Savaş dışı politik şiddetten iktidara Taliban'ın politik kimliği
From non-war political violence to power the political identity of the Taliban
- Tez No: 988951
- Danışmanlar: DOÇ. DR. SERKAN YENAL
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Uluslararası İlişkiler, International Relations
- Anahtar Kelimeler: Uluslararası terörizm, International terrorism
- Yıl: 2025
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Milli Savunma Üniversitesi
- Enstitü: Alparslan Savunma Bilimleri Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Güvenlik Araştırmaları Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Uluslararası Güvenlik ve Terörizm Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu çalışma, Taliban hareketinin 1994–2023 yılları arasındaki tarihsel seyri boyunca savaş dışı politik şiddeti nasıl kullandığını; bu şiddet pratiklerinin hareketin örgütsel yapısını, siyasal konumlanışını ve politik kimlik inşasını nasıl şekillendirdiğini incelemektedir. Çalışma, politik şiddet ile politik kimlik arasındaki karşılıklı ve dinamik ilişkiyi merkeze alarak Taliban'ı, değişen siyasal ve toplumsal koşullar karşısında söylemini, araçlarını ve yönetim pratiklerini yeniden yapılandırabilen öğrenen ve adapte olan bir politik aktör olarak ele almaktadır. Çalışmanın temel varsayımı, Taliban'ın yekpare ve statik bir ideolojiye sahip homojen bir yapı olmadığı; aksine üst anlatı düzeyinde süreklilik arz eden bir politik kimliği muhafaza ederken, farklı dönemlerde ideolojik, örgütsel ve yönetsel düzlemlerde dönüşüm ve uyum kapasitesi geliştiren pragmatik bir oluşum niteliği taşıdığıdır. Çalışma, Taliban'ın tarihsel gelişimini dört ana dönem üzerinden incelemektedir: kuruluş dönemi (1994–1996), birinci iktidar dönemi (1996–2001), ABD müdahalesi sonrasında şekillenen ayaklanma dönemi (2001–2021) ve ikinci iktidar dönemi (2021–2023). Kuruluş döneminde Peştunvali'nin normatif çerçevesi, Deobandi dini geleneğin etkisi, kırsal toplumsal yapı ve Molla Muhammed Ömer'in karizmatik liderliği Taliban'ın politik kimliğinin şekillenmesinde belirleyici unsurlar olarak öne çıkmaktadır. Birinci iktidar döneminde ise hareketin kendisini devlet ölçeğinde tanımlama iddiası belirginleşmiş; hukuki düzenlemeler, yönetim pratikleri ve denetim mekanizmaları aracılığıyla politik kimliğin kurumsal boyutu inşa edilmeye başlanmıştır. Ayaklanma dönemi, Taliban'ın örgütsel koordinasyonunu, stratejik repertuarını ve söylemini yeniden yapılandırdığı bir dönüşüm evresi olarak ele alınmaktadır. Bu süreçte hareket, gölge yönetim ağları kurmuş; Laheya el kitapları aracılığıyla örgütsel disiplin ve hiyerarşisini güçlendirmiş; insan kaynağını çeşitlendirmiş ve yerel destek mekanizmalarını derinleştirmiştir. 2021 sonrası ikinci iktidar döneminde ise Taliban, yönetim iddiasını kurumsal bir çerçeveye yerleştirme yönünde adımlar atmış; İslam Emirliği ve Nizamı metni başta olmak üzere üretilen hukuki ve yönetsel metinler, hareketin kendisini resmî bir otorite olarak tanımlama arayışını görünür kılmıştır. Metodolojik olarak çalışma, ağırlıklı biçimde nitel araştırma yöntemlerine dayanmaktadır. Taliban tarafından üretilen kanun metinleri, ideolojik belgeler, talimnameler, yönetim düzenlemeleri ve sınırlı ölçüde kültürel materyaller sistematik doküman analizi yöntemiyle incelenmiştir. Süreç izleme yaklaşımı kullanılarak, farklı dönemlerdeki söylem ve pratikler arasındaki süreklilik ve kopuş noktaları analiz edilmiştir. Çalışmanın bulguları, Taliban'ın ideolojik açıdan homojen bir yapı sergilemediğini; buna karşın politik kimliğini belirli normatif, kültürel ve sembolik çerçeveler etrafında istikrarlı biçimde yeniden ürettiğini ortaya koymaktadır. Hareket, değişen siyasal konjonktüre bağlı olarak söylem ve pratiklerinde ayarlamalar yapabilmekte; ancak kendisini tanımlayan üst kimlik anlatısını koruyarak siyasal varlığını sürdürmektedir. Bu bağlamda çalışma, Taliban'ın silahlı bir örgütten devlet iddiasında bulunan bir politik aktöre dönüşümünü, savaş dışı politik şiddet, kimlik inşası ve öğrenen örgütler literatürünün kesişiminde konumlanan bütüncül bir analizle ortaya koymaktadır.
Özet (Çeviri)
This study examines how the Taliban movement employed non-war political violence throughout its historical trajectory from 1994 to 2023, and how these practices of violence shaped the movement's organizational structure, political positioning, and the construction of its political identity. Centering on the reciprocal and dynamic relationship between political violence and political identity, the study approaches the Taliban as a political actor capable of learning and adaptation, restructuring its discourse, instruments, and governance practices in response to changing political and social conditions. The central assumption of the study is that the Taliban does not constitute a homogeneous structure with a monolithic and static ideology; rather, it represents a pragmatic formation that preserves a continuous political identity at the level of its overarching narrative while developing capacities for transformation and adaptation across ideological, organizational, and administrative dimensions in different periods. The study analyzes the historical development of the Taliban through four main periods: the founding period (1994–1996), the first period of rule (1996–2001), the insurgency period shaped following the U.S. intervention (2001–2021), and the second period of rule (2021–2023). During the founding period, the normative framework of Pashtunwali, the influence of the Deobandi religious tradition, rural social structures, and the charismatic leadership of Mullah Mohammed Omar emerge as decisive factors in shaping the Taliban's political identity. In the first period of rule, the movement's claim to define itself on a state scale became more pronounced, and the institutional dimension of political identity began to take shape through legal regulations, governance practices, and mechanisms of control. The insurgency period is examined as a phase of transformation in which the Taliban restructured its organizational coordination, strategic repertoire, and discourse. During this process, the movement established shadow governance networks, strengthened organizational discipline and hierarchy through the Layeha manuals, diversified its human resources, and deepened local support mechanisms. In the second period of rule after 2021, the Taliban took steps to situate its claim to governance within an institutional framework; legal and administrative texts produced during this period—most notably The Islamic Emirate and Its Order—made visible the movement's effort to define itself as a formal authority. Methodologically, the study primarily relies on qualitative research methods. Legal texts, ideological documents, manuals, administrative regulations, and a limited set of cultural materials produced by the Taliban were examined through systematic document analysis. Using a process-tracing approach, points of continuity and rupture between discourse and practice across different periods were analyzed. The findings demonstrate that the Taliban does not exhibit ideological homogeneity; nevertheless, it consistently reproduces its political identity around specific normative, cultural, and symbolic frameworks. While the movement is able to adjust its discourse and practices in response to changing political conjunctures, it sustains its political presence by preserving its overarching identity narrative. In this context, the study offers a comprehensive analysis of the Taliban's transformation from an armed organization into a political actor claiming state authority, situated at the intersection of the literatures on non-war political violence, identity construction, and learning organizations.
Benzer Tezler
- A neorealist analysis of Iran-Russia relations: Tajik and Syrian civil wars
İran-Rusya ilişkilerinin neorealist bir analizi: Tacik ve Suriye iç savaşları
ESRA YANIK
Yüksek Lisans
İngilizce
2019
Uluslararası İlişkilerOrta Doğu Teknik ÜniversitesiOrtadoğu Araştırmaları Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ DERYA GÖÇER AKDER
DR. ZELAL ÖZDEMİR
- Factors affecting the NATO mission in Afghanistan
Afganistan'daki NATO misyonunu etkileyen faktörler
SEBGHATULLAH SINA
Yüksek Lisans
İngilizce
2024
Uluslararası İlişkilerİstanbul Medeniyet ÜniversitesiUluslararası İlişkiler Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ ELNUR İSMAYIL
- A representation of political violence in films: breath: Long live the homeland and future lasts forever
Nefes: Vatan Sağolsun ve Gelecek Uzun Sürer filmlerinde politik şiddetin temsili
DAMLA ÇAVDAR
Yüksek Lisans
İngilizce
2015
Radyo-TelevizyonBahçeşehir ÜniversitesiSinema Televizyon Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. KAYA ÖZKARACALAR
- Yemen- A fragile state and overriding international stakes
Yemen- Kırılgan bir devlet ve uluslararası aktörlerin müdahalesi
MADIYA BANO
Yüksek Lisans
İngilizce
2023
Uluslararası İlişkilerOrta Doğu Teknik ÜniversitesiOrtadoğu Çalışmaları Ana Bilim Dalı
PROF. MELİHA ALTUNIŞIK
