Belâgat ilminde manzumeler: Telif sebepleri, özellikleri ve belâgat öğretimindeki rolü
Poems in the science of rhetoric: Reasons for their composition, their characteristics and their role in teaching rhetoric
- Tez No: 988697
- Danışmanlar: DR. ÖĞR. ÜYESİ EVREN TORBALI
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Din, Dilbilim, Religion, Linguistics
- Anahtar Kelimeler: Bedi, Belagat, Beyan, Meani, Şiir, Badi, Eloquence, Statement, Meani, Poem
- Yıl: 2025
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Burdur Mehmet Akif Ersoy Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu çalışma, belâgat ilminin manzum eserler aracılığıyla öğretimini ele almakta; bu yöntemin klasik İslam eğitim geleneğindeki yeri, işlevi ve pedagojik katkılarını incelemeyi amaçlamaktadır. Belâgat, Arap dilinin fesahat ilkelerine uygun olarak etkili ve estetik ifade imkânlarını araştıran; me'ânî, beyân ve bedî' gibi alt disiplinleri içeren temel İslâmî ilimlerden biridir. Tarih boyunca bu ilmin öğretiminde mensur ve manzum pek çok yöntem geliştirilmiş, özellikle manzum eserler kavramların hafızada kalıcılığını sağlamak ve ilmî bilgiyi estetik bir biçimde sunmak açısından önemli bir araç olmuştur. Araştırmanın kapsamını, Hicrî 7. yüzyıldan 13. yüzyıla kadar çeşitli bölgelerde kaleme alınmış ve günümüze yazma ya da matbu nüshaları ulaşmış yirmi manzum belâgat eseri oluşturmaktadır. Bu dönem, belâgat tedrisinde manzum metinlerin sistematik biçimde kullanılmaya başlandığı, ezber ve öğretime dayalı didaktik stratejilerin geliştiği bir zaman aralığı olması bakımından özellikle seçilmiştir. İncelenen eserlerde, öğrencilerin temel belâgat kavramlarını daha kolay öğrenebilmesi için kısa, özlü ve kolay ezberlenebilir nazım şekilleri tercih edilmiştir. Çalışmada nitel araştırma yöntemlerinden doküman analizi uygulanmış; manzum metinler, klasik şerhler, tahkikli eserler ve modern kaynaklar birincil veri seti olarak incelenmiştir. Bulgular tümevarım yöntemiyle analiz edilerek pedagojik ve edebî açılardan değerlendirilmiştir. Sonuçlar, manzum belâgat eserlerinin teorik aktarımı aşarak Arap şiir geleneğiyle bütünleştiğini, edebî zevki geliştirdiğini ve öğrenimi etkinleştirdiğini göstermektedir. Ancak bazı metinlerde kavramların yetersiz açıklanması nedeniyle şerh çalışmalarına ihtiyaç duyulduğu tespit edilmiştir. Sonuç olarak, manzum belâgat eserleri klasik eğitimde metodolojik ve didaktik işlev görmüş; şiirsel form ezberleme, anlamlandırma ve kavramsal aktarımı kolaylaştırmıştır. Çalışma, bu eserlerin günümüz pedagojisine entegrasyonu ve klasik mirasın yeniden değerlendirilmesine katkı sağlamaktadır.
Özet (Çeviri)
This study explores the teaching of balāgha through versified works, examining their place, function, and pedagogical contributions within the classical Islamic educational tradition. Balāgha, encompassing the sub-disciplines of maʿānī, bayān, and badīʿ, is a fundamental Islamic science concerned with effective and aesthetic expression in accordance with the principles of Arabic eloquence. Throughout history, both prose and verse methods were employed in its instruction; in particular, versified works served as valuable tools for reinforcing concepts in memory and presenting scholarly knowledge in an aesthetic form. The research focuses on twenty versified works on balāgha composed between the 7th and 13th centuries AH in various regions, preserved in manuscript or printed form. This period was chosen because it marks the systematic use of versified texts in teaching and the emergence of memorization-based didactic strategies. The works generally employed concise and easily memorizable poetic forms to facilitate students' comprehension of key concepts. The study adopts document analysis as a qualitative method, assessing versified texts, classical commentaries, critical editions, and modern sources as the main data. The findings, analyzed inductively, indicate that these works not only conveyed theoretical knowledge but also merged with the Arabic poetic tradition, nurtured literary taste, and enhanced the learning process. Nevertheless, the limited explanation of certain concepts revealed the need for additional commentaries and clarification. In conclusion, versified works of balāgha served both methodological and didactic purposes in classical education; the poetic form facilitated memorization, comprehension, and conceptual transmission. This study further suggests their potential relevance for contemporary pedagogy and the reassessment of the classical literary heritage.
Benzer Tezler
- Abdulkâdir El-Hısnî ve Nazmu'l-Muğnî adlı eserinin tahkiki
The editorial critique of Abdulkâdir Al-Hisnî's work“Nazmu'l-Muğnî”
YAKUP BABAGİL
Yüksek Lisans
Türkçe
2018
DinIğdır ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ AHMAD ALKHALIL
- Belagat ilminde haber ve inşa (Bakara suresi örneği)
Haber (Constative) and inşa (Performative) in rhetoric (Example of sura al-Bakarah)
ELİF YAVUZ
Yüksek Lisans
Türkçe
2019
Doğu Dilleri ve EdebiyatıSakarya ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. OSMAN GÜMAN
- Belâgat ilminde izâfîlik
Relativity in rhetoric
ÖMER YILDIZ
Doktora
Türkçe
2022
DilbilimDicle ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
PROF. DR. MEHMET EDİP ÇAĞMAR
- Belâgat ilminde ekollerin oluşumu ve bu oluşumu etkileyen faktörler
Formation of schools in the science of rhetoric and factors affecting this formation
EKREM ÇELİK
Doktora
Türkçe
2022
Doğu Dilleri ve EdebiyatıSivas Cumhuriyet ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
PROF. DR. ALİ YILMAZ
- Belâgat ilminde inşâ (Âli İmrân Sûresi örneği)
Composition in the science of rhetoric (The example of Surah Al- İmran)
YUNUS EMRE ÇİÇEK
Yüksek Lisans
Türkçe
2023
Dinİzmir Katip Çelebi ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ TAHSİN YILDIRIM