Elmalılı'nın Alexander Baın çevirisi: Mantık-ı İstintâcî ve İstikrâî
Elamlili's translation of Alexander Bain's logic: Inductive and deductive (Mantık-ı İstintâcî ve İstikrâî)
- Tez No: 991021
- Danışmanlar: PROF. DR. ÖMER TÜRKER
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Felsefe, Philosophy
- Anahtar Kelimeler: Babanzade Ahmet Naim Efendi, Elmalılı Muhammed Hamdi Yazır, Klasik mantık, Tercüme, Babanzade Ahmet Naim Efendi, Classical logic
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Marmara Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Felsefe ve Din Bilimleri Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: İslam Felsefesi Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu tez, Elmalılı M. Hamdi Yazır'ın Alexander Bain'den yaptığı Mantık-ı İstintâcî ve İstikrâî çevirisini, Ohannes'in Miftâhu'l-fünûn ve Babanzâde'nin İlm-i Mantık tercümeleriyle birlikte incelemektedir. Çalışmada öncelikle çevirilerin kaynak metinleri tespit edilmiş, metinlerin tamamının mı yoksa kısmen mi çevrildiği belirlenmiş ve tespit edilen literatürdeki hatalar düzeltilmiştir. Bu bağlamda Elmalılı'nın çevirisine dair tarih hatası ve Ohannes'in kimliği etrafındaki tartışmalar ile çevirdiği kaynak metin meselesi açıklığa kavuşturulmuştur. Üç çeviri birlikte ele alındığında, Osmanlı mantık geleneğinde Batı'dan aktarılan mantığın mevcut kavramlar üzerinden karşılandığı, karşılık bulunamayan yerde ise yeni terimlerin üretildiği görülmektedir. Sonuç olarak, bu tez hem teknik düzeyde (kaynak metin, çeviri teknikleri, yazar kimliği) hem de kavramsal düzeyde (terminolojik süreklilik, yeni kavram üretimi) literatüre önemli katkılar sağlamaktadır.
Özet (Çeviri)
This thesis examines Elmalili M. Hamdi Yazir's translation of Alexander Bain's Mantık-ı İstintâcî ve İstikrârî in connection with Ohannes's Miftâhu'l-fünûn and Babanzâde's İlm-i Mantık. It identifies the source texts, determines whether the translations are complete or partial, and corrects previous misinterpretations through archival evidence. In this context, the historical error concerning Elmalili's translation is corrected, the debates surrounding Ohannes's authorship are clarified, and the ideological background of the criticisms directed at Babanzâde is discussed. Taken together, the three translations show that Western logic was first accommodated through existing Ottoman terminology, and when no equivalents were available, new concepts were produced. This continuity sheds light on the Turkification of modern philosophical terminology. In conclusion, the thesis contributes to the literature both at the technical level (source texts, translation techniques, authorship) and at the conceptual level (terminological continuity, concept formation).
Benzer Tezler
- Elmalılı'nın ?Hak Dini Kur'ân Dili? isimli tefsirinde sûreler arası tenâsüb ve insicam
The harmony and coherence (tanasub and insijam) between the suras as explained in“Hak Dini Kur'an Dili”
YILDIRAN YALÇIN
Yüksek Lisans
Türkçe
2009
DinMarmara ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
PROF. DR. ÖMER ÇELİK
- Elmalılı'nın hak dini Kur'an dili tefsirinde Hz. peygamber tasavvuru
The imagination of the prophet (Muhammed) in the interpretation (Tafsir) published as righteous religion Quranic language of Elmalılı
KAMİL BARAN
Yüksek Lisans
Türkçe
2019
DinBingöl ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ NAİM DÖNER
- Elmalılı'nın hak dini Kur'an dili tefsiri çerçevesinde kıraat farklılıklarının anlama etkisi
The effect of Elmalılı on comprehension of qur'anic differences within the framework of the Qur'an language fort he true religion
AYŞE MERVE MANDUZ
Yüksek Lisans
Türkçe
2019
DinNecmettin Erbakan ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. HAKAN UĞUR
- Elmalılı'nın Hak Dini Kur'an Dili tefsirinde nüzul sebepleri
Başlık çevirisi yok
ÖNDER MISIR
Yüksek Lisans
Türkçe
2020
DinBartın ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ YUNUS ABDURAHİMOĞLU
- Elmalılı'nın Hak Dini Kur'ân Dili tefsirinde Garîbü'l-Kur'ân ve garîb kelimelerin mukayeseli incelenmesi
A comparative examination of Garibü'l-Qur'an and garib words in Elmalılı's tafsir of“Hak Dini Kur'ân Dili”
HARUN ÖZBAYRAK
Yüksek Lisans
Türkçe
2022
DinArdahan ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ MUKADDER ARİF YÜKSEL