İlkokul Hayat Bilgisi dersi ders kitaplarında bir arada yaşam kültürü sunumunun incelenmesi: Türkiye, Almanya ve Fransa örneği
The analysis of the representation of the culture of living together in primary school life sciences textbooks: The case of Turkey, Germany and France
- Tez No: 991020
- Danışmanlar: DOÇ. DR. AKİF PAMUK
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Eğitim ve Öğretim, Education and Training
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2025
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Marmara Üniversitesi
- Enstitü: Eğitim Bilimleri Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Eğitim Bilimleri Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Uluslararası ve Karşılaştırmalı Eğitim Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bir arada yaşam kültürü edinme becerileri ilkokul döneminden itibaren öğrenenlerin topluma katılımında önemli bir beceri unsurunu oluşturmaktadır. Birbirinden farklı kültüre, dile, inanca sahip bireylerin yaşadığı toplumlarda bir arada yaşamı destekleyecek kapsayıcı eğitim süreçlerine ihtiyaç olduğu kaçınılmaz bir gerçektir. Hâlihazırdaki çeşitliliğe yeni katılan bireylerin topluma uyum sürecinde“okul”bir temas alanı olarak karşımıza çıkmaktadır. Çeşitli kültürlerin bir arada eğitim ve öğretim gördüğü okullarda kullanılan ders kitapları, öğretim materyalleri topluluklarının resmini ayrımcılıktan uzak, bir arada yaşam kültürünü destekleyecek biçimde tasarlaması önem kazanmaktadır. Ders kitapları yalnızca bilgi aktarmamakta; ülkelerin söylemini, normlarını ve farklılıklara yönelik tutumlarını da yansıtmaktadır. Bu materyaller, bir arada yaşam kültürünü güçlendirebileceği gibi, kutuplaşmayı besleyen söylemler de üretebilmektedir. Bu nedenle Türkiye, Almanya ve Fransa'da kullanılan Hayat Bilgisi ve eşdeğer ders kitaplarının bir arada yaşam kültürünü ne ölçüde kapsayıcı biçimde sunduğunun karşılaştırmalı olarak incelenmesi araştırmanın temel çıkış noktasını oluşturmuştur. Türkiye gibi çok kültürlü yapılarda öğretim materyallerinin incelenmesi ve kapsayıcı örneklerin görünür kılınması ayrı bir önem taşımaktadır. Her üç ülkede ders kitapları farklı isimlerle anılsa da, bir arada yaşam kültürü ortak bir öğretim hedefi olarak karşımıza çıkmaktadır. Bu araştırmada, söz konusu üç ülkede bir arada yaşam kültürünün nasıl anlamlandırıldığını ortaya koymak amacıyla nitel araştırma kullanılmıştır. Araştırma, ders kitaplarının kendi bağlamları içinde incelenmesini amaçladığı için durum çalışması deseniyle yürütülmüştür. Amaçlı örnekleme yoluyla seçilen birinci sınıflara ait Türkiye Hayat Bilgisi, Fransa Questionner le Monde ve Almanya Sachunterricht ders kitapları doküman analizi ile incelenmiştir. Söz konusu kitaplarda yer alan metinler ve görseller söylem analizi ile analiz edilmiştir. Araştırma bulguları, söz konusu ülkelerin bir arada yaşam kültürünü farklı söylemler üzerinden kurguladığını göstermektedir. Bir arada yaşam kültürü bağlamında Sachunterricht ders kitabındaki temel söylem, çeşitlilik içinde bir arada yaşamaktır; Questionner Le Monde ders kitabındaki temel söylem, bireysel farklılıkları kabul etmekte kültürel farklılıkları hiyerarşik ve Batı merkezci bir anlayışla sunmaktadır; Türkiye Hayat Bilgisi ders kitabındaki temel söylem ise bireysel farklılıkları görünür kılarken kültürel farklılıkları görünür kılmamaktadır.
Özet (Çeviri)
The acquisition of skills related to the culture of living together constitutes an important component of learners' participation in society from the early years of primary school onwards. In societies where individuals with different cultures, languages, and beliefs live side by side, the need for inclusive educational processes that support coexistence is undeniable. During the adaptation process of individuals newly joining this existing diversity, the“school”emerges as a key site of contact. In schools where students from various cultural backgrounds learn together, it is essential that textbooks and instructional materials portray communities in a non-discriminatory manner and in ways that support a culture of living together. Textbooks do not merely transmit information; they also reflect countries' discourses, norms, and attitudes toward difference and diversity. Such materials can strengthen a culture of coexistence, but they may also reproduce polarizing or exclusionary discourses. For this reason, examining to what extent the Life Sciences and equivalent textbooks used in Turkey, Germany, and France present an inclusive approach to the culture of living together constitutes the main point of departure for this study. In culturally diverse contexts such as Turkey, the examination of instructional materials and the identification of inclusive examples hold particular significance. Although the textbooks in these three countries are known by different names, the culture of living together emerges as a common instructional aim. This study employs a qualitative research approach to examine how the culture of living together is conceptualized in three different countries. As the study aims to analyze textbooks within their own educational and sociocultural contexts, a case study design was adopted. First-grade textbooks from Turkey (Hayat Bilgisi), France (Questionner le Monde), and Germany (Sachunterricht), selected through purposive sampling, were examined using document analysis. The texts and visuals included in these textbooks were analyzed through discourse analysis. The findings indicate that the culture of living together is constructed through different discourses across the examined countries. In this context, the core discourse in the Sachunterricht textbook emphasizes living together within diversity; the core discourse in the Questionner le Monde textbook acknowledges individual differences while presenting cultural differences within a hierarchical and Western-centric framework; and the core discourse in the Hayat Bilgisi textbook highlights individual differences while not rendering cultural differences visible.
Benzer Tezler
- Hayat bilgisi ders kitaplarının iç ve dış yapı özellikleri üzerine bir araştırma
A research on the internal and external structure features of life science textbooks
MEHMET AKİF ERSÖZ
Yüksek Lisans
Türkçe
2023
Eğitim ve ÖğretimVan Yüzüncü Yıl ÜniversitesiTürkçe ve Sosyal Bilimler Eğitimi Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. ERHAN GÖRMEZ
- Türk milli eğitim sisteminde bilgi okuryazarlığı gereksinimlerinin karşılanması
Meeting information literacy needs in Turkish national education system
ÖZLEM ŞENYURT
Doktora
Türkçe
2018
Bilgi ve Belge YönetimiHacettepe ÜniversitesiBilgi ve Belge Yönetimi Ana Bilim Dalı
PROF. DR. HATİCE İNCİ ÖNAL
- Öğrencilerin bireyselleşme ve toplumsallaşma süreçlerinde hayat bilgisi öğretim programları ve ders kitaplarına bir bakış
An overview of life science educational programs and course books in students' individualization and socialization processes
CEYDA SUCUOĞLU
Yüksek Lisans
Türkçe
2021
Eğitim ve ÖğretimMarmara Üniversitesiİlköğretim Ana Bilim Dalı
PROF. DR. YÜCEL KABAPINAR
DOÇ. DR. SEVAL ERDEN ÇINAR
- İlkokul hayat bilgisi ders kitaplarındaki toplumsal cinsiyet algısı
Gender perception in primary school life science textbooks
KERİM DEMİRDÖVEN
Yüksek Lisans
Türkçe
2020
Eğitim ve ÖğretimKocaeli ÜniversitesiTemel Eğitim Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ ÖZLEM TOKGÖZ GÜNEŞ