Fen bilgisi öğretmen adaylarının bilim kurgu, STEM ve yapay zekâya ilişkin psikososyal yaklaşımlarının incelenmesi
Investigation of pre-service science teachers' psychosocial approaches to science fiction, STEM and artificial intelligence
- Tez No: 987138
- Danışmanlar: PROF. DR. MUSTAFA ZAFER BALBAĞ
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Eğitim ve Öğretim, Education and Training
- Anahtar Kelimeler: Aday öğretmenler, Bilim-kurgu, Farkındalık, FeTeMM, Fen bilgisi eğitimi, Kaygı, Psikososyal faktörler, Yapay zeka, Öz yeterlilik, Candidate teachers, Science-fiction, Awareness, STEM, Science education, Anxiety, Psychosocial factors, Artificial intelligence, Self-efficacy
- Yıl: 2025
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Eskişehir Osmangazi Üniversitesi
- Enstitü: Eğitim Bilimleri Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Matematik ve Fen Bilimleri Eğitimi Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Fen Bilgisi Eğitimi Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Araştırmada, fen bilgisi öğretmen adaylarının bilim kurgu öz yeterlik, yapay zekâya yönelik kaygı ve STEM farkındalık düzeylerinin belirlenmesi; bilim kurgu öz yeterlikleri, yapay zekâya yönelik kaygıları ve STEM farkındalıklarının teknolojik yeterlilik düzeyi ve günlük hayatta yapay zekâdan yararlanma durumlarına göre değişiminin incelenmesi; bilim kurgu, STEM ve yapay zekâya yönelik psikososyal yaklaşımlarının ilişkisel bağlamda ortaya koyulması amaçlanmıştır. Yöntem olarak tarama deseni doğrultusunda karşılaştırma ve korelasyon türü ilişkisel tarama deseninden yararlanılmıştır. Araştırmanın çalışma grubu, 2023-2024 eğitim öğretim yılında Türkiye'de bir devlet üniversitesinde Fen Bilgisi Öğretmenliği Lisans Programı'nda öğrenim gören 191 fen bilgisi öğretmen adayından oluşmaktadır. Veri toplama aracı olarak Aksoy ve Balbağ (2024) tarafından geliştirilen Fen Bilgisi Öğretmen Adaylarına Yönelik Bilim Kurgu Öz Yeterlik Ölçeği; Wang ve Wang (2019) tarafından geliştirilen, Akkaya, Özkan ve Özkan (2021) tarafından Türkçeye uyarlanan Yapay Zekâ Kaygı Ölçeği ile Buyruk ve Korkmaz (2016) tarafından geliştirilen FeTeMM Farkındalık Ölçeği kullanılmıştır. Verilerin analizinde, ölçeklerin toplam ve alt boyut puanlarının çarpıklık ve basıklık değerleri ±1 aralığında bulunduğu için normal dağılım varsayımı doğrultusunda parametrik testlere yönelinmiştir. Anlamlı fark analizlerinde bağımsız örneklemler t-testi, tek yönlü ANOVA ve çoklu karşılaştırmalar için LSD testinden; anlamlı ilişki analizlerinde ise Pearson korelasyon katsayısından yararlanılmıştır. Araştırmada, fen bilgisi öğretmen adaylarının bilim kurgu öz yeterliklerinin orta düzeyde; yapay zekâya yönelik kaygılarının genel olarak orta düzeyde, öğrenme alt boyutunda düşük düzeyde, iş değiştirme alt boyutunda orta düzeyde, sosyoteknik körlük alt boyutunda yüksek düzeyde ve YZ yapılandırması alt boyutunda orta düzeyde; STEM farkındalıklarının genel olarak, olumlu bakış ve olumsuz bakış alt boyutlarında yüksek düzeyde olduğu sonucuna ulaşılmıştır. Teknolojik yeterlilik düzeyi yüksek olan öğretmen adaylarının bilim kurgu öz yeterlikleri, teknolojik yeterlilik düzeyi orta ve düşük olan öğretmen adaylarından; teknolojik yeterlilik düzeyi yüksek olan öğretmen adaylarının STEM farkındalıkları, teknolojik yeterlilik düzeyi orta olan öğretmen adaylarından anlamlı olarak daha fazladır. Günlük hayatta yapay zekâdan yararlanan fen bilgisi öğretmen adaylarının STEM farkındalıklarının anlamlı olarak daha yüksek olduğu saptanmıştır. Sonuç olarak fen bilgisi öğretmen adaylarının bilim kurgu öz yeterlikleri arttıkça öğrenme ve YZ yapılandırmasına yönelik kaygılarının azaldığı; STEM farkındalıklarının ise arttığı belirlenmiştir. Ayrıca STEM farkındalıkları arttıkça yapay zekâya yönelik öğrenme kaygılarının azaldığı, sosyoteknik körlük kaygılarının ise arttığı sonucuna ulaşılmıştır. Araştırmada tespit edilen ilişkileri derinlemesine inceleyebilecek nitel araştırmalar ve neden-sonuç ilişkilerini ortaya koyabilecek deneysel araştırmalar yapılması önerilmiştir.
Özet (Çeviri)
The objective of the present study was threefold: firstly, to ascertain the levels of science fiction self-efficacy, anxiety towards artificial intelligence, and STEM awareness among pre-service science teachers; secondly, to examine the change in science fiction self-efficacy, anxiety towards artificial intelligence, and STEM awareness according to the level of technological competence and the use of artificial intelligence in daily life; and thirdly, to reveal their psychosocial approaches towards science fiction, STEM and artificial intelligence in a relational context. A comparison and correlation type relational survey design was used in the study, in line with the survey design. The study group of the research consisted of 191 pre-service science teachers studying in the Science Teacher Education Undergraduate Programme at a state university in Turkey in the 2023-2024 academic year. Science Fiction Self-Efficacy Scale for Pre-Service Science Teachers developed by Aksoy and Balbağ (2024), Artificial Intelligence Anxiety Scale developed by Wang and Wang (2019) and adapted into Turkish by Akkaya, Özkan, and Özkan (2021), and STEM Awareness Scale developed by Buyruk and Korkmaz (2016) were used as data collection tools. In the data analysis, parametric tests were used in line with the assumption of normal distribution since the skewness and kurtosis values of the total and sub-dimension scores of the scales were within the range of ±1. Independent samples t-test, one-way ANOVA, and LSD test for multiple comparisons were used in significant difference analyses; Pearson correlation coefficient was used in significant relationship analyses. It was concluded that pre-service science teachers' science fiction self-efficacy was at medium level; their anxiety towards artificial intelligence was at medium level in general, low level in learning sub-dimension, medium level in job change sub-dimension, high level in sociotechnical blindness sub-dimension and medium level in AI configuration sub-dimension; STEM awareness was at high level in general, positive view and negative view sub-dimensions. The science fiction self-efficacy of pre-service science teachers with a high level of technological competence is significantly higher than that of those with medium or low levels of technological competence. Similarly, the STEM awareness of pre-service science teachers with a high level of technological competence is significantly higher than that of those with a medium level of technological competence. Furthermore, it was found that the STEM awareness of pre-service science teachers who benefited from artificial intelligence in daily life was significantly higher. As a result, it was determined that as pre-service science teachers' science fiction self-efficacy increased, their anxiety towards learning and AI configuration decreased, and their STEM awareness increased. Additionally, it was concluded that as their STEM awareness increased, their learning anxiety towards artificial intelligence decreased, and their sociotechnical blindness anxiety increased. It is recommended to conduct qualitative research to explore these identified relationships in depth, as well as experimental studies to reveal cause-and-effect dynamics.
Benzer Tezler
- Fen bilgisi öğretmen adaylarının STEM uygulamalarındaki gelişim süreçlerinin incelenmesi
The investigation of the development processes of pre-service science teachers in STEM implementations
EBRU OĞUL
Yüksek Lisans
Türkçe
2021
Eğitim ve ÖğretimKırşehir Ahi Evran ÜniversitesiMatematik ve Fen Bilimleri Eğitimi Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. DİLBER POLAT
DR. ÖĞR. ÜYESİ GÜLŞAH ULUAY
- Görsel ve fiziksel programlamaya dayalı fen etkinliklerinin öğretmen adayları üzerindeki etkilerinin karma yöntemler durum çalışmasıyla incelenmesi
Investigating the effects of science activities based on visual and physical programming on pre-service teachers with a mixed methods case study design
HABİBE GÜNEŞ
Doktora
Türkçe
2023
Eğitim ve ÖğretimAtatürk ÜniversitesiBilgisayar ve Öğretim Teknolojileri Eğitimi Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. SEVDA KÜÇÜK
- Fen bilgisi öğretmen adaylarının bilim kurgu öz yeterliği ile uzamsal yetenekleri arasındaki ilişkinin incelenmesi
Examination of the relationship between science fiction self-efficacy and spatial ability of science teacher candidates
KADİR AKSOY
Yüksek Lisans
Türkçe
2022
Eğitim ve ÖğretimEskişehir Osmangazi ÜniversitesiMatematik ve Fen Bilimleri Eğitimi Ana Bilim Dalı
PROF. DR. MUSTAFA ZAFER BALBAĞ
- Bilim kurgu etkinliklerinin fen bilgisi öğretmen adaylarının bilimsel bilgiyi kavramalarına, bilimsel okuryazarlıklarına ve bilime karşı tutumlarına etkisi
The effect of science fiction activities on science teacher candidates' scientific literacy, attitudes towards science and understanding of science concepts
ERCAN TATLİ
Doktora
Türkçe
2017
Eğitim ve ÖğretimMarmara Üniversitesiİlköğretim Ana Bilim Dalı
PROF. DR. FATMA ŞAHİN
- Bilim kurgu hikâyeleri yoluyla öğretmen adaylarının bilişsel süreçlerinin ters yüz sınıf ortamında incelenmesi: Marslı örneği
Examination of pre-service teachers' cognitive processes through science fiction stories in a flipped classroom environment: Marslı example
DİDEM TÖRE
Yüksek Lisans
Türkçe
2025
Eğitim ve ÖğretimMarmara ÜniversitesiFen ve Matematik Alanlar Eğitimi Ana Bilim Dalı
PROF. DR. ZEYNEP GÜREL
DR. HATİCE ACAR