İki dilliliğin ileriye dönük bellek üzerindeki etkisi: Ketleme, set değiştirme, çalışma belleği ve izlemenin rolü
Effects of bilingualism on prospective memory: Role of inhibition, set shifting, working memory, and monitoring
- Tez No: 991054
- Danışmanlar: PROF. DR. BANU TAVAT
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Psikoloji, Psychology
- Anahtar Kelimeler: İleriye yönelik bellek, Prospective memory
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Hacettepe Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Psikoloji Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Genel Psikoloji Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu çalışmanın temel amacı, iki dilliliğin İleriye Dönük Bellek üzerindeki etkisini genç yetişkin ve çocuk örneklemleri üzerinden incelemek ve bu ilişkide yönetici işlev bileşenlerinin (ketleme, set değiştirme, çalışma belleği ve izleme) aracı rolünü belirlemektir. Araştırma, İleriye Dönük Bellek-Yönetici Çerçevesi (PM-Executive Framework) ve İleriye Dönük Bellek Birleştirici Çerçevesi (PM-Multiprocess Framework) varsayımları temelinde yapılandırılmış, birbirini tamamlayan üç deneysel çalışmadan oluşmaktadır . Birinci deney, genç yetişkin örnekleminde daha önce yürütülmüş bir çalışmanın, iki dilli ve tek dilli katılımcılardan oluşan Türkiye örneklemindeki bir replikasyonudur; bu aşamada odaksal ve odaksal olmayan olay temelli ileriye dönük bellek görevlerinde iki dillilik etkisi test edilmiştir. İkinci deneyde, 8–12 yaş aralığındaki çocuklarda erken/dengeli iki dilliliğin odaksal, odaksal olmayan ve zaman temelli ileriye dönük bellek görevleri üzerindeki etkileri tek dilli akranlarıyla karşılaştırmalı olarak incelenmiştir. Üçüncü deneyde ise, erken iki dilli çocuklarda yönetici işlev bileşenlerinin farklı ileriye dönük bellek görevlerindeki yordama gücü Bayesci çoklu regresyon analizleri ile değerlendirilmiş; yönetici işlev-ileriye dönük bellek ilişkisinin görev türüne bağlı dinamikleri incelenmiştir.Bulgular, iki dilliliğin özellikle yüksek bilişsel kontrol, gerektiren izleme süreçleri ve zaman takibi (zaman izleme) gerektiren zaman temelli ileriye dönük bellek görevlerinde bir avantaj sağladığını ortaya koymaktadır. Söz konusu avantajın, doğrudan bir performans artışından ziyade, çalışma belleği süreçleri üzerinden şekillenen dolaylı etkiler vasıtasıyla ortaya çıktığı gözlenmiştir. Ayrıca, yönetici işlevlerin ileriye dönük bellek performansına katkısının görev türüne duyarlı olduğu ve bilişsel talepler arttıkça bu katkının belirginleştiği görülmüştür. Bu çalışma, iki dillilik ve ileriye dönük bellek ilişkisini karıştırıcı değişkenlerin titizlikle kontrol edildiği deneyler çerçevesinde ele alarak alan yazındaki tutarsız bulgulara kuramsal bir açıklama getirmekte ve bilişsel avantajların görev taleplerine bağlılığını vurgulamaktadır.
Özet (Çeviri)
The primary aim of this study is to investigate the effect of bilingualism on Prospective Memory across young adult and child samples and to determine the mediating role of executive function components (inhibition, set-shifting, working memory, and monitoring) within this relationship. Grounded in the theoretical assumptions of the Prospective Memory -Executive Framework and the Prospective Memory-Multiprocess Framework, the research consists of three complementary experimental studies.The first experiment replicates a previous study with young adults. It extends it to a Turkish sample of bilingual and monolingual participants to test the bilingualism effect in focal and non-focal event-based prospective memory tasks. The second experiment compares the effects of early/balanced bilingualism versus monolingualism on focal, non-focal, and time-based prospective memory tasks in children aged 8–12. In the third experiment, the predictive power of executive function components on prospective memory performance in early bilingual children was evaluated using Bayesian multiple regression analyses, examining the task-dependent dynamics of the executive function– prospective memory relationship.Findings indicate that bilingualism provides an advantage, particularly in time-based prospective memory tasks that require high cognitive control, self-initiated monitoring, and time-tracking. It was observed that this advantage manifests through indirect effects shaped by working memory processes rather than a direct performance enhancement. Furthermore, the contribution of executive functions to prospective memory performance was found to be task-sensitive, becoming more pronounced as cognitive demands increased. By addressing the link between bilingualism and prospective memory within an experimental framework that rigorously controls for confounding variables, this study provides a theoretical explanation for the inconsistent findings in the literature. It emphasizes the dependence of cognitive advantages on task demands.
Benzer Tezler
- Assessment of urbanization history of Addis Ababa city, Ethiopia
Addıs Ababa cıty, Ethıopıa'nın kentleşme tarihinin değerlendirilmesi
ABDURAHMAN HUSSEN YIMER
Yüksek Lisans
İngilizce
2023
Şehircilik ve Bölge PlanlamaMersin ÜniversitesiŞehir ve Bölge Planlama Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. ALİ CENAP YOLOĞLU
- The relation between vocabulary learning strategies and foreign language reading anxiety among Turkish EFL learners
Türkiye'de İngilizceyi yabancı dil olarak öğrenenlerin kelime öğrenme stratejileri ile yabancı dilde okuma kaygıları arasındaki ilişki
AYSU BEGÜM KARAGÖL ÖZKUL
Yüksek Lisans
İngilizce
2023
Eğitim ve Öğretimİstanbul Medeniyet ÜniversitesiYabancı Diller Eğitimi Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ FERDANE DENKCİ AKKAŞ
- Latince sanat terimleri üzerine karşılaştırmalı bir inceleme: Procopius“de Aedificiis”
Başlık çevirisi yok
ÇİĞDEM MENZİLCİOĞLU
Yüksek Lisans
Türkçe
1994
Eski Çağ Dilleri ve Kültürleriİstanbul ÜniversitesiLatin Dili ve Edebiyatı Bilim Dalı
PROF.DR. ERENDİZ ÖZBAYOĞLU
- Kommunikative formelm im Deutschen und im Türkischen
Başlık çevirisi yok
MEHMET OSMAN TOKLU
Doktora
Almanca
1993
Alman Dili ve EdebiyatıAnkara ÜniversitesiBatı Dilleri ve Edebiyatları Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. BATTAL İNANDI
- İki dilliliğin gecikmiş konuşmaya etkisi
The effect of bilingualism on delayed speech
KADER İMRAK
Yüksek Lisans
Türkçe
2025
Kulak Burun ve BoğazKapadokya ÜniversitesiOdyoloji Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ LEVENT KARTAL