II. Abdülhamit döneminde Osmanlı Devleti'nde filoksera hastalığı ve filoksera ile mücadele
Phylloxera disease and struggle against phylloxera in the Ottoman Empire in the period of Abdulhamid II.
- Tez No: 989886
- Danışmanlar: PROF. DR. CİHAN ÖZGÜN
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Tarih, History
- Anahtar Kelimeler: Osmanlı Devleti, Filoksera Hastalığı, Tarım, Bağcılık, Üzüm, Ottoman Empire, Phylloxera Disease, Agriculture, Viticulture, Grape
- Yıl: 2025
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Ege Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Tarih Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Tarih Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
XIX. yüzyılın ikinci yarısından itibaren Avrupa bağcılığını sarsan filoksera hastalığı Osmanlı Devleti üzerinde de ekonomik ve toplumsal düzeyde derin etkiler bırakmıştır. 1860'lı yıllardan sonra Avrupa bağlarında sessiz bir yıkım gibi yayılan filoksera, kısa sürede Osmanlı topraklarına da ulaşmış; İstanbul'dan Balkanlara, Ege adalarından Anadolu içlerine kadar uzanan bölgelerde Müslim ve Gayr-ı Müslim bağcıların ortak endişesi haline gelmiştir. Bu endişe ekonomik sarsıntılarla birleşerek merkezi otoriteye duyulan güveni zayıflatmış ve toplumsal huzursuzlukları derinleştirmiştir. Öte yandan filoksera ile mücadelede ilk somut başarı örneklerinden biri Fransız bağcılar tarafından gerçekleştirilmiştir. 1860'lı yıllarda başlayan Fransa'daki mücadele süreci 1880'li yıllarda Amerikan asma fidanlarının kullanıma girmesiyle önemli ölçüde başarıya ulaşmış, bu gelişme Osmanlı ziraat çevreleri açısından filoksera ile mücadelenin seyrini değiştiren bir dönüm noktası olmuştur. Uzun süre Osmanlı idaresi altında kalan bölgeler filoksera hastalığının yayılmasıyla birlikte bağcılık faaliyetlerinin ve yerel tarımsal üretimin ciddi biçimde etkilendiği alanlar haline gelmiştir. Filoksera hastalığı 1880'li yıllarda Osmanlı topraklarına bulaşmış ve XIX. yüzyılın sonu ile XX. yüzyılın ilk çeyreği arasında etkilerini dalgalı biçimde sürdürmüştür. Bu dönemde filoksera hastalığı toplumsal ve ekonomik bunalımları artırmış, hastalığa karşı ilk yıllarda alınan yetersiz önlemler, filokseranın Osmanlı topraklarında hızla yayılmasına zemin hazırlamıştır. Filoksera hastalığı özellikle 1890'lı yıllardan itibaren Osmanlı Devleti'nin uluslararası gündeminde daha görünür mesele haline gelmiştir. II. Abdülhamit yönetimi bu dönemde hastalıkla mücadelede etkin yöntemler geliştirmeye başlamış olsa da Avrupalı devletleri korumacı gümrük politikalarına yönelmesi Osmanlı Devleti'ni uluslararası üzüm ticaretinden giderek uzaklaştırmıştır. Bu gelişme Osmanlı bağcıları ve üzüm tüccarları arasında ciddi bir memnuniyetsizlik doğurmuş; dönemin resmi yazışmaları ile ziraat basınında geniş şekilde ele alınmıştır. Osmanlı Ziraat ve Ticaret Gazetesi ve Resimli Ziraat Gazetesi başta olmak üzere birçok yayında Osmanlı üzümünün Avrupa piyasasında değer kaybına uğradığı ve işlenerek farklı sektörlerde pazarlanması gerektiği ifade edilmiştir. Filoksera hastalığı yalnızca bağcılığı değil köylü topluluklarının geçim kaynaklarını ve yerel ekonomik dengelerini sarsan bir mesele olarak görülmüş; devletin aldığı önlemler, üretimin sürdürülebilirliğini sağlama çabası olarak şekillenmiştir. Osmanlı ziraat basınının önde gelen yayınları olan Osmanlı Ziraat ve Ticaret Gazetesi ile Resimli Ziraat Gazetesi filoksera hastalığını bağcılıkta bir yıkımdan yanı sıra teknik yenilenmenin başlangıcı olarakta nitelendirmiştir. Bu bağlamda filoksera ile mücadele üretim araçlarının modernleşmesi ve verimliliğin artması yönünde zorunlu bir dönüşüm evresi olarak sunulmuştur. Osmanlı bağcılığında karşılık bulan bu yaklaşım filoksera ile mücadelenin bağ üretiminin sürekliliğini ve kırsal ekonominin istikrarını korumak açısından yaşamsal bir önem taşıdığını öne çıkarmıştır. Sonuç olarak II. Abdülhamit döneminde filoksera ile mücadele süreci yalnızca bağların hastalık karşısında kaybedilişini ya da bir tarımsal krizi değil aynı zamanda Osmanlı Devleti'nin resmi yazışmalarında ve dönemin zirai basınındaki veriler ışığında uluslararası hukuk, diplomasi ve modernleşme ekseninde yürütülen çok katmanlı bir mücadelenin yansımasını ifade etmektedir.
Özet (Çeviri)
The phylloxera disease, which shook European viticulture from the second half of the 19th century, had profound economic and social effects on the Ottoman Empire. Phylloxera, which spread like a silent ravage through European vineyards after the 1860s, quickly reached Ottoman lands and became a common concern for Muslim and non-Muslim vine growers in regions extending from Istanbul to the Balkans, from the Aegean islands to the interior of Anatolia.This anxiety, combined with economic shocks, weakened trust in central authority and deepened social unrest. On the other hand, one of the first concrete examples of success in combating phylloxera was achieved by French winegrowers. The struggle in France, which began in the 1860s, achieved significant success with the introduction of American grapevine saplings in the 1880s, and this development was a turning point that changed the course of the struggle against phylloxera for Ottoman agricultural circles. The regions that remained under Ottoman rule for a long time became areas where viticulture activities and local agricultural production were seriously affected by the spread of phylloxera disease. Phylloxera disease spread to Ottoman lands in the 1880s and continued its effects in a fluctuating manner between the end of the 19th century and the first quarter of the 20th century. During this period, phylloxera increased social and economic crises, and the inadequate measures taken against the disease in the first years paved the way for the rapid spread of phylloxera in Ottoman lands. Phylloxera disease became a more visible issue on the international agenda of the Ottoman Empire, especially from the 1890s onwards. Although the administration of Abdulhamid II began to develop effective methods to combat the disease during this period, the European states' tendency towards protectionist customs policies gradually alienated the Ottoman Empire from international grape trade. This development caused serious dissatisfaction among Ottoman vine growers and grape merchants, and was widely discussed in the official correspondence and agricultural press of the period. In many publications, especially the Osmanlı Ziraat ve Ticaret Gazetesi and the Resimli Ziraat Gazetesi it was stated that the Ottoman grape had lost value in the European market and that it should be processed and marketed in different sectors. Phylloxera was seen as an issue that shook not only viticulture but also the livelihoods of peasant communities and the local economic balance; the measures taken by the state were shaped as an effort to ensure the sustainability of production. The Osmanlı Ziraat ve Ticaret Gazetesi and the Resimli Ziraat Gazetesi, the leading publications of the Ottoman agricultural press,described phylloxera not only as a devastation in viticulture but also as the beginning of technical renewal. In this context, the fight against phylloxera is presented as a necessary transformation phase towards the modernization of production tools and increasing efficiency. This approach, which found a response in Ottoman viticulture, highlighted the vital importance of combating phylloxera in maintaining the continuity of vineyard production and the stability of the rural economy. In conclusion, the process of combating phylloxera during the reign of Abdulhamid II does not only represent the loss of vineyards to the disease or an agricultural crisis, but also reflects a multi-layered struggle carried out on the axis of international law, diplomacy, and modernization, in light of the data in the official correspondence of the Ottoman Empire and the agricultural press of the period.
Benzer Tezler
- Sultan II. Abdülhamit döneminde Yozgat (1876-1909)
Yozgat during the reign of Sultan Abdülhamit II (1876-1909)
HATİCE DAŞKIN
- II. Abdülhamit döneminde tıbbi buluşların Osmanlı tıbbına yansıması
Reflection of medical inventions on Ottoman medicine during the reign of Abdülhamit II
ABDURRAHMAN FATİH ŞENDİL
Doktora
Türkçe
2024
Deontoloji ve Tıp TarihiDokuz Eylül ÜniversitesiAtatürk İlkeleri ve İnkılap Tarihi Ana Bilim Dalı
PROF. DR. BAŞAK OCAK
- II. Abdülhamid döneminde Osmanlı ordusunu ıslah için gelen yabancı müşavirler
II. foreing cooperati̇ves for the Ottoman ordual breedi̇ng in Abdülhami̇d period
BİLGE YILDIZ SOLAK
- II. Abdülhamit döneminde kurulan misyoner okullarından İzmir İtalyan Mektebi
Izmir Italian School, One of the Missionary Schools, Which was Founded in the Period of Abdulhamit II
ERKAN ERDİK