Çağatay Türkçesinden Kazak Türkçesine geçiş süreci ve Kazak Türkçesinin gelişimi
The transition process from Chagatay Turkish to Uzbek Turkish and the development of Kazakh Turkish
- Tez No: 987038
- Danışmanlar: PROF. DR. GÖKÇE YÜKSELEN PELER
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Türk Dili ve Edebiyatı, Turkish Language and Literature
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Erciyes Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Türk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu çalışma, Çağatay Türkçesi döneminin sona ermesinden sonra Kazak Türkçesi edebî dilinin geçirdiği tarihsel gelişim sürecini incelemektedir. Araştırmanın temel amacı, XV. yüzyıldan XX. yüzyılın başlarına kadar Kazak Türkçesinin yazılı ve sözlü biçimlerinin karşılıklı etkileşimini, bu süreçte yaşanan dilsel, kültürel ve toplumsal dönüşümleri ortaya koymaktır. Çağatay Türkçesinin Türkistan'daki ortak yazı dili olma konumunu yitirmesiyle birlikte Kazak Türkçesi, kendi millî yazı geleneğini oluşturma sürecine girmiştir. Bu süreçte, halkın konuşma dili ile klasik edebî dil arasında yeni bir denge kurulmuş; dilin söz varlığı ve yapısı yerel özellikler kazanmıştır. XIX. yüzyılda İbray (Ybyray) Altynsarin ve Abay Kunanbayulı gibi aydınlar, Kazak Türkçesi yazı dilinin temellerini atarak dilde sadeleşme, halk söyleyişine yönelme ve eğitim dili olarak Kazak Türkçesini geliştirme yönünde öncü rol oynamışlardır. Çalışmada ayrıca, Arapça-Farsça ve Rusça kökenli unsurların Kazak Türkçesi yazı diline giriş süreçleri, bu unsurların edebî normlar içindeki işlevleri ve dilin modernleşme sürecine etkileri değerlendirilmiştir. Dönemin sosyo-politik koşulları özellikle Alaş hareketi, basın-yayın faaliyetleri ve eğitim reformları Kazak Türkçesinin standartlaşma sürecinde belirleyici bir etken olmuştur. Sonuç olarak, Çağatay döneminin ardından Kazak Türkçesi, hem geleneksel Türk edebiyatı mirasını sürdürmüş hem de kendi ulusal kimliğini dil üzerinden yeniden inşa etmiştir. Bu araştırmanın amacı, Kazak yazı dilinin bağımsız bir edebî sistem hâline gelme sürecini tarih, kültür ve dil bilimi çerçevesinde ele alarak bu süreci belirleyen temel unsurları ortaya koymaktır.
Özet (Çeviri)
This study examines the historical evolution of the Kazakh literary language after the decline of the Chagatai Turkic period. The main objective of the research is to analyze the interaction between the written and oral forms of Kazakh from the 15th century to the early 20th century, emphasizing the linguistic, cultural, and social transformations that shaped the emergence of the national written standard. With the disintegration of Chagatai Turkic as the common literary language of Central Asia, the Kazakh language began to form its own written and cultural identity. During this transition, a new balance was established between the spoken vernacular and the traditional literary register, leading to distinctive lexical and grammatical developments. In the 19th century, Ybyray Altynsarin and Abay Kunanbayulı played a pioneering role in standardizing and modernizing the Kazakh language by promoting simplicity, clarity, and the use of the vernacular in education and literature. The study also explores the influence of Arabic-Persian and Russian elements on the Kazakh literary language, examining their adaptation into the linguistic system and their impact on modernization. Furthermore, the socio-political context of the period including the Alash movement, press development, and educational reforms significantly contributed to the codification of the national written language. In conclusion, following the Chagatai period, the Kazakh language not only preserved the legacy of Turkic literary tradition but also established its own linguistic identity. This research reveals the historical, cultural, and linguistic foundations of the Kazakh language's evolution into an independent national literary system.
Benzer Tezler
- Özbek Türkçesinin leksikolojisi
Başlık çevirisi yok
SELAHİTTİN TOLKUN
Yüksek Lisans
Türkçe
1994
Türk Dili ve Edebiyatıİstanbul ÜniversitesiEski Türk Dili Ana Bilim Dalı
PROF. DR. NURİ YÜCE
- Sadrüddîn Bin Mollâ Nizâmüddîn el-Maksûdî'nin“Maîşet”adlı romanı giriş-dil incelemesi-transkripsiyonlu metin-dizin-tıpkıbasım
Sadruddin Bin Mulla Nizamuddin al-Maksudi's novel“Maîşet”introduction-language research-transcripted text-index-facsimile
AHMET ÖZDEMİR
Yüksek Lisans
Türkçe
2018
Türk Dili ve EdebiyatıSelçuk ÜniversitesiTürk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
PROF. DR. MUSTAFA TOKER
- Maḳaş Bėk Muḥammedof'un Caḳsı Ügit adlı eseri (inceleme, metin, aktarma, dizin)
Maḳaş Bėk Muḥammedof's Caḳsi Ügit (introduction, analysis, text, index)
GONCA PEHLİVAN SARI
Yüksek Lisans
Türkçe
2023
Türk Dili ve EdebiyatıAnkara ÜniversitesiÇağdaş Türk Lehçeleri ve Edebiyatları Ana Bilim Dalı
PROF. DR. AYHAN ÇELİKBAY
- Harezm Türkçesinin İdil boyundaki tarihî seyri ve Nasîhatü's-Sâlihîn (İnceleme - tenkitli metin - aktarım - dizin - tıpkıbasım)
The historical course of the Khwarezmian Turkish in Volga region and Nasihat al-Salihin (Analysis - critical text - intralingual translation - index - facsimile)
SAMET ONUR
Doktora
Türkçe
2023
Türk Dili ve Edebiyatıİstanbul ÜniversitesiTürk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ ÖZCAN TABAKLAR
- Dürrüʾl-ʿacāyib (dil özellikleri - metin - dizin)
Başlık çevirisi yok
KUTLUGJON SULTANBEK
Doktora
Türkçe
2022
Türk Dili ve EdebiyatıMuğla Sıtkı Koçman ÜniversitesiTürk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
PROF. DR. MUSTAFA UĞURLU