Fetava-yı Velizade adlı eserin tahkik ve tahlili
Critical edition and analytical study of Fatāwā al-Walīzāda
- Tez No: 990362
- Danışmanlar: PROF. DR. ABDULLAH KAHRAMAN
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Din, Religion
- Anahtar Kelimeler: Müftü, Fetva, Hanya, Velîzâde, Fetva Mecmuası, El-fetava, Mecmu`u fetava, Mufti, Fatwa, Chania, Velîzâde, Fatwa Compendium, Fatawa, Mecmu`u fetava
- Yıl: 2025
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Marmara Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: İslam Hukuku Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Beşerî hayatı ilahi nizamla düzenleyen İslam hukukunun, teoriden pratiğe geçerek topluma yansıyan karşılığı fetvadır. Fetva, insanların yaşantılarını Allah hakkına ve kul hakkına riayet ederek düzenleyen hukuk sisteminin en önemli unsurlarından biridir. Bu sebeple sosyal bir varlık olan insan, yaşamını bir nizam içinde sürdürebilmesi için hukuka ve hukukun önemli bir unsuru olan fetvaya hayatının her aşamasında ihtiyaç duymuştur. Toplumun bu vazgeçilmez ihtiyacı, İslam tarihi boyunca Şeyhülislam, kadı ve müftü gibi fetva makamlarınca karşılanmıştır. Bu görevleri yerine getirenler, Osmanlı fetva literatürüne büyük katkılar sağlayacak çok sayıda fetva mecmuası kaleme almışlardır. Bu meyanda hazırlanan eserlerden biri de Hanya Müftüsü Velîzâde Mustafa Efendi'ye ait olan Fetâvâ-yı Velîzâde'dir. Görev yaptığı süre boyunca karşılaştığı meseleleri kayda alan Mustafa Efendi, hazırladığı eseriyle Osmanlı fetva geleneğini değerlendirme imkânı sunan önemli bir çalışma ortaya koymuştur. Fetva mecmuaları yalnızca bir fıkıh kitabı değil, yazıldığı dönem ve bölgenin hukuk anlayışını ortaya koyan tarihi birer vesikadır. Nitekim mezkûr eserler klasik bir fıkıh okumasından öteye geçilerek, kaleme alındığı bölgenin tarihiyle birlikte incelendiğinde birçok soruya cevap verir mahiyete sahiptirler. Zamana ve zemine göre fetvaların şekil alması neticesinde güncel fıkıh meselelerine çözüm üreten fetva mecmuaları, günümüz İslam hukukçularının çokça başvurduğu kaynaklardandır. Çalışmamızda konu edindiğimiz Fetâvâ-yı Velîzâde adlı eser de Rum ahalinin yoğunlukla yaşadığı Girit/Hanya bölgesinde kaleme alınmış ve Hristiyan kültürünün fetva makamlarına yansımalarına rastladığımız eserlerden biridir. El yazması olarak kütüphanede çalışılmayı bekleyen bu eserin tahkiki ile birlikte tahlili de yapılarak günümüz ilim dünyasının istifadesine sunulmuştur.
Özet (Çeviri)
In Islamic law, which regulates human life in accordance with the divine order, the practical implementation of legal theory in social life is embodied in the institution of fatwā. A fatwā is one of the most fundamental components of the Islamic legal system, organizing the lives of individuals through observance of both the rights of God (huqūq Allāh) and the rights of His servants (huqūq al-'ibād). Therefore, as a social being, man has consistently needed law—and thus fatwās—at every stage of his life in order to maintain an orderly existence. Throughout Islamic history, this indispensable social necessity has been addressed by legal authorities such as Shaykh al-Islām, qāḍīs, and muftīs. Those who occupied these positions authored numerous collections of legal opinions (fatwā compilations), thereby making substantial contributions to the Ottoman fatwā literature. Among these notable works is Fatāwā al-Walīzāda, authored by Muftī of Hanyā (Chania) Walīzāda Muṣṭafā Efendi. This compilation reflects the various legal issues he encountered during his tenure and provides scholars with an important source to evaluate the Ottoman fatwā tradition. Fatwā collections are not merely manuals of jurisprudence; rather, they are historical documents that reveal the legal consciousness of a particular era and region. When these works are studied not only from the lens of classical jurisprudence but also within the historical and sociocultural contexts in which they were written, they offer answers to a wide range of legal and social questions. As the content and form of fatwās are often shaped by temporal and local circumstances, such collections serve as essential references for contemporary scholars of Islamic law dealing with current juridical questions. The work under our examination, Fatāwā al-Walīzāda, was composed in the Girit/Hanyā (Crete/Chania) region, which was largely populated by Greek Orthodox Christians. It is one of the rare fatwā collections in which the influence of Christian culture on the legal deliberations of Islamic jurists can be observed. Previously unstudied in manuscript form, this work has been critically edited (tahqīq) and analytically examined (tahlīl) in our study, and is now presented to the benefit of contemporary academic scholarship.
Benzer Tezler
- Fetâvâ-yı Tatarhâniyye'nin fıkıh tarihindeki yeri (Aile Hukuku örneği)
The place of el-Fetâwâ et-Tatarhâniyye in the history of fikh (exemplary of law of domestic relations)
TUĞBA DEMİRKAN
Yüksek Lisans
Türkçe
2007
DinMarmara Üniversitesiİslam Hukuku Ana Bilim Dalı
PROF. DR. İBRAHİM KÂFİ DÖNMEZ
- Fetâvâ-yı Üskûbî ve Fetâvâ-yı Ahmediyye'ye göre İslâm Aile Hukuku
Fetâvâ-yi Üskûbî ve Fetâvâ-yi Ahmediyye?ye göre İslâm Aile Hukuku
RAHİM KALOSHİ
Yüksek Lisans
Türkçe
2008
HukukUludağ ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. RECEP CİCİ
- Fetâvâ-yı Üskübî Latinizesi ve tahlili
Fetâvâ-yı Uskubı Latinise and analysis
NURAY KESKİN
Yüksek Lisans
Türkçe
2014
DinSakarya ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
YRD. DOÇ. DR. SÜLEYMAN KAYA
- Fetâvâ-yı Abdurrahim'deki nikah ile ilgili fetvaların değerlendirilmesi
Evaluation of in fetâvâ's related with nikâh in Fetâvâ-yi Abdurrahim
PERİHAN ÖZDEMİR
Yüksek Lisans
Türkçe
2019
DinKastamonu ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ RECEP ÖZDİREK
- Fetâvâ-yı Üskübî-i Zihnî (inceleme-metin-dizin)
Fetâvâ-yi Üskübî-i Zihnî (analysis-text-index)
NEBAHAT SÜLÇEVSİ
Doktora
Türkçe
2018
Türk Dili ve EdebiyatıGazi ÜniversitesiTürk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
PROF. DR. FATMA ÖZKAN