Sistematik teolojik unsurların Kur'an yorumuna etkileri
The decisiveness of systematic theological elements on the understanding of the Qur'an
- Tez No: 991029
- Danışmanlar: PROF. DR. MUHAMMET ABAY
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Din, Religion
- Anahtar Kelimeler: Dirayet, Tefsir, Comprehension, Commentary
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Marmara Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Tefsir Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu çalışma, sistematik teolojinin temeli olan Tanrı merkezli yaklaşımdan doğan bir argüman olduğu üzere ilahi kelam“ kavramının, ilahi muradın muğlaklığı gerekçesiyle dinamik ve esnek bir anlamsal zemine çekilmesinin doğurduğu epistemolojik ve sosyolojik riskleri ele almaktadır. Söz konusu esnekliğin mantıksal tutarsızlığın ötesinde, kutsal metinlerin manipülasyonu aracılığıyla hak ihlallerinin meşrulaştırılması gibi küresel ölçekli negatif sonuçlara sebebiyet verdiği gözlemlenmektedir. Tezin temel amacı, bu tür öznel yorumlama biçimlerine karşı akademik bir tefsir metodolojisinin gerekliliğini ve imkânını teorik düzlemde temellendirmektir. Bu doğrultuda, sistematik teoloji ile Kur'an tefsiri arasındaki ilişki; dirayet ve tevil kavramlarının sosyolojik işlevleri bağlamında analiz edilmektedir. Çalışmada vahiy ve iman unsurları aksiyomatik birer veri kabul edilerek din felsefesi sınırlarına girmekten kaçınılarak bunun yerine bireysel itikat ve kamu hukukunu ilgilendiren ayetler üzerindeki sistematik teolojik etkilerin tarihsel diyalektik süreçler ışığında incelenmesine odaklanılmıştır. Yapılan analizler neticesinde, kutsal metnin inşasında muhatap toplumun tasavvur ve birikimlerinin belirleyici olduğu, dolayısıyla akademik bir yorumun ancak metnin özgün teolojik varlığını ve sosyolojik konumunu tespit etmekle mümkün olacağı sonucuna varılmıştır. Çalışmada, toplumsal algı ve zihniyetteki dönüşümleri merkeze alan yorumlama faaliyetlerinin, vaka temelli bir anlam inşası süreci olduğu kuramsal düzeyde tartışılmış ve seçilen örnekler üzerinden bu yaklaşımın işlevselliği ortaya konmuştur. Bulgular, ”anlama" evresini ihmal ederek doğrudan hüküm (istinbat) çıkarma çabalarının metodolojik açmazlarını ortaya koymakta ve güncel bilimsel paradigmalarla uyumlu bir tefsir yönteminin zaruretini kanıtlamaktadır. Somut çözüm önerisi olarak ise günümüze kadar Temel İslam Bilimleri düzleminde varlığını korumuş olan tefsirin, ilerleyen süreçte Kutsal Metinler Sosyolojisi adı altında açılacak bir kürsüde Kitab-ı Mukaddesin ve insanlığın kadim teolojik birikiminin bir unsuru olarak eleştirel biçimde ele alınması gerektiği değerlendirilmektedir.
Özet (Çeviri)
This study examines the epistemological and sociological risks arising from the conceptualization of“Divine Word”— a central argument of the Theo-centric approach in systematic theology— as a dynamic and flexible semantic field under the pretext of the ambiguity of Divine Will. It is observed that such flexibility leads not only to logical inconsistencies but also to the justification of human rights violations through the manipulation of sacred texts, resulting in grave global repercussions. The primary objective of this work is to provide a theoretical foundation for the necessity and feasibility of an academic exegetical (tafsir) methodology as an antidote to such subjective interpretations. In this framework, the relationship between systematic theology and Qur'anic exegesis is analyzed through the sociological functions of the concepts of dirayah (rational inference) and ta'wil (allegorical interpretation). By accepting the elements of revelation and faith as axiomatic data, the study avoids the philosophical debates of the philosophy of religion. Instead, it investigates the systematic theological influences on verses concerning individual creed and public law through the lens of historical dialectic processes. The analysis concludes that the perceptions and cultural accumulation of the target society are decisive in the construction of the sacred text; therefore, an academic interpretation is only possible by identifying the text's unique theological existence and its sociological positioning. Furthermore, the study theoretically discusses how interpretive activities centered on social perception and mental transformation constitute a process of context-based meaning construction, demonstrating the functionality of this approach through selected cases. Ultimately, the findings reveal the methodological impasses of attempting to derive legal rulings (istinbat) while bypassing the stage of“understanding,”thereby confirming the urgent need for a contemporary exegetical methodology aligned with current scientific paradigms. As a concrete solution, it is considered that exegesis, which has maintained its existence within the realm of Fundamental Islamic Sciences until today, should be critically examined as an element of the Bible and humanity's ancient theological heritage in a department to be established under the name of Sociology of Sacred Texts in the future.
Benzer Tezler
- Fahreddîn er-Râzî'de Allah'a duygu nisbet etmenin imkânı
Divine emotions and anthropopathism in the theology of Fakhr al-Dīn al-Rāzī
HATİCE NUR ATMA
Yüksek Lisans
Türkçe
2025
Dinİbn Haldun ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ NAVİD CHİZARİ
- Ehl-i Sünnet kelamında taassup ve romantizm
Bigotry and romanticism at Ahl-i Sunna kalam
MERVE ÖZER
Yüksek Lisans
Türkçe
2024
DinSelçuk ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
PROF. DR. HÜSEYİN AYDIN
- İmam Bâkıllânî'de mûcize anlayışı
The concept of miracle in Imam al-Baqillani's thought
ZUBAIR WALEED SAADULDEEN HAMDI
Yüksek Lisans
Türkçe
2025
DinSelçuk ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
PROF. DR. HÜSEYİN AYDIN
- التفكر والتأمل عند الصوفية وبوذية الزن: دراسة تحليلية مقارنة بين الغزالي ودوغين
Tasavvuf ve zen Budizmine göre tefekkür ve meditasyon: Gazali ve Dögen karşılaştırmalı analizi
NOOR AMALINA SHARIPUDDIN
Doktora
Arapça
2025
DinMarmara ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
PROF. DR. SÜLEYMAN DERİN
- Dante Alighieri'nin İlahi Komedya eserinin Cennet bölümü üzerine Hıristiyan teolojisi açısından bir inceleme
An examination on the Paradise section of Dante Alighieri's Divine Comedy according to Christian theology
ONUR MESUT KIRMIZI
Yüksek Lisans
Türkçe
2023
DinAkdeniz ÜniversitesiFelsefe ve Din Bilimleri Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ AYŞE AKINCI AMBAROĞLU