıl sınırlandığını ortaya koymayı hedeflemektedir. Bu tez hazırlanırken doküman analiz içi tekniğiyle karşılaştırmalı tarih yöntemi kullanılmıştır.
Özet (Çeviri)
This study comparatively examines the 1924 and 1961 Constitutions within the process of Turkish constitutional development, in terms of fundamental rights and freedoms from a historical and legal perspective. The aim of the thesis is to reveal how fundamental rights and freedoms were regulated in the two key constitutions of the Republic of Turkey — the 1924 and 1961 texts — and to explore the historical background of these regulations. The preparation processes of both constitutions, the political regimes they were based upon, their fundamental principles, approaches to rights and freedoms, and limitation mechanisms are analyzed in detail through historical and legal lenses. In the first chapter of the thesis, the constitutional development process beginning from the Ottoman Empire is examined, evaluating the transition to the modern constitutional order through Şer'-i Hüccet (1807), the Charter of Alliance (Sened-i İttifak, 1808), the Tanzimat Edict (1839), the Reform Edict (1856), the 1876 Constitution (Kanun-ı Esasi) and the 1921 Law on the Organization of Government (Teşkilât-ı Esasiye Kanunu) within their historical and constitutional contexts. These documents demonstrate how the Turkish constitutional experience evolved from absolute monarchy to constitutional monarchy, and eventually to a republican regime based on popular sovereignty. In the second chapter, the approaches of the 1924 and 1961 Constitutions to regulating fundamental rights and freedoms are compared. The 1924 Constitution, shaped by the political circumstances of its time, was based on the principle of the unity of powers, adopted parliamentary supremacy, and recognized fundamental rights only at a general-principle level. The scope of rights was narrow, and no explicit mechanisms were established for their limitation or protection. In contrast, the 1961 Constitution embraced modern constitutional principles such as the democratic rule of law, separation of powers, constitutional review, judicial independence, social state, and guarantees for fundamental rights. For the first time, social and economic rights were given legal status, and fundamental rights such as personal security, freedom of thought, the right to form associations, freedom of the press, and property rights were extensively regulated. The constitutional process from 1924 to 1961 reflects Turkey's shift from authoritarian tendencies toward a libertarian-democratic order. In this respect, the thesis evaluates the historical transformation of Turkish constitutional law through the lens of fundamental rights and freedoms, aiming to reveal how the status of the individual was strengthened and the powers of the state were limited throughout the constitutional trajectory. In preparing this thesis, the document analysis technique and comparative historical method were utilized.
Benzer Tezler
- Türk Anayasa Hukukunda yargı organına hakim temel ilkeler
Basic principles dominating judicial body in Turkish Constitutional Law
AHMET ÇAMOĞLU
Yüksek Lisans
Türkçe
2016
HukukDokuz Eylül ÜniversitesiKamu Hukuku Ana Bilim Dalı
YRD. DOÇ. DR. SERDAR NARİN
- Türk Anayasalarında yer alan temel hak ve hürriyetler açısından insan
Human by the terms of fundamental rights and freedom covered in Turkish constitutions
VEDAT DOĞAN
Yüksek Lisans
Türkçe
2006
HukukYüzüncü Yıl ÜniversitesiEğitim Bilimleri Ana Bilim Dalı
PROF. DR. NECMETTİN TOZLU
- Hukuk devleti olgusunun Türk anayasalarındaki yeri(1921-1982)
Sate of law principle in Turkish constitutions(1921-1982)
SALİH BAŞ
Yüksek Lisans
Türkçe
2006
HukukAnkara ÜniversitesiAtatürk İlkeleri ve İnkılap Tarihi Ana Bilim Dalı
PROF. DR. YAVUZ ERCAN
- Türk Parlamento tarihinde yasama sorumsuzluğu ve dokunulmazlığı 1908-1995
Parliamentary privileges in history of Turkish Parliament 1908-1995
SEDA DUNBAY
- Cumhuriyet dönemi Türk anayasalarında temel hak ve özgürlüklerle ilgili yapılan düzenlemeler
In Republic periods Turkish constitutions being made arrangements interested in fundamental rights and freedoms
YÜCEL ÖZDEN
Yüksek Lisans
Türkçe
2012
Kamu Yönetimiİnönü ÜniversitesiKamu Yönetimi Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. AHMET KARADAĞ