Tanzimat dönemi tiyatro kişilerinin tipolojik incelemesi
A typological study of theater personalities in the Tanzimat period
- Tez No: 991082
- Danışmanlar: PROF. DR. MÜMTAZ SARIÇİÇEK
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Türk Dili ve Edebiyatı, Turkish Language and Literature
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2025
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Erciyes Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Türk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
19. yüzyılın ortalarından itibaren bilim olma yolunda ilk adımlarını atan edebiyat bilimi, konusunu insandan aldığı için psikoloji, sosyoloji, felsefe ve tarih gibi disiplinlerle iç içedir. Özellikle edebiyat ile psikoloji arasında kurulan bu ilişki, Sigmund Freud, Carl Gustav Jung ve Jacques Lacan gibi kuramcıların görüşlerinden yararlanılmasıyla disiplinlerarası bir çalışma alanı oluşturmuş; bu da edebiyat sanatına ve bilimine yeni bakış açıları kazandırmıştır. Bu çalışmada, psikanalitik edebiyat kuramı çerçevesinde Carl Gustav Jung'un“psikolojik tip”ve“ilkörnek”(arketip) kuramları esas alınarak şahıs kadrosu incelemesi yapılmıştır. Çalışmanın amacı, edebiyat biliminin psikolojiyle ilişkisinden yola çıkarak tiyatro metinlerindeki kişileri estetik açıdan yorumlamak ve metinlere yeni okuma biçimi sunmaktır. Bu kapsamda Tanzimat dönemi fikir ve edebiyat hayatına yön veren isimlerden Şinasi, Namık Kemal, Ahmet Midhat Efendi, Recaî-zade Mahmud Ekrem, Abdülhak Hâmid Tarhan, Şemseddin Sami, Feraizcizâde Mehmet Şakir ve Sami Paşazâde Sezaî ile sınırlandırılan sekiz yazarın elli iki telif tiyatro eseri, şahıslar kadrosu bakımından incelenmiştir. Elde edilen bulgulardan hareketle Tanzimat tiyatrosundaki kişilerin genelinin toplumu dönüştürme amacı taşıyan“dışa yönelik düşünsel”tipe mensup idealist figürler olarak kurgulandıkları; bu kişilerle çatışma hâlinde olan zalim yöneticilerin, hilekâr kadın ve erkeklerin ise“dışa yönelik sezgisel”tipte oldukları tespit edilmiştir. Oyunlarda içsel çatışmalarıyla çok yönlü yapılar sergileyen kişilere de sıkça rastlanmış; bu durumun Tanzimat tiyatrosuna şahıs kadrosu bakımından zenginlik ve derinlik kazandırdığı görülmüştür. Bu çalışmada Tanzimat tiyatrosunun sadece edebî bir dönem değil aynı zamanda birey ve toplum arasındaki psikolojik çatışmaları da yansıtan bir süreç olduğu sonucuna ulaşılmıştır.
Özet (Çeviri)
Literary science, which took its first steps towards becoming a science in the mid-19th century, is intertwined with disciplines such as psychology, sociology, philosophy and history because its subject is human. This relationship, particularly that established between literature and psychology, has created an interdisciplinary field of study by utilizing the views of theorists such as Sigmund Freud, Carl Gustav Jung and Jacques Lacan; this has brought new perspectives to the art and science of literature. In this study, a character analysis was conducted based on Carl Gustav Jung's“psychological type”and“archetype”theories within the framework of psychoanalytic literary theory. The aim of the study is to interpret the characters in theatrical texts from an aesthetic perspective and to offer a new way of reading the texts, based on the relationship between literature and psychology. In this context, fifty-two copyrighted theater plays by eight writers, namely Şinasi, Namık Kemal, Ahmet Midhat Efendi, Recaî-zade Mahmud Ekrem, Abdülhak Hâmid Tarhan, Şemseddin Sami, Feraizcizâde Mehmet Şakir and Sami Paşazâde Sezaî, who were the names that shaped the intellectual and literary life of the Tanzimat period, were examined in terms of their cast of characters. Findings show that Tanzimat theatre characters are mostly idealist figures of the“extroverted intellectual type”with the aiming to transform society; while the cruel rulers and deceitful men and women in conflict with them belong to the“extroverted intuitive type”. People often feature multifaceted characters with inner conflicts, adding richness and depth to the Tanzimat theatre. The stduy concludes that it reflects not only a literaty period but also the psychological tensions between the individual and society.
Benzer Tezler
- Sened-i İttifak'tan 1876 Kanun-i Esasi'sine Osmanlı anayasal gelişmeleri ve Tanzimat edebiyatçılarının Kanun-i Esasi'nin hazırlanmasına katkıları
Consti̇tuti̇onal i̇mprovments i̇n the ottaman empi̇re from“Sened-i̇ iİtti̇fak”to“1876 Kanun-i̇ Esasi̇”and the assi̇stance of the men of latters of Tanzi̇mat to pi̇repareti̇on of the“Kanun-i̇ Esasi̇”
AHMET DERE
Yüksek Lisans
Türkçe
2014
Kamu YönetimiÇanakkale Onsekiz Mart ÜniversitesiKamu Yönetimi Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. HİKMET YAVAŞ
- Türk edebiyatında tarihi tiyatro: Başlangıçtan 1950`ye kadar
The Historical theatre in the Turkish: Begining to 1950
MÜZEYYEN BUTTANRI
Doktora
Türkçe
2002
Türk Dili ve Edebiyatıİstanbul ÜniversitesiTürk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
PROF. DR. KAZIM YETİŞ
- (1971-1985) arası konusunu Türk tarihinden alan tiyatrolar
Between 1971-1985 the theater plays which took their subjects from the Turkish history
YASEMİN YABUZ
Yüksek Lisans
Türkçe
2003
Sahne ve Görüntü SanatlarıAfyon Kocatepe ÜniversitesiTürk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
YRD. DOÇ. DR. ABDULLAH ŞENGÜL
- Bulvar oyunu geleneği ve Dormen Tiyatrosu modeli
Tradition of boulevard plays and Dormen Theatre as a pattern
DENİZ TURHAN
- Tanzimat Dönemi'nde çeviri: Siyasal ve kültürel bir bakış
Translation in Tanzimat reform era: A political and cultural perspective
CEYDA TAŞKIRAN
Yüksek Lisans
Türkçe
2010
Siyasal BilimlerKocaeli ÜniversitesiSiyaset Bilimi ve Kamu Yönetimi Bölümü
DOÇ. DR. YILMAZ BİNGÖL