Çok kriterli karar verme yöntemleri ile ısı pompası üreticilerinin değerlendirilmesi
Evaluation of heat pump manufacturers using multicriteria decision-making methods
- Tez No: 988458
- Danışmanlar: DOÇ. DR. METİN KAYA
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Enerji, İstatistik, Energy, Statistics
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2025
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Karabük Üniversitesi
- Enstitü: Lisansüstü Eğitim Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Enerji Sistemleri Mühendisliği Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu tez çalışmasının amacı, ısı pompası sistemlerinin temel bileşenlerini, işleyiş prensiplerini ve farklı kaynaklara dayalı sınıflandırmalarını inceleyerek, Türkiye'de faaliyet gösteren ısı pompası üreticilerinin performanslarını Çok Kriterli Karar Verme (ÇKKV) yöntemleri aracılığıyla değerlendirmektir. Bu kapsamda, ısı pompası üretimini etkileyen kriterler belirlenmiş, bu kriterlerin önem dereceleri hesaplanmış ve elde edilen bulgular doğrultusunda üreticiler performans sırasına göre analiz edilmiştir. Çalışmanın ilk bölümünde, enerji kaynaklarının tarihsel gelişimi, yenilenebilir ve yenilenemeyen enerji türleri ayrıntılı biçimde incelenmiş; ardından yenilenebilir enerji sistemleri içinde yer alan ısı pompası teknolojilerinin çevrim yapısı, temel elemanları, kullanılan soğutucu akışkanlar, avantajları ve dezavantajları değerlendirilmiştir. Literatür araştırması sonucunda, ısı pompası seçiminde dikkate alınması gereken on üç temel kriter belirlenmiştir. Bu kriterler arasında ısıl kapasite gereksinimi, yıllık işletme maliyeti, enerji fiyat riski, bakım–onarım kolaylığı, servis hizmeti, çevresel performans, akustik değerler ve politika teşvikleri gibi faktörler öne çıkmıştır. Yöntemsel olarak çalışmada, Analitik Hiyerarşi Süreci (AHP) yöntemi ile kriterlerin ağırlıkları belirlenmiş, ardından İdeal Çözüme Benzerliğe Göre Sıralama (TOPSIS) yöntemi ile üreticilerin performans sıralaması yapılmıştır. Uzman görüşleri doğrultusunda yürütülen analizlerde, ısıl kapasite gereksinimi en yüksek öneme sahip kriter olarak öne çıkarken, yıllık işletme maliyeti, enerji fiyat riski ve bakım–onarım kolaylığı diğer belirleyici kriterler olmuştur. Buna karşılık, yaşam döngüsü değerlendirmesi (LCA) kriterinin düşük öneme sahip olduğu belirlenmiştir. TOPSIS analiz sonuçlarına göre, üreticiler performans açısından sırasıyla Üretici A, Üretici D, Üretici C, Üretici B ve Üretici E şeklinde sıralanmıştır. Bulgular, yüksek teknik kapasite ile ekonomik verimliliği dengeleyen üreticilerin rekabet avantajı elde ettiğini; düşük performans gösteren üreticilerin ise özellikle bakım, servis ve maliyet yönetimi alanlarında iyileştirmelere ihtiyaç duyduğunu ortaya koymuştur. Sonuç olarak, bu araştırma, AHP–TOPSIS tabanlı bütünleşik yaklaşımın enerji sektöründe üretici seçimi için güvenilir, uygulanabilir ve çok boyutlu bir karar destek aracı olduğunu göstermektedir. Elde edilen bulgular, yalnızca akademik literatüre katkı sağlamakla kalmayıp, aynı zamanda ısı pompası üreticileri, yatırımcılar ve politika yapıcılar için stratejik karar süreçlerinde kullanılabilecek pratik bir çerçeve sunmaktadır. Gelecekte yapılacak çalışmalarda, farklı ÇKKV tekniklerinin karşılaştırmalı olarak değerlendirilmesi ve yenilikçi soğutucu akışkanların üretici performansına etkilerinin incelenmesi önerilmektedir.
Özet (Çeviri)
The main objective of this thesis is to examine the fundamental components, operating principles, and classifications of heat pump systems based on different energy sources, and to evaluate the performance of heat pump manufacturers operating in Türkiye through Multi-Criteria Decision-Making (MCDM) methods. Within this scope, the criteria affecting heat pump manufacturing were determined, their relative importance was calculated, and the manufacturers were ranked in terms of performance according to the obtained results. In the first part of the study, the historical development of energy resources and the distinction between renewable and non-renewable energy sources were discussed in detail. Subsequently, the heat pump technologies operating with renewable energy sources were analyzed in terms of system cycles, main components, refrigerants used, advantages, and disadvantages. Based on the literature review, thirteen main criteria that influence heat pump selection were identified, including thermal capacity requirement, annual operating cost, energy price risk, maintenance convenience, after sales service quality, environmental performance, acoustic values, and policy incentives. Methodologically, the Analytic Hierarchy Process (AHP) was used to determine the weights of the criteria, while the Technique for Order Preference by Similarity to Ideal Solution (TOPSIS) was employed to rank the manufacturers' performances. According to expert evaluations, the thermal capacity requirement emerged as the most significant criterion, followed by annual operating cost, energy price risk, and maintenance convenience. Conversely, the Life Cycle Assessment (LCA) criterion was found to have relatively low importance. The results of the TOPSIS analysis revealed that manufacturers were ranked as Manufacturer A, Manufacturer D, Manufacturer C, Manufacturer B, and Manufacturer E, respectively. The findings indicate that manufacturers who balance high technical capacity with economic efficiency gain a competitive advantage, while those with lower performance should improve particularly in maintenance, service, and cost management aspects. In conclusion, this study demonstrates that the integrated AHP–TOPSIS approach provides a reliable, applicable, and multidimensional decision-support tool for manufacturer selection in the energy sector. The findings contribute not only to the academic literature but also provide a practical framework for decision-makers, investors, and policymakers involved in the heat pump industry. Future research may focus on comparing different MCDM methods and examining the effects of innovative refrigerants and energy-efficient technologies on manufacturer performance.
Benzer Tezler
- Isı pompası sistemi seçiminde çok kriterli karar verme yöntemlerinin uygulanması
Application of multi-criteria decision-making methods in the selection of heat pump systems
NİLAY DOĞAN
Yüksek Lisans
Türkçe
2024
EnerjiKütahya Dumlupınar ÜniversitesiMakine Mühendisliği Ana Bilim Dalı
PROF. DR. RAMAZAN KÖSE
- Çok kriterli karar verme yöntemleri ile ISISAN A.Ş.'de üret veya satın al kararlarının uygulanması
Make or buy decisions in ISISAN ISI SAN A.Ş.with multi-attribute decision making
GÜLÇİN ÖZBIYIK
Yüksek Lisans
Türkçe
2010
Endüstri ve Endüstri MühendisliğiErciyes ÜniversitesiEndüstri Mühendisliği Ana Bilim Dalı
YRD. DOÇ. DR. ERCAN ŞENYİĞİT
- Coğrafi bilgi sistemleri ve çok kriterli karar verme yöntemleri ile güneş enerji santrali için yer seçimi: Amasya Merzifon örneği
Site selection for solar power plant using geographic information system with multi-criteria decision making methods: The case of Amasya-Merzifon
MELİKE ÖCÜL
Yüksek Lisans
Türkçe
2024
Jeodezi ve FotogrametriOndokuz Mayıs ÜniversitesiHarita Mühendisliği Ana Bilim Dalı
PROF. DR. AZİZ ŞİŞMAN
- Isıtma sistemlerinin enerji verimlilikleri ile karbon salınım potansiyellerinin çok kriterli karar verme yöntemleri ile karşılaştırılması
A comparison between efficiency of heating system and carbon emission potential by use of multi criteria decision making methods
MİRAÇ ÖZTOK
Yüksek Lisans
Türkçe
2019
EnerjiGazi ÜniversitesiEnerji Sistemleri Mühendisliği Ana Bilim Dalı
PROF. DR. TAYFUN MENLİK
- Gemi ana makine seçiminde çok kriterli karar verme yöntemlerinin uygulanması
The Application of multiple attribute decision making for a menchant ship main engine selection problem
SERDAR YARAŞ