Edebiyat ve bilim: Jules Verne ve J. -H. Rosny Aîné'nin (Joseph Henrı Honoré Boex) yapıtlarında bilimkurgu
Littérature et science: La science-fiction dans les œuvres de Jules Verne et de J.-H. Rosny aîné (Joseph Henri Honoré Boex)
- Tez No: 986461
- Danışmanlar: PROF. DR. NUR MELEK DEMİR
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Fransız Dili ve Edebiyatı, French Linguistics and Literature
- Anahtar Kelimeler: 19. yüzyıl, 19. century
- Yıl: 2025
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Ankara Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Batı Dilleri ve Edebiyatları Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Fransız Dili ve Edebiyatı Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu çalışma, edebiyat ile bilimin tarihsel etkileşiminden doğan bilimkurgu türünü, 19. yüzyılın sonu ile 20. yüzyılın başında Fransız edebiyatında belirgin bir konuma yerleştiren iki yazar—Jules Verne ve J.-H. Rosny Aîné—üzerinden incelemektedir. Araştırmanın temel amacı, her iki yazarın eserlerinde bilimsel bilginin nasıl dönüştürüldüğünü, hangi bilimkurgu unsurlarıyla işlendiğini ve bu unsurların dönemin bilgi birikimiyle nasıl ilişkilendirildiğini karşılaştırmalı olarak ortaya koymaktır. Çalışmada, bilimkurgu kuramı içinde merkezi bir yere sahip Darko Suvin'in“bilişsel yabancılaştırma”ve“novum”kavramları kuramsal çerçeve olarak benimsenmiştir. Bu çerçeve aracılığıyla, Verne ve Rosny'nin ürettikleri kurguların okurda nasıl bir algısal kırılma yarattığı, bilimsel bilginin hangi yollarla estetik bir yapıya dönüştürüldüğü ve her iki yazarın bilim ile kurgu arasındaki ilişkiyi nasıl yeniden biçimlendirdiği analiz edilmiştir. Çalışmanın birinci bölümünde edebiyat ve bilimin etkileşimi Antik Çağ'dan 20. yüzyıla kadar tarihsel olarak ele alınmıştır. Antik Yunan'daki otomat ve yapay varlık tasvirlerinden Mezopotamya mitolojisinin yaratılış anlatılarına; Hint ve Çin kültürlerindeki uçan araçlar ve yapay canlı örneklerine kadar birçok metin, bilimsel düşüncenin erken biçimlerini yansıtan ön-bilimkurgu örnekleri olarak değerlendirilmiştir. Sanayi Devrimi'nin tetiklediği teknolojik ivme ve toplumsal dönüşümün 19. yüzyılda bilimkurguyu bağımsız bir tür hâline getirdiği vurgulanmıştır. Bu tarihsel zeminin ardından, bilimkurgunun kuramsal temelleri, Gernsback'ın“scientifiction”kavramı, Maurice Renard'ın“roman scientifique”yaklaşımı ve 20. yüzyıl düşüncesinde C. P. Snow'un“iki kültür”ayrımı çerçevesinde tartışılmıştır. İkinci bölümde Jules Verne'in Olağanüstü Yolculuklar dizisinde bilimsel bilginin kurgusal yapıya nasıl entegre edildiği incelenmiştir. Verne, dönemin coğrafya, fizik, kimya ve mühendislik bilgilerini titizlikle metne aktararak macera ile bilimselliği birleştiren didaktik bir yazın modeli oluşturmuştur. Ay'a Yolculuk, Dünya'nın Merkezine Seyahat, Denizler Altında 20.000 Fersah ve Esrarlı Ada gibi eserlerde bilimsel veriler hem olay örgüsünü yönlendiren işlevsel unsurlar hem de okura bilgi aktaran araçlar olarak değerlendirilmiştir. Verne'in yaklaşımı, bilimi popülerleştirme, geniş kitlelere ulaştırma ve bilimin sunduğu ilerleme düşüncesini destekleme yönünde iyimser bir perspektif sergilemektedir. J.-H. Rosny Aîné ise bilimkurguyu daha spekülatif, evrimsel ve felsefi bir düzlemde ele alan bir yazardır. Les Xipéhuz, La Mort de la Terre, La Guerre du Feu ve Les Navigateurs de l'Infini gibi yapıtlarında insan merkezcilikten uzaklaşan, farklı yaşam formları, çok türlülük, kozmik karşılaşmalar ve insan türünün olası evrimi gibi temalara odaklanmıştır. Rosny'nin kurgusunda bilim, öğretici bir unsur olmaktan çok varsayımsal bir düşünme alanı yaratır. Bu nedenle, onun eserlerinde novum unsurları daha köktenci ve belirsiz bir ontolojik yapı oluşturur. Rosny'nin yaklaşımı, 20. yüzyıl bilimkurgusunun karanlık, soruşturmacı ve insan sonrası perspektiflerine öncülük eden bir niteliğe sahiptir. Çalışma sonucunda, Verne ve Rosny'nin aynı gelenek içinde yer almalarına karşın bilimkurguya farklı yönlerden katkı sundukları görülmüştür. Verne'in bilimsel gerçeklere dayalı iyimser modeli ile Rosny'nin evrimsel ve kozmik sorgulamalara dayalı daha karanlık ve felsefi modeli, Fransız bilimkurgusunun iki kutbunu temsil etmektedir. Verne bilimi kurgu için bir araç hâline getirirken, Rosny kurguyu bilimsel varsayımları sınamak için bir düşünsel alana dönüştürmüştür. Bu çalışma, iki yazarın bilimkurgu türünün gelişimine sunduğu özgün katkıları belirginleştirerek edebiyat ve bilimin tarihsel ilişkisini geniş bir bağlamda değerlendirmeyi amaçlamaktadır.
Özet (Çeviri)
This study examines the science fiction genre—born from the historical interaction between literature and science—through the works of two major figures who shaped French speculative fiction at the turn of the nineteenth and twentieth centuries: Jules Verne and J.-H. Rosny Aîné. The primary aim is to analyze how scientific knowledge is transformed within their narratives, which science fiction elements they employ, and how these elements relate to the scientific understanding of their time. Darko Suvin's concepts of“cognitive estrangement”and the“novum,”which constitute the core of modern science fiction theory, provide the methodological framework for this analysis. Through this framework, the study evaluates how the narratives of Verne and Rosny direct the reader toward new modes of perception, how scientific knowledge assumes an aesthetic function, and how each author reshapes the boundaries between science and literary imagination. The first part of the study presents a historical overview of the relationship between literature and science from Antiquity to the twentieth century. Automatons in Ancient Greece, Mesopotamian creation myths, flying machines and artificial beings in early Indian and Chinese epics, and similar motifs are interpreted as proto–science fiction forms that reflect early scientific thought. The study highlights how the Industrial Revolution accelerated technological development and created the conditions for the emergence of science fiction as an independent literary genre in the nineteenth century. Subsequently, the theoretical foundations of science fiction are discussed through Gernsback's notion of“scientifiction,”Maurice Renard's“scientific romance,”and C. P. Snow's framework of the“two cultures.”The second part investigates Jules Verne's Extraordinary Voyages series, focusing on the integration of scientific knowledge into narrative form. Verne constructs a didactic model that combines adventure with scientific accuracy, drawing extensively on the geographical, physical, and technological knowledge of his era. In works such as From the Earth to the Moon, Journey to the Center of the Earth, Twenty Thousand Leagues Under the Seas, and The Mysterious Island, scientific details serve both as functional elements guiding the plot and as vehicles for educating the reader. Verne's fiction embodies the optimistic worldview of nineteenth-century positivism, celebrating progress and the human capacity to understand and shape the world. J.-H. Rosny Aîné represents a more speculative and philosophical strand of science fiction. In works like Les Xipéhuz, La Mort de la Terre, La Guerre du Feu, and Les Navigateurs de l'Infini, he explores themes such as non-human life, evolutionary multiplicity, cosmic encounters, and the possible future decline of humankind. For Rosny, science is not merely an instructive element but a tool for imagining hypothetical scenarios that challenge anthropocentric assumptions. His novums introduce radical ontological shifts, paving the way for twentieth-century speculative fiction's more complex and darker visions of existence. The study concludes that although Verne and Rosny belong to the same literary tradition, they contribute to science fiction in fundamentally different ways. Verne's optimistic, knowledge-based model contrasts with Rosny's philosophical, evolution-oriented approach. Together, they form two poles of French scientific imagination: Verne uses science to enhance narrative invention, while Rosny uses narrative to test scientific and existential hypotheses. By examining both authors in a comparative framework, this study aims to clarify their contributions to the evolution of science fiction and to enrich the broader understanding of the historical interplay between literature and science.
Benzer Tezler
- Bir «Yeniden Çeviri» denemesi üzerine: Jules Verne ve Dünyanın Merkezine Seyahat
On a «Retranslation» trial: Jules Verne and Journey to the Center of the Earth
BERNA COŞKUN
Yüksek Lisans
Türkçe
2015
Mütercim-TercümanlıkYıldız Teknik ÜniversitesiBatı Dilleri ve Edebiyatları Ana Bilim Dalı
PROF. DR. FÜSUN ATASEVEN
- Jules Verne'in“Wılhelm Storıtz'in Sırrı”başlıklı eseri üzerine sözcük anlambilimsel bir inceleme
A lexical semantics analysis of Jules Verne's“The Secret of Wilhelm Storitz”
NİHAN UĞAN
Yüksek Lisans
Türkçe
2024
Fransız Dili ve Edebiyatıİstanbul ÜniversitesiFransız Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
PROF. DR. NURCAN DELEN KARAAĞAÇ
- Türk öykücülüğünde bilim kurgu
Science fiction in Turkish storytelling
BERK BAYRACIOĞLU
Yüksek Lisans
Türkçe
2024
Türk Dili ve Edebiyatıİstanbul Kültür ÜniversitesiTürk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ KAYHAN ŞAHAN
- Une approche géocritique des images de l'Anatolie chez les écrivains français du XVIe au XIXe siècle
16. yüzyıldan 19. yüzyıla Fransız yazarların Anadolu imgelerine jeokritik bir yaklaşım
GÜRKAN ÇİMEN
Yüksek Lisans
Fransızca
2021
Fransız Dili ve EdebiyatıHacettepe ÜniversitesiFransız Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
PROF. DR. SİBEL BOZBEYOĞLU
- Emerging approaches to space settlement design: A study from the perspective of architects
Uzay yerleşkelerinin tasarımında yeni yaklaşımlar: Mimarların bakış açısından bir çalışma
HÜSEYİN SELİM KULABEROĞLU
Yüksek Lisans
İngilizce
2023
MimarlıkBahçeşehir ÜniversitesiMimarlık Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. SALİH CEYLAN
- Die populären literaturübersetzer in der Türkei: Gönül Suveren & Gülten Suveren
Türkiye'de popüler edebiyat çevirmenleri: Gönül Suveren & Gülten Suveren
NECLA VATANSEVER
Yüksek Lisans
Almanca
2021
Mütercim-TercümanlıkEge ÜniversitesiAlmanca Mütercim Tercümanlık Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ A. SELİN ERKUL YAĞCI
DR. ÖĞR. ÜYESİ DİLEK ALTINKAYA NERGİS