Kırgız tekerlemelerinin yapı ve anlam bakımından incelenmesi (Transkripsiyon-aktarma-inceleme)
An analysis of Kyrgyz tongue twisters in terms of structure and meaning (Transcription-translation-analysis)
- Tez No: 987640
- Danışmanlar: DR. ÖĞR. ÜYESİ NURGÜL MOLDALİEVA OROZOBAYEV
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Dilbilim, Linguistics
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2025
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Ardahan Üniversitesi
- Enstitü: Lisansüstü Eğitim Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Çağdaş Türk Lehçeleri ve Edebiyatları Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Çağdaş Türk Lehçeleri ve Edebiyatları Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Türk halk edebiyatının sözlü anlatım geleneği içerisinde önemli bir yer tutan tekerlemeler, genellikle hızlı, zor ve ritmik bir şekilde söylenen ifadeler olup eğlenceli yapılarıyla dikkat çeker. Özellikle çocuklar arasında yaygın olarak kullanılan tekerlemeler, çocukların dil gelişimini destekler ve aynı zamanda kültürel değerlerin kuşaktan kuşağa aktarılmasına katkı sağlar. Kırgızcada“cañılmaç”olarak adlandırılan tekerlemeler, Kırgız halkının yaratıcılığını ve dilsel zenginliğini yansıtan halk edebiyatı örneklerinden biridir. Bu yönleriyle Türkolojinin önemli araştırma konularından olan Kırgızca tekerlemeler üzerine, edebi alanda yapılmış çalışmaların varlığının fazla olduğunu ancak dilbilimsel çalışmaların yeterli düzeyde olmadığını söylemek mümkündür. Bu çalışma, Türkoloji alanındaki eksikliğinin giderilmesine katkıda bulunmak ve araştırmacıların dikkatini bu konulara çekmek amacıyla gerçekleştirilmiştir.“Kırgız Tekerlemelerinin Yapı ve Anlam Bakımından İncelenmesi (Transkripsiyon- Aktarma-İnceleme)”başlıklı bu tez çalışması, Kırgız halk edebiyatının türlerinden biri olan tekerlemelerin (cañılmaç) incelenmesini esas alan filolojik bir çalışmadır. Kırgızca tekerlemeler Oktyabr Kapalbaev ve Nurbek Kalıgulov'un“Akıl Kençi Kırgız El Cañılmaçtarı”(2016) adlı kitabı ve diğer kaynaklardan taranarak tespit edilmiştir. Tespit edilen tekerlemelerin Latin alfabesiyle transkripsiyonu yapılmış ve Türkiye Türkçesine aktarılmıştır. Kırgızca tekerlemeler,“belgesel tarama”ve“içerik analizi”gibi nitel araştırma yöntemlerinden yararlanılarak incelenmiş; yapı ve anlam yönünden yapısal, sesbilimsel ve tematik çözümleme yöntemleriyle değerlendirilmiştir. Bu tez çalışması, Giriş, Genel Türk Kültüründe Tekerleme (Türk Halk Edebiyatında Tekerleme ve Kırgız Halk Edebiyatında Tekerleme), Kırgız Tekerlemelerinin Transkripsiyonu ve Aktarması, Kırgız Tekerlemelerinin İncelenmesi (Kırgız Tekerlemelerinin Yapı Bakımından İncelenmesi, Kırgız Tekerlemelerinin Anlam Bakımından İncelenmesi), Sonuç ve Kaynakça bölümlerinden oluşmaktadır. Çalışmanın Giriş bölümünde“Kırgız Tekerlemelerinin Yapı ve Anlam Bakımından İncelenmesi (Transkripsiyon-Aktarma-İnceleme)”adlı tezin konusu, amacı, önemi viii uygulanan yöntemler, kullanılan kaynaklar, kapsamı ve sınırlandırılması hakkında ayrıntılı bilgi verilip tekerlemeler üzerine yapılan çalışmalara değinilmiştir. Çalışmanın birinci bölümünde“Genel Türk Kültüründe Tekerleme (Türk Halk Edebiyatında Tekerleme ve Kırgız Halk Edebiyatında Tekerleme)”hakkında bilgi verilmiştir. Çalışmanın ikinci bölümünde Kırgızca tekerlemelerin latin alfabesiyle transkripsiyonu yapılmış ve Türkiye Türkçesine aktarılmıştır. Tez çalışmasının ana bölümü üçüncü bölüm olup ele alınan tekerlemeler“Kırgız Tekerlemelerinin Yapı Bakımından İncelenmesi”ve“Kırgız Tekerlemelerinin Anlam Bakımından İncelenmesi”şeklinde iki bölüm altında incelenmiştir. Üçüncü bölümde tespit edilen Kırgızca tekerlemelerin tamamı yapısal olarak incelenmiş, anlam olarak incelemede Kırgızca tekerlemelerin tamamı ele alınmamış sadece konu başlığına uygun olarak bazı tekerlemeler örnek olarak verilmiştir. Sonuç bölümünde ise, çalışmanın ikinci ve üçüncü bölümündeki konuyla ilgili elde edilen bulgu ve bilgiler özetle sunulmuştur. Bu çalışma Kaynakça kısmıyla son bulmaktadır.
Özet (Çeviri)
Rhymes, which hold an important place in the oral tradition of Turkish folk literature, are usually fast, difficult and rhythmic expressions that attract attention with their entertaining structure. Rhymes, which are particularly common among children, support children's language development and also contribute to the transmission of cultural values from generation to generation. Rhymes, known as“cañılmaç”in Kyrgyz, are examples of folk literature that reflect the creativity and linguistic richness of the Kyrgyz people. In this respect, it is possible to say that while there are many studies on Kyrgyz rhymes, which are an important research topic in Turkology, linguistic studies are not sufficient. This study was conducted with the aim of contributing to filling this gap in Turkology and drawing the attention of researchers to these issues. This thesis, entitled“The Structural and Semantic Analysis of Kyrgyz Rhymes (Transcription-Translation-Analysis),”is a philological study focusing on the analysis of rhymes (cañılmaç), one of the genres of Kyrgyz folk literature. Kyrgyz rhymes were identified by searching through the book“”Akıl Kençi Kırgız El Cañılmaçtarı“ (2016) by Oktyabr Kapalbaev and Nurbek Kalıgulov and other sources. The identified rhymes were transcribed using the Latin alphabet and translated into Turkish. The Kyrgyz rhymes were examined using qualitative research methods such as 'documentary screening' and 'content analysis'; they were evaluated in terms of structure and meaning using structural, phonological and thematic analysis methods. This thesis study consists of an Introduction, Rhymes in General Turkish Culture (Rhymes in Turkish Folk Literature and Rhymes in Kyrgyz Folk Literature), Transcription and Translation of Kyrgyz Tongue Twisters, Analysis of Kyrgyz Tongue Twisters (Analysis of Kyrgyz Tongue Twisters in Terms of Structure, Analysis of Kyrgyz Tongue Twisters in Terms of Meaning), Conclusion, and Bibliography. The Introduction section of the study provides detailed information about the subject, purpose, importance, methods applied, sources used, scope, and limitations of x the thesis entitled ”Structural and Semantic Analysis of Kyrgyz Tongue Twisters (Transcription-Translation-Analysis)“ and refers to studies conducted on tongue twisters. The first chapter of the study provides information on '”Riddles in General Turkish Culture (Riddles in Turkish Folk Literature and Riddles in Kyrgyz Folk Literature).“ In the second section of the study, Kyrgyz rhymes have been transcribed using the Latin alphabet and translated into Turkish. The main section of the thesis is the third section, in which the rhymes examined are analysed under two headings: ”Structural Analysis of Kyrgyz Rhymes“ and ”Semantic Analysis of Kyrgyz Rhymes". In the third section, all Kyrgyz rhymes identified were examined structurally; in the semantic analysis, not all Kyrgyz rhymes were examined, only some rhymes were given as examples according to the topic heading. In the conclusion section, the findings and information obtained in the second and third sections of the study are summarised. This study concludes with a Bibliography section.
Benzer Tezler
- Türk halk edebiyatında turna motifli türküler
Ballads which hace crane motifs in the Turk folk literature
İNAN SELVİ
Yüksek Lisans
Türkçe
2008
Türk Dili ve EdebiyatıDumlupınar ÜniversitesiTürk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
YRD. DOÇ. DR. KADİR GÜLER
- Kırgız halk masalları: Motif index ve tercüme
Başlık çevirisi yok
MEHMET YILMAZ
Yüksek Lisans
Türkçe
1994
Türk Dili ve EdebiyatıAtatürk ÜniversitesiTürk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
PROF. DR. BİLGE SEYİDOĞLU
- Kırgız-Kazak-Karakalpak Türkçelerinde isim
Başlık çevirisi yok
CEYHUN VEDAT UYGUR
Doktora
Türkçe
1994
DilbilimGazi ÜniversitesiTürk Dili Eğitimi Ana Bilim Dalı
PROF. DR. A. BİCAN ERCİLASUN
- Kırgız Türkçesinin şekil bilgisi
Morphology of Kirghiz Turkish
MURAT CERİTOĞLU
Doktora
Türkçe
1998
DilbilimÇanakkale Onsekiz Mart ÜniversitesiTürk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
YRD. DOÇ. DR. VAHİT TÜRK
- Kırgız, Kazak ve Karakalpak Türkçelerinde fiil
Başlık çevirisi yok
EROL GÜNGÖRDÜ
Doktora
Türkçe
1998
DilbilimGazi ÜniversitesiTürk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. LEYLA KARAHAN