Altay Türklerinde geleneksel ekolojik bilgi ve tasarımları
Traditional ecological knowledge and designs among the Altai Turks
- Tez No: 988734
- Danışmanlar: PROF. DR. MEHMET SURUR ÇELEPİ
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Halk Bilimi (Folklor), Folklore
- Anahtar Kelimeler: Altay Türkleri, Altay Türkçesi, Altay dilleri, Altayca, Derin ekoloji, Kültürel ekoloji, Peyzaj ekolojisi, Türk folkloru, Altai Turks, Altay languages, Altay language, Deep ecology, Culturel ecology, Landscape ecology, Turkish folklore
- Yıl: 2025
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Pamukkale Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Türk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Altay Türklerinde“Geleneksel Ekolojik Bilgi”nin (GEB) doğa tasarımları, kült pratikleri, mitolojik anlatılar ve gündelik yaşam kodları üzerinden nasıl üretildiğini, aktarıldığını ve kültürel düzen içinde nasıl meşrulaştırıldığını inceleyen bu tez, GEB'in Altay düşünce dünyasındaki kavramsal temellerini, anlatısal temsil biçimlerini ve pratik karşılıklarını bütüncül bir yaklaşımla ele almaktadır. Çalışma;“Giriş”, üç ana bölüm ve“Sonuç”ile birlikte kaynak kişi dizini ve Altayca terimler sözlüğü gibi tamamlayıcı kısımlardan oluşmaktadır. Giriş bölümünde amaç, kapsam, sınırlılıklar ve yöntem açıklanmış; alan değerlendirmesiyle araştırmanın metodolojik zemini kurulmuştur. Birinci bölümde ekoloji kavramı ile ekoeleştiri, yeni maddecilik, ekoanarşizm, ekofeminizm, etno-ekoloji, derin ekoloji ve ekolojik folklor gibi çağdaş yaklaşımlar üzerinden GEB'in kuramsal konumu tartışılmış; Altay Cumhuriyeti'nin tarihî, coğrafî ve ekolojik bağlamı sunulmuştur. Bu bölümde ayrıca tezin özgün katkılarından biri olarak“Eko-Yapı İşlevsel Anlatı Kuramı”(EYİAK) geliştirilmiş ve GEB'in metin, yapı ve işlev boyutlarını birlikte açıklayan ilkeleri ortaya konulmuştur. İkinci bölümde yaratılış tasarımları ile su, toprak, dağ, ağaç, tarım-botanik, hayvan-avcılık-zooloji, halk mimarisi, mutfak, hekimlik, gökyüzü ve yeraltı başlıklarında GEB birikimi metin ve pratik düzlemlerinde incelenmiştir. Üçüncü bölümde GEB'i koruyan toplumsal dinamikler ve ekolojik müze temelli koruma-aktarım yaklaşımları değerlendirilmiştir. Sonuç bölümünde saha ve literatür verileri ışığında Altay ekolojik tasarımlarının süreklilik mekanizmaları ve kültürel işlevleri bütüncül biçimde ortaya konulmaktadır.
Özet (Çeviri)
This dissertation, which examines how“Traditional Ecological Knowledge”(GEB) among the Altai Turks is produced, transmitted, and legitimized within the cultural order through nature designs, cult practices, mythological narratives, and codes of everyday life, addresses with a holistic approach the conceptual foundations of GEB in the Altai intellectual world, its narrative modes of representation, and its practical correspondences. The study consists of an“Introduction,”three main chapters, and a“Conclusion,”along with complementary sections such as an index of source persons and a glossary of Altaic terms. In the Introduction, the aim, scope, limitations, and method are explained; the methodological ground of the research is established through a field assessment. In the first chapter, the theoretical position of GEB is discussed through contemporary approaches such as the concept of ecology, ecocriticism, new materialism, eco-anarchism, ecofeminism, ethno-ecology, deep ecology, and ecological folklore; and the historical, geographical, and ecological context of the Altai Republic is presented. In this chapter, furthermore, as one of the original contributions of the dissertation, the“Eco-Structural Functional Narrative Theory”(EYİAK) is developed, and principles that explain together the textual, structural, and functional dimensions of GEB are set forth. In the second chapter, the accumulation of GEB is examined at the levels of text and practice under the headings of creation designs and water, soil, mountain, tree, agriculture-botany, animal-hunting-zoology, folk architecture, cuisine, healing, the sky, and the underworld. In the third chapter, the social dynamics that protect GEB and ecological museum-based approaches to conservation and transmission are evaluated. In the Conclusion, in the light of field and literature data, the mechanisms of continuity and cultural functions of Altai ecological designs are presented in a holistic manner.
Benzer Tezler
- Altay Türklerinin sosyo-kültürel yapısı, geleneksel sporları ve oyunları
Socio-cultural structure, traditional sports and games of the Altai Turks
CEMİL ŞİMŞEK
Doktora
Türkçe
2021
TarihKırgızistan-Türkiye Manas ÜniversitesiTarih Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. CENGİZ BUYAR
PROF. DR. MEHMET TÜRKMEN
- Türk ressamların eserlerinde görülen geleneksel halı ve kilim tasvirleri (1882 sonrası dönem)
Traditional carpet and rug designs in the works of Turkish artists (The period after 1882)
MÜZEYYEN TATLICI
Yüksek Lisans
Türkçe
2019
Güzel SanatlarNecmettin Erbakan ÜniversitesiResim Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ FATMA NURCAN SERT
- Altay, Tuva ve Hakas destanlarında tabiat kültleri
Natural cults in Altay (Altai), Tuva (Tyva) and Khakass epics
HAVVA YILDIZ
Yüksek Lisans
Türkçe
2022
Türk Dili ve EdebiyatıKırşehir Ahi Evran ÜniversitesiTürk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
PROF. DR. SALAHADDİN BEKKİ
- Niğde ili Bor ilçesi Obruk köyü havlı dokumaları
Terry weaving of Obruk village of bor district of Niğde province
SEMRA KILIÇ
Yüksek Lisans
Türkçe
2013
Güzel SanatlarSüleyman Demirel ÜniversitesiGeleneksel Türk El Sanatları Ana Bilim Dalı
DOÇ. N.RENGİN OYMAN
- Aksaray ili Sultanhanı'nda halıcılık ve halı restorasyonu
Carpet craft and carpet restoration in Sultanhani town of Aksaray province
SEMRA KILIÇ KARATAY
Doktora
Türkçe
2018
El SanatlarıSüleyman Demirel ÜniversitesiSanat ve Tasarım Ana Sanat Dalı
DOÇ. NAİLE RENGİN OYMAN