Effort in machine translation post-editing: The role of translation expertise and individual cognitive differences
Makine çevirisi sonrası düzenlemede çaba: Çeviri uzmanlığı ile bireysel bilişsel farklılıkların rolü
- Tez No: 991030
- Danışmanlar: DR. ÖĞR. ÜYESİ ALPER KUMCU
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Mütercim-Tercümanlık, Translation and Interpretation
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2026
- Dil: İngilizce
- Üniversite: Hacettepe Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Mütercim Tercümanlık Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Mütercim Tercümanlık (ingilizce) Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Makine çevirisi sonrası düzenleme, çağdaş çeviri iş akışlarının ayrılmaz bir bileşeni hâline gelmiştir. Teknolojik gelişmelerin insan emeğini azalttığı varsayılsa da araştırmalar makine çevirisi sonrası düzenlemede çabanın karmaşık ve çok boyutlu olduğunu göstermektedir. Bu doktora tezi, makine çevirisi sonrası düzenlemede uzmanlık, çaba, doğruluk ve bireysel bilişsel farklılıklar arasındaki ilişkiyi incelemekte ve üç araştırma sorusunu ele almaktadır: (1) Uzmanlık, makine çevirisi sonrası düzenlemede bilişsel, zamansal ve teknik/dilsel çabanın geçerli bir göstergesi olarak ne ölçüde kullanılabilir? (2) Uzmanlık, nesnel ve öznel çaba göstergeleri ile düzenlemeden geçirilmiş metnin doğruluğu arasındaki ilişki nedir? (3) Bireysel bilişsel farklılıklar, makine çevirisi sonrası düzenlemede gereken çabayı öngörür mü? Deneyimli çevirmenler, deneyimsiz çevirmenler ve alan uzmanlarından oluşan 21 katılımcıyla karma yöntemli bir deneysel tasarım uygulanmıştır. Katılımcılar, İngilizceden Türkçeye makine çevirisi yapılmış üç hukuki metni düzenlemiştir. Veriler, Translog-II kullanılarak tuş kaydı yoluyla toplanmış ve çabaya ilişkin toplam görev süresi, ortalama duraklama süresi, toplam duraklama süresi, duraklama yüzdesi, sözcük başına duraklama, metin üretimi ve metin silimi, dakika başına kullanıcı eylemleri ve üretim eylemleri gibi göstergeler elde edilmiştir. Ayrıca son düzenleme doğruluğu, görev sonrası anketler ve geriye dönük sesli düşünme protokolleri de toplanmıştır. Bunun yanında, bilişsel esneklik, inhibisyon ve çalışma belleğini ölçen ve PEBL'da uygulanan yürütücü işlev testleri aracılığıyla bireysel bilişsel farklılıklar incelenmiştir. Bulgular, deneyimli çevirmenlerin bilinçli izleme, gözden geçirme ve kalite kontrol stratejilerini uygulamak amacıyla diğer gruplara kıyasla daha fazla zamansal, bilişsel ve teknik/dilsel çaba harcadığını göstermiştir. Aynı zamanda uzmanlığın, son düzenleme doğruluğunun en güçlü belirleyicisi olduğu anlaşılmıştır. Bilişsel esnekliğin makine çevirisi sonrası düzenleme sırasında çabanın nasıl yönetildiğini anlamlı bir şekilde belirlediği anlaşılırken, inhibisyon ve çalışma belleğinin ise daha sınırlı ve seçici etkileri olduğu görülmüştür. Sonuç olarak, makine çevirisi sonrası düzenlemede çabanın teknolojiyle otomatik olarak azalmak yerine uzmanlık ve bilişsel profiller ile şekillendiği ve son düzenlemeden geçirilmiş yüksek kaliteli çıktıların elde edilmesinde uzman çevirmenlerin merkezi rolünü sürdürdüğü sonucuna varılmıştır.
Özet (Çeviri)
Machine translation post-editing (MTPE) has become an integral component of contemporary translation workflows. While technological advances are often assumed to reduce human effort, research suggests that effort in MTPE is complex and multidimensional. This dissertation investigates the relationship between expertise, effort, accuracy, and individual cognitive differences in MTPE, addressing three research questions: (1) to what extent expertise serves as a valid indicator of cognitive, temporal, and technical/linguistic effort in MTPE; (2) how expertise relates to objective and self-reported effort and post-editing (PE) accuracy; and (3) whether individual cognitive difference scores predict effort during MTPE. A mixed-methods experimental design was employed with 21 participants grouped as experienced translators, inexperienced translators, and field experts. Participants post-edited three legal texts that had been machine-translated from English into Turkish. Data were collected through keylogging using Translog-II, capturing total task duration, mean pause duration, total pause duration, pause percentage, pauses per word, text production and elimination, and user and production events per minute indicators. PE accuracy, post-task questionnaires, and retrospective think-aloud protocols were also collected. Additionally, individual cognitive differences were examined using executive function tests administered in the PEBL, measuring cognitive flexibility, inhibition, and working memory. The findings demonstrate that experienced translators often invested more temporal, cognitive, and technical/linguistic effort than the other groups, reflecting deliberate monitoring, revision, and quality control strategies. At the same time, expertise emerged as the strongest predictor of PE accuracy. Cognitive flexibility was found to meaningfully predict how effort was managed during MTPE, while inhibition and working memory showed more limited and selective effects. Consequently, the results indicate that effort in MTPE is shaped by expertise and cognitive profiles rather than being automatically reduced by technology, underscoring the continued centrality of expert human translators in achieving high-quality PE outcomes.
Benzer Tezler
- Temporal and technical effort in post-editing compared to editing and translation from scratch
Post-editing eyleminde zamansal ve teknik eforun düzeltme ve sıfırdan çeviri ile karşılaştırılması
VOLKAN DEDE
Yüksek Lisans
İngilizce
2022
Mütercim-TercümanlıkHacettepe ÜniversitesiMütercim Tercümanlık Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. ELENA ANTONOVA ÜNLÜ
- The effect of error annotation on post-editing effort and post-edited product: An experimental study on machine-translated subtitles of educational content
Hata sınıflandırmasının makine çevirisi sonrası düzelti eforu ve düzelti uygulanan ürün üzerindeki etkisi: Eğitimsel içeriklerin makine çevirisiyle çevrilmiş alt yazıları üzerine deneysel bir çalışma
SENA EKİNCİ
Yüksek Lisans
İngilizce
2022
Mütercim-Tercümanlıkİstanbul 29 Mayıs ÜniversitesiMütercim Tercümanlık Ana Bilim Dalı
PROF. DR. IŞIN ÖNER
- Makine çevirisi sonrası düzeltme işleminin zamansal ve teknik efor açısından incelenmesi: Google ve DeepL Çeviri
An analysis of temporal and technical effort in post-editing: Google and DeepL Translate
TAYFUN YAZICI
Yüksek Lisans
Türkçe
2024
Mütercim-TercümanlıkKırıkkale ÜniversitesiBatı Dilleri ve Edebiyatları Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. ÖZGÜR ŞEN BARTAN
- Machine translation post-editing in video game localization
Bilgisayar oyunlarının yerelleştirilmesinde makine çevirisi sonrası düzeltme
HULUSİ ALP SIRKINTI
Yüksek Lisans
İngilizce
2022
Mütercim-Tercümanlıkİstanbul 29 Mayıs ÜniversitesiMütercim Tercümanlık Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. SENEM ÖNER BULUT
- Metabolism-oriented multiomics data integration
Farklı omı̇k verı̇lerı̇n metabolı̇zma odaklı entegrasyonu
AYCAN ŞAHİN
Yüksek Lisans
İngilizce
2024
Bilgisayar Mühendisliği Bilimleri-Bilgisayar ve Kontrolİstanbul Teknik ÜniversitesiBilgisayar Mühendisliği Ana Bilim Dalı
DOÇ. ALİ ÇAKMAK