Hopa'da çay tarımının yarattığı yıkımda türler arası elbirliğinin imkânları
The possibilities of multispecies collaboration in the ruin of tea agriculture in Hopa
- Tez No: 990744
- Danışmanlar: DOÇ. DR. ÖZLEM GÜÇLÜ
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Sosyoloji, Sociology
- Anahtar Kelimeler: Çay Tarımı, Hopa Hemşinlileri, Türler Arası Elbirliği, Yoldaş Türler, Feminist Çoklu-türler Etnografisi, Bitki-İnsan Müşterekleri, Eleştirel Bitki Çalışmaları, Türler Arası Müşterekler, Alternatif tarım, Artvin-Hopa, Bitki ekolojisi, Endüstriyel bitkiler, Feminist etnografi, Kenar bitkileri, Toplumsal iş birliği, Yabani bitkiler, Çay, Çay kooperatifleri, Tea Cultivation, Hopa Hemshin, Multispecies Collaboration, Companion Species, Feminist Multispecies Ethnography, Plant-Human Commoning, Critical Plant Studies, Multispecies Commons, Alternative agriculture, Artvin-Hopa, Plant ecology, Industrial plants, Feminist ethnography, Edge plants, Social cooperation, Wild plants, Tea, Tea cooperatives
- Yıl: 2025
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi
- Enstitü: Lisansüstü Eğitim Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Sosyoloji Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Genel Sosyoloji ve Metadoloji Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu tez, Artvin Hopa'daki bir Hemşin köyünde, çay tarımının neden olduğu ekolojik tahribat ve yıkımda, direnç, onarım ve birlikte yaşam temelli türler arası elbirliği ilişkilerine odaklanıyor. Aralarında kurulu olan elbirliği ilişkileriyle bitkiler ve Hemşinli kadınlar, tahribat süreçlerinin içinde yaşayan ve bunlara direnen aktörler olarak ele alınıyor. Karşılıklı direnç tesis eden türler arası elbirliği ilişkilerinin hangi koşullar içinde ortaya çıktığı, birlikte yaşamı nasıl kurduğu ve hangi durumlarda tökezlediği inceleniyor. Çalışma, Hopa'da farklı zamanlarda gerçekleştirilen ve toplamda iki aylık bir süreyi kapsayan ve feminist çoklu-türler etnografisinden yararlanan saha araştırmasına dayanıyor. Ulus-devletin kapitalist bir tarımsal kalkınma projesi olan çay tarımının yaratmış olduğu toplumsal, ekonomik, kültürel ve ekolojik dönüşüm, müşterekler ve insansonrası literatürleri doğrultusunda analiz ediliyor. Buna göre, ormanı ve bitkileri yerinden eden, ekolojik yıkım yaratan, kadın emeğini çitleyen ve yerel elbirliği ilişkilerini dönüştüren bir“yeşil çitleme”süreci yaşandığı ileri sürülüyor. Yeşil çitlemenin yaratmış olduğu ekolojik yıkıma rağmen çaylık kenarlarında, çaylıklarda ve geçimlik bahçelerde türler arası elbirliği ilişkilerinin farklı biçimlerde kurulmaya devam ettiği ve söz konusu tahribata direndiği öne sürülüyor. Hemşinli kadınlar ile çay başta olmak üzere bitkiler arasında ortakyaşarlık ve yoldaş türler ilişkisi olduğu ortaya konuluyor. Çay tarımının tarihiyle dolaşık“bitkilerin hikayeleri”ve kadınların yaşamları ön plana çıkarılıyor. İlk olarak konunun tarihsel ve ekolojik boyutu, çay tarımında yer alan orman kokusu, sepet, çuval, tartı ve makas gibi şeyler üzerinden ele alınıyor. Böylece yeşil çitlemenin görünmeyen aktörlerini açığa çıkarmak hedefleniyor. İkinci olarak çaylıkların kenarlarında yıkıma ve tektipleşmeye karşı direnç gösteren başka“bitkilerin hikayeleri”eşliğinde ormanın izi sürülüyor. Kenarlardaki bitkilerin hikayesi, çay tarımındaki“monokültürün”imkansızlığını gösterirken“dirençli elbirliğinin”nasıl açığa çıktığı tartışılıyor. Ardından çaya yönelik bakış bükülerek, yoldaş türlerden biri olarak çay ele alınıyor. İlk bakışta pek fark edilmeyen, ancak elbirliğini içeren farklı ilişki ve pratiklerin bir izleği, çay hasat sürecindeki aşamaları takip ederek ve yıkımın içindeki“yamalı elbirliği”tartışılarak ortaya konuluyor. Son olarak, Hemşinli kadınların kadim pratiklerle kurduğu geçimlik bahçelerin ve buradaki bitkilerin hikayesi“örme”figüründen yardım alınarak ele alınıyor. Örülü elbirliğiyle, kadınların geçimlik bostanlarından yola çıkarak, birlikte yaşamı kurmak ve sürdürmek için, ihtimam ve eşgüdüm içinde birlikte dönüşerek köklenmek gerektiğine işaret ediliyor. Geçimlik bostanlar, kadınların icra ettiği kadim pratikler ve örülü elbirliği ilişkileriyle beraber yok edici tektipleşmeye karşı bir direniş mekânı olarak anlamlanıyor. Bu doğrultuda, elbirliğini yalnızca insanların değil, yoldaş türlerle ilişkilerin, toplumsal cinsiyetin ve bakım emeğinin belirlediği ileri sürülüyor. Elbirliğinin birlikte yaşamı inşa etmek için ve yıkım ve kriz durumlarında hem bitkilerin hem de kadınların ortak bir baş etme stratejisi, iyileşme, onarım ve birlikte yaşamı sürdürme direnişi şeklinde daha çok ortaya çıktığı gösteriliyor.
Özet (Çeviri)
This thesis examines multispecies collaboration in the ecological damage and destruction caused by tea cultivation in a Hemşin village in Artvin Hopa. It focuses on collaboration between plants and Hemşin women. It investigates the conditions under which multispecies collaboration relationships emerge, how they establish coexistence, and the circumstances under which they falter. The study is based on field research conducted in Hopa at different times, covering a total period of two months, and utilizing feminist multispecies ethnography. The social, economic, cultural, and ecological transformations created by tea cultivation, a capitalist agricultural development project of the nation-state, are analyzed in line with the literatures on the commons and the posthuman. Accordingly, it is argued that a process of“green enclosures”has taken place, displacing forests and plants, creating ecological destruction, enclosing women's labor, and transforming local collaborative relationships. It is argued that despite the ecological destruction caused by green enclosures, multispecies collaboration relationships continue to be established in different forms on the edges of tea garden, in tea fields, and in subsistence gardens. It is revealed that there is a symbiotic and companion species relationship between Hemşin women and plants, especially tea. The“stories of plants”intertwined with the history of tea cultivation and the lives of women are brought to the fore. First, the historical and ecological dimensions of the subject are addressed through elements present in tea cultivation, such as the scent of the forest, baskets, sacks, scales, and tea scissors. The aim is to reveal the invisible actors of green enclosures. Second, the trail of the forest is followed along the edges of the tea fields, accompanied by other“stories of plants.”The story of the plants on the edges demonstrates the impossibility of 'monoculture' in tea farming and discusses how“resilient collaboration”emerges. Then, the perspective on tea is shifted, and tea is approached as one of the companion species. At first glance, it is not very noticeable, but a trace of different relationships and practices involving collaboration is revealed by following the stages of the tea harvest process and discussing the“patchwork collaboration”within the destruction. Finally, the story of the subsistence gardens established by Hemşin women through ancient practices and the plants found there is addressed with the help of the“weaving”figure. Through woven collaboration, starting from the women's subsistence gardens, it is pointed out that in order to build and sustain life together, it is necessary to take root together with care and collaboration. In this regard, it is argued that collaboration is determined not only by humans but also by relationships with companion species, gender, and care. It is shown that collaboration emerges more as a common coping strategy and resistance for both plants and women in order to build a life together and in situations of destruction and crisis.
Benzer Tezler
- Çay tarımında kadın emeği: Hopa örneği
Woman labour i̇n tea harvesti̇ng: The case of Hopa
ASLIHAN YILMAZ UZUN
Yüksek Lisans
Türkçe
2019
Çalışma Ekonomisi ve Endüstri İlişkileriOrdu ÜniversitesiÇalışma Ekonomisi ve Endüstri İlişkileri Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ NİHAN CİĞERCİ ULUKAN
- Doğu Karadeniz bölgesinde çay tarımı yapılan toprakların ve çay bitkilerinin ağır metal kapsamlarının araştırılması
Heavy metal concentration in soils and tea plants in Black Sea region
GÜLTEN YAYLALI ABANUZ
Doktora
Türkçe
2007
Jeoloji MühendisliğiKaradeniz Teknik ÜniversitesiJeoloji Mühendisliği Ana Bilim Dalı
PROF. DR. NECATİ TÜYSÜZ
- Uluslararası mevsimlik tarım göçü: Artvin örneği
International seasonal agricultural migration: The case of Artvin
HASAN ASLAN
Yüksek Lisans
Türkçe
2018
Çalışma Ekonomisi ve Endüstri İlişkileriPamukkale ÜniversitesiÇalışma Ekonomisi ve Endüstri İlişkileri Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. ÇAĞLA ÜNLÜTÜRK ULUTAŞ