Geri Dön

İ. Giganov'un“Slovar Rossiysko-Tatarskiy”adlı eserinden hareketle Tatar Türkçesi dil incelemesi

A linguistic analysis of Tatar language based on İ. Giganov's work“Slovar Rossiysko-Tatarskiy”

PDF İndir

  1. Tez No: 990046
  2. Yazar: MELİKE YAREN GEZER
  3. Danışmanlar: DOÇ. DR. AHMET TURAN TÜRK
  4. Tez Türü: Yüksek Lisans
  5. Konular: Türk Dili ve Edebiyatı, Turkish Language and Literature
  6. Anahtar Kelimeler: Dil, Dil bilgisi, Dil bilgisi-ekler, Dil bilim, Dil bilimciler, Sibirya Tatarları, Tatar Türkleri, Tatar Türkçesi, Tatarca, Tatarlar, Language, Grammar, Grammar-suffixes, Linguistics, Linguists, Siberian Tatars, Tatar Turks, Tatar language, Tatars
  7. Yıl: 2025
  8. Dil: Türkçe
  9. Üniversite: Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi
  10. Enstitü: Lisansüstü Eğitim Enstitüsü
  11. Ana Bilim Dalı: Türk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
  12. Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
  13. Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.

Özet

Tatar Türkçesi, Türk lehçeleri sınıflandırmasında Kıpçak grubu Türk lehçeleri içerisinde yer almaktadır. 19. yüzyılda özellikle ünlülerin gösterilmesi noktasında Arap alfabesinde birtakım düzenlemeler yapılmış ve Arap harfli ıslah edilmiş bu alfabe yerini nihayet 1926 yılında Latin esaslı Tatar alfabesine bırakmıştır. 1939 yılında ise Sovyetler Birliği'ndeki diğer Türk halkları gibi Tatarlar da Kiril alfabesine geçmek zorunda kalmışlardır. Bugünkü Tatar Türkçesinin Kazan (Orta), Mişer (Batı) ve Sibirya (Doğu) olmak üzere üç büyük diyalekti vardır. Bu diyalektlerden biri olan Sibirya Tatar Türkçesi, çalışmamızın esasını oluşturmaktadır. Üzerinde çalışılan“Slovar Rossiysko-Tatarskiy”adlı eser 1804 yılında basılmıştır.Bu eser, misyoner İ. Giganov tarafından Tümen bölgesinin Tobolsk şehrindeki Tatarlar için hazırlanmış Rusça-Tatarca bir sözlüktür. Sözlükte, Rusça kelimelerin Tatar Türkçesi ile karşılıkları hem Arap harfleriyle hem de Kiril harfleriyle yazılmıştır. Bu eserde Tatarca kelimelerin Kiril harfli yazımının da verilmiş olması, 19. yüzyılın başlarında hâlâ Arap alfabesiyle yazılan Tatar Türkçesinin bazı fonemlerinin, özellikle de ünlülerinin nasıl yazıldığını göstermesi açısından çok önemlidir. Ayrıca sözlükte bazı kelimelerin çekimli biçimlerinin de verildiği görülmektedir. Bu nedenle adı geçen eser, erken dönem Sibirya Tatar Türkçesinin ses bilgisi ve biçim bilgisi incelemelerine büyük katkı sağlayacaktır. Bu çalışma, Sibirya Tatar Türkçesinin tarihî ve dilsel özelliklerini Slovar Rossiysko Tatarskiy üzerinden incelemektedir. Çalışmanın Giriş bölümünde Tatarlar ve Tatar Türkçesi, Tatar Türkçesi ve Diyalektleri, Sibirya Tatar Türkleri, Sibirya Tatar Türkçesi Diyalekti ile Iosif İvanoviç Giganov'un hayatı, eserleri ve sözlüğün ortaya çıkış süreci ele alınmıştır. İkinci bölümde yazılış özellikleri, yazım farklılıkları ve bunların ünlü ve ünsüz karşılaştırmaları ile biçim bilgisine dair temel yaklaşımlar değerlendirilmiştir. Üçüncü bölümde ise transkripsiyonlu metin, sözlükte yer alan şekliyle transkribe edilmiş ve anlamlandırılmıştır. Dördüncü bölümde araştırma bulguları sözlükten elde edilen veriler sınıflandırılarak fonolojik ve biçimsel özellikler ortaya konmuştur. Beşinci bölümde sonuç değerlendirilmeye alınmış ve çalışmanın genel çıktıları özetlenerek gelecekte yapılacak araştırmalara yönelik öneriler sunulmuştur.

Özet (Çeviri)

Tatar language is classified within the Kipchak group of Turkic dialects. In the 19th century, certain modifications were made to the Arabic script, particularly regarding the representation of vowels, and this reformed Arabic based alphabet was eventually replaced in 1926 by a Latin-based Tatar alphabet. In 1939, however, like other Turkic peoples in the Soviet Union, the Tatars were compelled to adopt the Cyrillic alphabet. Today, Tatar language comprises three major dialects: Kazan (Central), Mishar (Western), and Siberian (Eastern). Among these dialects, Siberian Tatar constitutes the main focus of our study. Tatar language is classified within the Kipchak group of Turkic dialects. In the 19th century, certain modifications were made to the Arabic script, particularly regarding the representation of vowels, and this reformed Arabic based alphabet was eventually replaced in 1926 by a Latin-based Tatar alphabet. In 1939, however, like other Turkic peoples in the Soviet Union, the Tatars were compelled to adopt the Cyrillic alphabet. Today, Tatar language comprises three major dialects: Kazan (Central), Mishar (Western), and Siberian (Eastern). Among these dialects, Siberian Tatar constitutes the main focus of our study. This study examines the historical and linguistic features of Siberian Tatar Turkic through Slovar Rossiysko-Tatarskiy. In the Introduction chapter, information on the Tatars and Tatar Turkic, the dialects of Tatar Turkic, the Siberian Tatar people, the Siberian Tatar Turkic dialect, as well as the life, works, and the compilation process of Iosif IvanovichGiganov's dictionary is presented. In the second chapter, orthographic features, spelling variations, vowel and consonant comparisons, and fundamental approaches to morphology are evaluated. The third chapter includes the transcribed text, which has been transcribed in accordance with its original form in the dictionary and annotated with meanings. In the on fourth chapter, the research findings are introduced by classifying the data obtained from the dictionary and identifying its phonological and morphological features. In the fifth chapter, the results are assessed, the overall outcomes of the study are summarized, and several suggestions are offered for future research.

Geri Dön