Kartezyen özne düşüncesine Maurice Merleau-Ponty'nin fenomenolojik özne itirazı
Maurice Merleau-Ponty's phenomenological subject as an objection to the Cartesian conception of subjectivity
- Tez No: 989065
- Danışmanlar: DOÇ. DR. HALUK AŞAR
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Felsefe, Philosophy
- Anahtar Kelimeler: Algı fenomenolojisi, Phenomenology of perception
- Yıl: 2025
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Erciyes Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Felsefe Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Kartezyen düşünüş biçimi, zamansal ve mekansal olmayan, tarih-dışı bir özne anlayışının sonucudur. Söz konusu özne, bedensel varoluşunu da dahil ettiği ve maddeler yığını olarak gördüğü dünyanın karşısında konumlanan, onun hiçbir etkisine maruz kalmayan, kurucu vasfıyla onu belirleyen, kendi kendisine saydam mutlak bir bilinç varlığını ifade eder. Bu karakterde temellenen öznelliğe ait düşünüş biçiminin 'özne-nesne' olarak varsaydığı düalist ayrımlar, içinde bulunduğu dünya ile arasındaki içkin bağı kopararak, kapanması mümkün olmayan bir ontolojik mesafeye neden olmaktadır. Bu özne tahayyülünde dünya, yalnızca araçsal aklın hüküm sürdüğü, yaşantının ve bu yüzden de anlamın olmadığı, donuk bir yerdir. Husserl, bir bilinç teorisi olarak ortaya koyduğu fenomenoloji ile söz konusu araçsal, nesneleştirici aklın eleştirisini yaparak öznelliği burada, fenomenal dünyanın içinde sağlamayı hedefler. Bilinci, bulunduğu dünyadaki şeylerin bilinci olarak ele almasıyla, kendi içinde devinen, kendisine kapalı Kartezyen öznenin aksine deneyimin dolaysızlığını vadeder. Merleau-Ponty ise bir düşünce yöntemi olarak gördüğü fenomenolojiden ve Gestalt psikolojisinden beslenerek, Husserl'in dolaysız deneyime erişme hedefini öznelliğin bedensellik imkanında, varoluşçu bir zeminde daha radikal bir şekilde arar. Merleau-Ponty'nin bedensel öznesi, Kartezyen öznenin yaşamdan kopuk öznelliğinin ötesinde, yaşamla arasındaki kökensel bağın izini sürer. Bu izi dünyayla arasındaki düşünüm-öncesi yaşantıda, dünyanın tensel dokusundaki deneyiminde bulmaktadır. Bu çalışma, Merleau-Ponty'nin bedensel öznesinin, Kartezyen öznenin yarattığı açmazlara karşı oldukça güçlü bir alternatif sunduğunu savunmaktadır.
Özet (Çeviri)
The Cartesian mode of thought is the outcome of a conception of the subject that is atemporal, non-spatial, and ahistorical. This subject, positioned before a world it regards as a mere aggregate of material entities—including its own bodily existence—remains unaffected by it, and through its constitutive function determines it as an absolute, self-transparent consciousness. The dualistic distinctions presupposed by this conception sever the inherent bond between the self and the world, creating an ontological distance that cannot be bridged. Within this imagination of the subject, the world becomes a stagnant domain governed solely by instrumental reason—devoid of lived experience and of meaning. Husserl, through phenomenology as a theory of consciousness, seeks to counter this instrumental and objectifying form of reason by grounding subjectivity within the phenomenal world itself. By conceiving consciousness as the consciousness of things in the world, he promises the immediacy of experience in contrast to the self-enclosed Cartesian subject. Merleau-Ponty, drawing upon phenomenology as a method of thought and informed by Gestalt psychology, radicalizes Husserl's pursuit of immediacy by situating it within the existential possibilities of bodily existence. Merleau-Ponty's body-subject traces the primordial bond between self and life, moving beyond the detached subject of Cartesian thought. It discovers this bond in the pre-reflective relation between self and world, in the experience of the world's flesh. This study argues that Merleau-Ponty's conception of the body-subject offers a powerful alternative to the impasses produced by the Cartesian conception of the subject.
Benzer Tezler
- Merleau-ponty'nin kartezyen özne eleştirisi
Merleau-ponty's critique of cartesian subject
DENİZ ATACAN
Yüksek Lisans
Türkçe
2020
FelsefeMimar Sinan Güzel Sanatlar ÜniversitesiFelsefe Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. ÖZGE EJDER JOHNSON
- Merleau-Ponty'de kartezyen özne eleştirisi ve tensel özne
The critique of cartesian subject in Merleau-Ponty?s philosophy and the embodied subject
AYHAN DEREKO
- Maurice Merleau-Ponty'de bedensel özne anlayışı
The conception of embodied subject of Maurice Merleau-Ponty
MUSTAFA KAAN ÖZKAN
- Maurıce merleau-ponty'de özne, nesne ve mekân
Subject, object and space in maurice merleau-ponty
ECE EROĞLU
Yüksek Lisans
Türkçe
2025
MimarlıkKaradeniz Teknik ÜniversitesiMimarlık Ana Bilim Dalı
PROF. DR. ASU BEŞGEN
- Kartezyen öznellik karşısında fenomenolojik öznellik
Phenomenological subjectivity versus cartesian subjectivity
MEHMET ESENDEMİR