Eski Türkçede tamlayan-iyelik yapısı
Genitive-possessive structure in Old Turkish
- Tez No: 990139
- Danışmanlar: DR. ÖĞR. ÜYESİ ELÇİN YILMAZKAYA
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Türk Dili ve Edebiyatı, Turkish Language and Literature
- Anahtar Kelimeler: Dil bilim, Eski Türkçe, Türk dili, Linguistics, Old Turkish
- Yıl: 2025
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Niğde Ömer Halisdemir Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Türk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Çalışma, Eski Türkçedeki Tamlayan-İyelik yapısını incelemektedir. Eski Türkçede, Tamlayan-İyelik biçim birimleri tutarsızdır. Biçimsel düzeydeki bu tutarsızlık, Üretici Dil Bilgisi yöntemleri çerçevesinde değerlendirilmiştir. Eski Türkçedeki Tamlayan-İyelik yapısına dayalı örneklem, Belirleyici Öbeği temel alınarak analiz edilmiş; Ad Öbekleri ve Eylemcil yapılar olmak üzere iki bölümde incelenmiştir. Değerlendirmeler sonucunda, Eski Türkçede yan yana gelen her adın Tamlayan-İyelik öbeği oluşturamayacağı, Baş'ı baskılayan adların söz dizimsel yapı itibarıyla, sıfat işlevinde olabileceği öngörülmüştür. Birleşik ad görünümünde olan birtakım öbeklerde ise Baş ve Tümleç arasına sözcük girebilmektedir. Bu nedenle bazı birleşikleri oluşturan Tümleçlerin, ad eklentisi olabileceği düşünülmektedir. Eski Türkçede Tamlayan biçim biriminin düzenli olarak işaretlendiği tek sözcük türü; kişi, işaret ve dönüşlülük adıllarıdır. Özel adlarla oluşan öbekler, Tamlayan-İyelik biçim birimlerinden yoksundur. Yalnızca genel addan veya özel-genel adın bir araya gelmesiyle oluşan öbeklerde, Tamlayan-İyelik biçim birimleri seçimliktir. Her iki unsuru da özel ad olan yapılar, Gösterici-Baş yapısı meydana getirmektedir. Bunun dışında kalan yapılarda ise hem Gösterici-Baş hem de Ad-Ad Birleşiği oluşabildiği görülmektedir. Kişi adıllarının birleşik yapı meydana getiremediği gözlemlenmektedir. Adıllar, özel adlar ve parçacıllar içsel olarak Belirli-Özgül'dür. Ancak parçacılların Belirli-Özgül olması, onların İyelik biçim birimiyle işaretlenmesini gerekli kılmamaktadır. Parçacıllı Başlar sayıdan oluştuğunda İyelik biçim birimi zorunlu olarak işaretlenmektedir. Diğer parçacıllı Başlarda ise İyelik biçim birimi seçimliktir. Eylemcil Tamlayan-İyelik yapıları ise Sıfat İşlevli Yan Tümceler, Tümleyici Öbekleri ve eklenti tümceleri olmak üzere üçe ayrılmaktadır. Adıllar ve özel adlarla kurulan Sıfat İşlevli Yan Tümcelerde Tamlayan-İyelik biçim birimi; Tümleyici Öbeklerinde ise yalnızca İyelik biçim birimi zorunludur. Eklenti tümcelerinde, adıllar dışındaki sözcüklerde Tamlayan-İyelik'in seçimlik olması da bulgular arasındadır.
Özet (Çeviri)
This study investigates the Genitive–Possessive construction in Old Turkish. In Old Turkic, the morphological markers of the Genitive–Possessive construction display inconsistency. This formal inconsistency is evaluated within the framework of Generative Grammar. The data based on the Genitive–Possessive structure in Old Turkic are analyzed with reference to the Determiner Phrase, and are examined in two sections: Noun Phrases and Verbal constructions. The findings indicate that not every sequence of adjacent nouns in Old Turkic necessarily forms a Genitive–Possessive phrase, and that nouns which suppress the Head may, in terms of syntactic structure, function adjectivally. In certain constructions that appear as compounds, lexical material may intervene between the Head and the Complement. For this reason, it is argued that the Complements forming some compounds may function as noun adjuncts. The only lexical category in which the Genitive marker is regularly realized in Old Turkic consists of personal, demonstrative, and reflexive pronouns. Constructions formed with proper nouns lack Genitive–Possessive marking. In constructions formed solely by common nouns, or by combinations of proper and common nouns, the Genitive–Possessive markers are optional. Structures in which both elements are proper nouns give rise to Specifier–Head constructions. In the remaining structures, both Specifier–Head configurations and Noun–Noun Compounds may occur. It is further observed that personal pronouns do not form compound structures. Pronouns, proper nouns, and partitives are inherently Definite and Specific. However, the Definite–Specific status of partitives does not require them to be marked with the Possessive morpheme. When partitive-headed constructions involve numerals, Possessive marking is obligatory. In other partitive-headed constructions, the Possessive marker is optional. Verbal Genitive–Possessive constructions are classified into three types: Relative Clauses, Complementizer Phrases, and adjunct clauses. In Relative Clauses formed with pronouns and proper nouns, both the Genitive and Possessive markers are obligatory; in Complementizer Phrases, only the Possessive marker is obligatory. In adjunct clauses, one of the findings is that the Genitive–Possessive marking is optional in all lexical categories except pronouns.
Benzer Tezler
- XVII.-XVIII. yüzyıl metinlerinde kelime grupları
Başlık çevirisi yok
OSMAN KEMAL KAYRA
Yüksek Lisans
Türkçe
1988
Türk Dili ve Edebiyatıİstanbul ÜniversitesiTürk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. MERTOL TULUM
- Valenzbedingte Fehler beim Lernen der deutschen Sprache
Başlık çevirisi yok
AHMET OLGUN
Yüksek Lisans
Almanca
1989
Alman Dili ve EdebiyatıEge ÜniversitesiBatı Dilleri ve Edebiyatları Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. KASIM EĞİT
- Muhammed Rahim'in Meâricü'n-Nübüvve tercümesi (Dil incelemesi - transkripsiyonlu metin - dizin)
Muhammed Rahim's translation of Maʿāric al-nubuwwa (Grammar analysis - transcription of the text - index)
TUNÇ YALÇIN
Doktora
Türkçe
2022
Türk Dili ve EdebiyatıMimar Sinan Güzel Sanatlar ÜniversitesiTürk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
PROF. DR. TANJU SEYHAN
- Eski Türkçede (VIII.YY.-XII.YY) yardımcı fiiller
Auxiliary verbs in old Turkish (VIII-XII. centuries)
HACER TOKYÜREK
Yüksek Lisans
Türkçe
2005
Türk Dili ve EdebiyatıErciyes ÜniversitesiTürk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
PROF.DR. NEVZAT ÖZKAN
- Eski Türkçede bol- fiili üzerine bir araştırma
A research on the verb bol- in Old Turkic
GİZEM KUNDURACI
Yüksek Lisans
Türkçe
2011
Türk Dili ve EdebiyatıEskişehir Osmangazi ÜniversitesiTürk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. CAN ÖZGÜR