Sınıf öğretmenlerinin program uyarlama örüntüleri ile program okuryazarlıkları ve pedagojik tasarım kapasiteleri arasındaki ilişkinin incelenmesi
An examination of the relationship between primary school teachers' curriculum adaptation patterns, curriculum literacy, and pedagogical design capacity
- Tez No: 990025
- Danışmanlar: DOÇ. DR. HATİCE YILDIZ
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Eğitim ve Öğretim, Education and Training
- Anahtar Kelimeler: Pedagojik tasarım kapasitesi, Program okuryazarlığı, Pedagogical design capacity, Curriculum literacy
- Yıl: 2025
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Sivas Cumhuriyet Üniversitesi
- Enstitü: Eğitim Bilimleri Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Eğitim Bilimleri Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Eğitim Programları ve Öğretim Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu araştırmanın amacı; sınıf öğretmenlerinin program uyarlama örüntülerini, program okuryazarlık ve program tasarımı düzeylerini ve bu düzeyleri çeşitli değişkenler açısından incelemek; program okuryazarlık ve program tasarımı düzeylerinin program uyarlama örüntülerini ne düzeyde yordadığını belirlemek ve öğretmenlerin bu değişkenlere ilişkin görüşlerini ortaya koymaktır. Araştırma, karma yöntem yaklaşımıyla ve açıklayıcı sıralı desenle yürütülmüştür. Nicel bölümde ilişkisel tarama modeli, nitel bölümde ise olgu bilim deseni kullanılmıştır. Nicel örneklem, 2024-2025 eğitim-öğretim yılında Sivas il merkezinde görev yapan ve basit seçkisiz küme örneklemesiyle belirlenen 286 sınıf öğretmeninden oluşmaktadır. Nitel bölümün çalışma grubu ise maksimum çeşitlilik örneklemesiyle seçilen 40 sınıf öğretmeninden oluşmaktadır. Araştırmanın nicel boyutunda veriler; Kişisel Bilgi Formu, Öğretim Programını Uyarlama Örüntüleri Ölçeği (Yazıcılar Nalbantoğlu vd, 2021), Program Okuryazarlığı Ölçeği (Keskin ve Korkmaz, 2021) ve Tasarımcı Öğretmen Ölçeği (Yurtseven vd., 2021) ile toplanmıştır. Nitel veriler ise yarı yapılandırılmış görüşme formu ile elde edilmiştir. Nicel verilerin analizinde SPSS programı ile yapılan analizlerde tanımlayıcı istatistikler, t-testi, Kruskal Wallis-H testi ve hiyerarşik regresyon analizinden yararlanılmıştır. Nitel verilerin analizinde ise içerik analizi ve betimsel analizden yararlanılmıştır. Araştırmada elde edilen nicel bulgulara göre, öğretmenlerin program uyarlama örüntüleri“Ara sıra”düzeyindedir. Ölçeğin alt boyutlarına göre ise öğretmenler Genişletme boyutunda“Sıklıkla”, Atlama boyutunda“Asla”, Yeniden Düzenleme boyutunda“Nadiren”uyarlama yapmaktadır. Öğretmenlerin Program Uyarlama Örüntüleri Ölçeğinin Genişletme, Atlama ve Yeniden Düzenleme alt boyutlarında ve ölçeğin geneline ait grup ortalamalarında cinsiyet ve eğitim durumu değişkenlerine göre anlamlı farklılık bulunmamıştır. Bunun yanında Atlama alt boyutunda ve ölçeğin genelinde mesleki kıdem ve yaş değişkenlerine göre anlamlı farklılık bulunmuştur. Araştırmaya katılan öğretmenlerin program okuryazarlık düzeyleri“Katılıyorum”düzeyindedir. Ölçeğin alt boyutlarına göre ise; öğretmenler Programı Tanıma ve Programı Sorgulama alt boyutlarında“Katılıyorum”düzeyinde görüş bildirmiş; Programı Hayata Geçirme ve Programa Değer Verme alt boyutlarında ise“Tamamen Katılıyorum”düzeyinde görüş bildirmişlerdir. Bu sonuca göre öğretmenler en fazla programa değer vermekte ve programı hayata geçirmektedir. Program okuryazarlığı konusunda öğretmenlerin kendilerini daha az yeterli hissettiği boyut; programı sorgulama olmuştur. Öğretmenlerin Programı Tanıma, Programı Hayata Geçirme, Programı Sorgulama, Programa Değer Verme alt boyutlarına ve ölçeğin geneline ait puan ortalamalarında cinsiyet, eğitim durumu, mesleki kıdem ve yaş değişkenlerine göre anlamlı farklılık bulunmamıştır. Öğretmenlerin Tasarımcı Öğretmen düzeylerine ilişkin algıları“Katılıyorum”düzeyindedir. Ölçeğin alt boyutlarından Tasarım, Mesleki Gelişim, Dijital Yeterlik ve Liderlik boyutlarında öğretmenler“Katılıyorum”düzeyinde; Uygulama boyutunda ise“Tamamen Katılıyorum”düzeyinde görüş belirtmişlerdir. Bu sonuçtan öğretmenlerin kendilerini en çok resmi programı uygulama konusunda yeterli gördükleri; bunun yanında dijital konulardaki yeterliklerine ilişkin algılarının en düşük olduğu anlaşılmaktadır. Öğretmenlerin; Tasarım, Uygulama, Mesleki Gelişim, Dijital Yeterlik, Liderlik alt boyutlarına ve ölçeğin geneline ait puan ortalamalarında cinsiyet, eğitim durumu, mesleki kıdem ve yaş değişkenlerine göre anlamlı farklılık bulunmamıştır. Öğretmenlerin program okuryazarlık ve tasarımcı öğretmen düzeylerinin program uyarlama becerisini yordayıp yordamadığını belirlemek amacıyla yapılan hiyerarşik regresyon analizinde iki model oluşturulmuştur. Model 1'in analizinde; Tasarımcı Öğretmen değişkeni analize tek başına dâhil edilmiştir. Model 1'e göre; Tasarımcı Öğretmen değişkeni Program Uyarlamanın anlamlı bir yordayıcısıdır. Tasarımcı Öğretmen ile Program Uyarlama arasında anlamlı ve zayıf bir ilişki bulunmaktadır ve Tasarımcı Öğretmen değişkeni Program Uyarlamadaki toplam varyansın % 4,2'sini açıklamaktadır (R= .204, R2= .042). Model 2'nin analizinde; Tasarımcı Öğretmen ve Program Okuryazarlığı değişkenleri analize alınmıştır. Program Uyarlama için Tasarımcı Öğretmen ve Program Okuryazarlığı değişkenlerinin anlamlı birer yordayıcı olduğu tespit edilmiştir. Bu değişkenler Program Uyarlama değişkenine ilişkin varyansın % 4,2'sini açıklamaktadır (R= .176, R2= . 042). Açıklanan varyans incelendiğinde Program Okuryazarlığı değişkeninin toplam varyansa bir katkı sağlamadığı görülmüştür. Araştırmadan elde edilen program uyarlamaya ilişkin nitel bulgular, öğretmenlerin öğretim programlarını atlama, ekleme, değiştirme ve revize etme yönünde çeşitli biçimlerde uyarladığını göstermiştir. Uygulamada en sık yapılan değişiklikler; etkinlik, süre, kazanım, içerik, ölçme araçları ve yöntem alanlarında yoğunlaşmaktadır. Uyarlamaların gerekçeleri arasında çevresel şartlara uygun olmama, zaman kısıtlılığı ve öğrencinin ilgisini çekme öne çıkmaktadır. Program uygulamasında karşılaşılan başlıca sorunlar arasında öğrenciler arası hazırbulunuşluk farkı, kazanım süresinin yetersizliği, ders kitaplarının yetersizliği ve kalabalık sınıflar yer almaktadır. Bu sorunlara yönelik öneriler; öğrenci farklılıklarına ve yerel koşullara uygun program tasarımı, kazanım sürelerinin ve içeriklerin dengelenmesi ve ders kitaplarının işlevselliğinin artırılmasıdır. Öğretmenlerin program okuryazarlık düzeylerine ilişkin nitel bulgular incelendiğinde; öğretmenler en fazla programı tanıma konusunda görüş bildirmişlerdir. Öğretmenlerin bir kısmı programı hayata geçirdiğini belirtirken, bir kısmı da programı hayata geçirmekte zorlandığını ifade etmiştir. Bununla birlikte öğretmenlerin programı sorguladıkları ve programa değer verdikleri anlaşılmıştır. Tasarımcı öğretmen düzeyine ilişkin öğretmen görüşleri incelendiğinde; öğretmenlerin en fazla; etkinlik tasarlayıp, uyguladığı anlaşılmıştır. Bunun yanında öğretmenler liderlik ve mesleki gelişim becerilerini de gösterdiklerini ifade etmişlerdir. Öğretmenler tarafından en az ifade edilen ise dijital yeterlik becerileridir. Son olarak öğretmenler, program okuryazarlığının ve tasarımcı öğretmen düzeyinin program uyarlama becerisini etkilediğini ifade etmişlerdir.
Özet (Çeviri)
The purpose of this study is to examine primary school teachers' curriculum adaptation patterns, their levels of curriculum literacy and curriculum design, and to analyze these levels in relation to various demographic variables. Additionally, the study aims to determine the extent to which curriculum literacy and curriculum design predict curriculum adaptation patterns, and to reveal teachers' views regarding these variables. This research was conducted using a mixed-methods approach with an explanatory sequential design. In the quantitative phase, the relational survey model was employed, whereas in the qualitative phase, a phenomenological design was used. The quantitative sample consisted of 286 primary school teachers working in the city center of Sivas during the 2024–2025 academic year, selected through simple random cluster sampling. The qualitative study group consisted of 40 primary school teachers selected via maximum variation sampling. Quantitative data were collected through the Personal Information Form, the Curriculum Adaptation Patterns Scale (Yazıcılar Nalbantoğlu et al., 2022), the Curriculum Literacy Scale (Keskin & Korkmaz, 2021), and the Designer Teacher Scale (Yurtseven et al., 2021). Qualitative data were obtained through a semi-structured interview form. For the quantitative analyses, descriptive statistics, t-tests, the Kruskal-Wallis H test, and hierarchical regression analysis were performed using SPSS. Qualitative data were analyzed through content analysis and descriptive analysis. Quantitative findings revealed that teachers' curriculum adaptation patterns were at the level of“Occasionally.”Regarding the sub-dimensions of the scale, teachers frequently engaged in Extension, never used Skipping, and rarely used Reorganization. No significant differences were found in the Extension, Skipping, and Reorganization sub-dimensions or in the overall scale scores according to gender and educational background. However, significant differences were found in the Skipping sub-dimension and the overall scale scores according to professional seniority and age. Teachers' curriculum literacy levels were found to be at the“Agree”level. By sub-dimensions, teachers reported“Agree”for Curriculum Recognition and Curriculum Inquiry, while they reported“Strongly Agree”for Curriculum Implementation and Valuing the Curriculum. Based on these results, teachers place the highest value on the curriculum and demonstrate the strongest tendency to implement it. Regarding curriculum literacy, the dimension in which teachers perceive themselves as least competent is curriculum questioning. No significant differences were found across gender, educational background, professional seniority, or age in any sub-dimension or the overall scale. Teachers' perceptions of their Designer Teacher levels were at the“Agree”level. While they expressed“Agree”in the Design, Professional Development, Digital Competence, and Leadership sub-dimensions, they reported“Strongly Agree”in the Implementation sub-dimension. The results suggest that teachers consider themselves most competent in implementing the official curriculum; however, their perceptions of competence are lowest in digital-related domains. No significant differences were found in any sub-dimension or the overall scale according to gender, educational background, professional seniority, or age. In the hierarchical regression analysis conducted to determine whether curriculum literacy and designer teacher levels predicted curriculum adaptation skills, two models were tested. In Model 1, the Designer Teacher variable was included alone, and it was found to be a significant predictor of Curriculum Adaptation. A significant but weak relationship was identified between Designer Teacher and Curriculum Adaptation, and the variable explained 4.2% of the variance (R= .204, R²= .042). In Model 2, both Designer Teacher and Curriculum Literacy were included. Both variables were found to be significant predictors of Curriculum Adaptation, explaining 4.2% of the variance (R= .176, R²= .042). Examination of the explained variance showed that Curriculum Literacy did not contribute to the total variance. The qualitative findings on curriculum adaptation indicate that teachers adapt curricula in various ways, including skipping, adding, modifying, and revising. In practice, the most frequent adaptations concentrate on activities, time allocation, learning outcomes, content, assessment tools, and instructional methods. The primary reasons for these adaptations include incompatibility with contextual conditions, time constraints, and the need to engage students' interest. The main challenges encountered in curriculum implementation involve differences in students' readiness levels, insufficient time allocated to learning outcomes, inadequacies of textbooks, and overcrowded classrooms. The recommendations proposed to address these challenges include designing curricula that are responsive to student diversity and local conditions, balancing time allocations and content, and enhancing the functionality of textbooks. An examination of the qualitative findings regarding teachers' levels of curriculum literacy reveals that teachers most frequently expressed views related to recognizing the curriculum. While some teachers reported that they were able to implement the curriculum, others stated that they experienced difficulties in doing so. Nevertheless, it was found that teachers questioned the curriculum and attached value to it. The analysis of teachers' views on the designer teacher level indicates that teachers most commonly engage in designing and implementing instructional activities. Furthermore, teachers reported demonstrating leadership and professional development skills, whereas digital competencies were the least frequently mentioned. Lastly, teachers stated that curriculum literacy and designer teacher level affect their curriculum adaptation skills.
Benzer Tezler
- From beliefs to classroom realities: A mixed-methods study on high school teachers' perspectives on education and curriculum adaptation patterns
İnançlardan sınıf gerçekliğine: Lise öğretmenlerinin eğitime bakış açıları ve eğitim programı uyarlama örüntüleri üzerine karma yöntem çalışması
ŞULE EYLEM KOÇAŞ
Yüksek Lisans
İngilizce
2026
Eğitim ve ÖğretimOrta Doğu Teknik ÜniversitesiEğitim Bilimleri Ana Bilim Dalı
PROF. DR. CENNET ENGİN
- Öğretim programını sınıfa uyarlama eğitiminin fen bilimleri öğretmenlerine ve öğrencilerine etkileri üzerine bir karma yöntem araştırması
A mixed-methods research on effects of curriculum adaptation training on science teachers and their students
REHA ATAŞ
Doktora
Türkçe
2025
Eğitim ve ÖğretimEge ÜniversitesiEğitim Programları ve Öğretim Ana Bilim Dalı
PROF. DR. NİLAY BÜMEN
- Öğretim programını sınıfa uyarlama becerilerine yönelik bir mesleki gelişim programının öğretmenlere katkılarının incelenmesi
Examining the contributions of a professional development program to teachers in adapting the curriculum to the classroom
ÜMRAN YAZICILAR NALBANTOĞLU
Doktora
Türkçe
2021
Eğitim ve ÖğretimEge ÜniversitesiEğitim Bilimleri Ana Bilim Dalı
PROF. DR. NİLAY T. BÜMEN
- Farklı lise türlerinde görev yapan İngilizce öğretmenlerinin kullandıkları öğretim programı uyarlama örüntüleri
Curriculum adaptation patterns used by English language teachers working in different types of high schools
VİLDAN MUTLU
Yüksek Lisans
Türkçe
2025
Eğitim ve ÖğretimAnkara ÜniversitesiEğitim Bilimleri Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ ASUMAN FULYA SOĞUKSU
- Farklı branşlardaki ortaokul öğretmenlerinin öğretim programını sınıfa uyarlama sürecinin incelenmesi
Investigating the curriculum adaptation process of the secondary school subject teachers
BEDİA İLHAN
Yüksek Lisans
Türkçe
2022
Eğitim ve ÖğretimEge ÜniversitesiEğitim Bilimleri Ana Bilim Dalı
PROF. DR. NİLAY BÜMEN