Türkiye'de Ar-Ge ve yenilik faaliyetlerine yönelik devlet teşviklerinin etki analizi
Impact analysis of government incentives for R&D and innovation activities in Turkey
- Tez No: 986777
- Danışmanlar: DOÇ. DR. ALPARSLAN ABDURRAHMAN BAŞARAN
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Maliye, Finance
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2025
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Hacettepe Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Maliye Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Maliye Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Ar-Ge ve yenilik faaliyetleri sürdürülebilir ekonomik büyümenin, verimlilik artışının ve uluslararası rekabet gücünün temel belirleyicileri arasında yer almaktadır. Sanayi politikası araçlarından biri olan devlet teşvikleri, Ar-Ge ve yenilik faaliyetlerini destekleyerek neticede yenilik kapasitesinin ve ekonomik performansın artırılmasını sağlamak üzere geniş bir uygulama alanı bulmaktadır. Bununla birlikte, teşvikler kamu veya vergi harcaması niteliğinde olduğundan bütçe üzerinde ek bir mali yük oluşturmaktadır. Kamu kaynaklarının kısıtlı olması ve kaynak tahsisinde etkinliğin sağlanması gerekliliğine dayalı olarak, teşviklerin mali yükü ile ekonomik faydaları arasında denge kurulması gerekmektedir. Bu nedenle, teşviklerin sektörel ve makroekonomik düzeyde yarattığı kârlılık ve verimlilik gibi ekonomik çıktıların analiz edilmesi kamu kaynaklarının etkinliğini değerlendirmekte önem taşımaktadır. Bunun yanı sıra Ar-Ge ve yenilik faaliyetleri ile kârlılık birbirini karşılıklı olarak besleyen döngüsel bir ilişki içindedir; artan Ar-Ge faaliyetleri uzun vadede kâr performansını güçlendirirken, elde edilen kâr da Ar-Ge yatırımlarının devamını ve artışını teşvik etmektedir. Bu teorik ve ampirik gerçeklikte bu çalışmada, Türkiye'de Ar-Ge ekosisteminin oluşturulmasında önemli bir aktör olan TÜBİTAK'ın 58 sektörde faaliyet gösteren özel sektör firmalarına 2009-2021 yıllarında sağladığı doğrudan desteklerin sektörel kârlılık (varlık kârlılığı, özkaynak kârlılığı, faaliyet kâr marjı ve faaliyet kârı) üzerindeki etkisi analiz edilmiştir. Analizde, seçim yanlılığını ve dinamik panel veri etkilerini kontrol edebilmek için Heckman Seçim Modeli ve Sistem GMM (Genelleştirilmiş Momentler Yöntemi) tahmincisi kullanılmıştır. İmalat sektörüne öncelik veren politika tercihlerinin etkisini değerlendirmek amacıyla, yalnızca imalat sektörüne yönelik destekleri içeren bir model ile tüm sektörlere yönelik destekleri içeren bir model olmak üzere iki ayrı model analize dahil edilmiştir. Bu yaklaşım imalat sektörünün, Sürdürülebilir Kalkınma Amaçları'nın“Sanayi, Yenilik ve Altyapı”başlıklı 9 Numaralı Amacı kapsamında oynadığı kritik rolü dikkate alarak politika analizine olanak tanımaktadır. Heckman Seçim Modeline ait bulgular, TÜBİTAK desteklerinden faydalanacak sektörlerin belirlenme sürecinde ihracat kapasitesi ve yenilik (marka+patent+faydalı model+tasarım) başvuru sayısının etkili olduğunu ve böylece en yüksek potansiyele sahip firmaların hedeflendiği bir kazananları seçme stratejisinin benimsendiğini göstermektedir. Sistem GMM tahmincisiyle elde edilen bulgular ise, tüm desteklenen sektörler dikkate alındığında bağımlı değişkenler üzerinde anlamlı bir etki bulunmadığını ortaya koymaktadır. Buna karşın, TÜBİTAK desteklerinin imalat sektöründe özkaynak kârlılığı, faaliyet kâr marjı ve faaliyet kârı üzerinde olumlu etki yarattığını göstermektedir. Bu bulgular, TÜBİTAK desteklerinin imalat sektöründe finansal performansı iyileştirerek Türkiye'de sanayi, yenilik ve altyapının güçlendirilmesine yönelik 9 Numaralı Sürdürülebilir Kalkınma Amacı hedeflerine katkı sağladığını işaret etmektedir.
Özet (Çeviri)
R&D and innovation activities are among the key determinants of sustainable economic growth, increased productivity, and international competitiveness. Incentives, one of the tools of industrial policy, find a wide range of implementation by supporting R&D and innovation expenditures, ultimately aiming to enhance innovation capacity and economic performance. However, since incentives are a form of public expenditure or tax expenditure, they create an additional fiscal burden on the budget. It is imperative to establish a counterbalance between the fiscal burden of incentives and their economic benefits, given the limited nature of public resources and the necessity to ensure efficiency in resource allocation. Therefore, appraising the profitability and efficiency outcomes engendered by incentives at the sectoral and macroeconomic levels is imperative in evaluating the effectiveness of public resources. R&D and innovation activities and profitability are in a cyclical relationship that mutually reinforces each other; increased R&D activities strengthen profit performance in the long term, while the profits obtained encourage the continuation and increase of R&D investments. Within this theoretical and empirical context the study assessed the impact of direct support provided by TÜBİTAK -a pivotal actor in shaping of Turkey's R&D ecosystem- to private sector firms operating across 58 sectors between 2009 and 2021, focusing on their impact on sectoral profitability indicators (including return on assets, return on equity, operating profit margin, and operating profit). The analysis applied the Heckman Selection Model alongside the System GMM (Generalized Method of Moments) estimator to account for selection bias and dynamic panel data effects. Two separate models have been developed to assess the impact of policy preferences that prioritise the manufacturing sector: one that includes only support for the manufacturing sector, and another that covers support for all sectors. This approach provides a framework for policy analysis that takes into account the pivotal role of the manufacturing sector within the context of Sustainable Development Goal 9, which is entitled“Industry, Innovation, and Infrastructure”. The results from the Heckman Selection Model indicate that export capacity and the number of innovation applications (including patents, utility models, designs, and brands) significantly influence the allocation of TÜBİTAK support, reflecting a picking-winners strategy that targets firms with the highest potential. Findings obtained using the System GMM estimator reveal that no significant effect on the dependent variables is observed when all supported sectors are taken into account. However, the findings indicate that TÜBİTAK support exerts a favourable influence on return on equity, operating profit margin, and operating profit in the manufacturing sector. The findings indicate that TÜBİTAK support contributes to the 9th Sustainable Development Goal of strengthening industry, innovation, and infrastructure in Turkey by improving financial performance in the manufacturing sector.
Benzer Tezler
- T.C. Dış Ticaret Müsteşarlığı'nın devlet destekleri ve ihracat üzerindeki etkileri
T.C. The Affects of Undersecretariat of foreign trade on government support and export
FUAD ASGAROV
- Türk vergi sisteminde AR-GE teşviklerinin yeri ve önemi
The importance of R&D incentives in Turkish tax system
CEMİL ALTUN
Yüksek Lisans
Türkçe
2015
MaliyeKaradeniz Teknik ÜniversitesiMaliye Ana Bilim Dalı
PROF. DR. OSMAN PEHLİVAN
- Küçük ve orta büyüklükteki işletme (KOBİ)'lere sağlanan kamusal Ar-Ge teşvikleri: Kamusal ar-ge teşviklerinin KOBİ'ler üzerindeki etkilerine yönelik bir anket çalışması
Public R&D incentives provided to the small and medium sized enterprises (SMEs): A survey study oriented the impact of public R&D incentives for SMEs
FİGEN ERTAN
- Türkiye'de Ar-Ge faaliyetlerini desteklemeye yönelik bir politika aracı olarak teşviklerin firma yenilik performansına etkileri
The effects of incentives on firm innovation performance as a policy tool to support R&D activities in Turkey
ZEYNEP EZANOĞLU
- Ar-ge yönetimi, KOBİ'lerde AR-GE çalışmalarında dış kaynak kullanımı ve teşvikler
R & D management, outsourcing and incentives in R & D KOBİ'ler
ÖMER DEDEOĞLU
Yüksek Lisans
Türkçe
2018
İşletmeNişantaşı Üniversitesiİşletme Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ HİKMET ERKAN