40-69 yaş arası kardiyovasküler hastalık riski yüksek olan ve düşük olan bireylerde kardiyovasküler hastalık risk farkındalığı ile sağlık okuryazarlığının değerlendirilmesi
Assessment of cardiovascular disease risk awareness and health literacy among individuals aged 40–69 with high and low cardiovascular risk
- Tez No: 991402
- Danışmanlar: DR. ÖĞR. ÜYESİ EBRU UĞRAŞ
- Tez Türü: Tıpta Uzmanlık
- Konular: Aile Hekimliği, Family Medicine
- Anahtar Kelimeler: Kardiyovasküler hastalıklar, sağlık okuryazarlığı, risk farkındalığı, birinci basamak sağlık hizmetleri, Cardiovascular disease, health literacy, risk awareness, primary health care
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Ankara Yıldırım Beyazıt Üniversitesi
- Enstitü: Tıp Fakültesi
- Ana Bilim Dalı: Aile Hekimliği Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Giriş ve Amaç: Kardiyovasküler hastalıklar (KVH), dünya genelinde önemli bir morbidite ve mortalite nedenidir. KVH önlenmesinde bireylerin risk farkındalığı ve sağlık okuryazarlığı düzeyi, koruyucu sağlık hizmetlerinin başarısını doğrudan etkilemektedir. SCORE2 bireylerin kardiyovasküler risk durumlarını belirlemek için kullanılan bir risk hesaplama modelidir. Bu çalışmanın amacı, 40–69 yaş aralığındaki bireylerde SCORE2 ile hesaplanan kardiyovasküler risk düzeyi ile kardiyovasküler hastalık risk farkındalığı ve sağlık okuryazarlığı düzeylerini karşılaştırmak ve aralarındaki ilişkiyi değerlendirmektir. Çalışma kapsamında ayrıca, risk altındaki toplumdaki farkındalığın arttırılması ile sağlık okuryazarlığının bilincinin arttırılması amaçlanmaktadır. Çalışmanın sonuçları, özellikle birinci basamak sağlık hizmetlerinde aile hekimleri ve sağlık profesyonellerinin erken dönemde kardiyovasküler riskleri saptamasına katkıda bulunacak; kardiyovasküler risk farkındalığı ve sağlık okuryazarlığını arttırmaya yönelik müdahale programlarının geliştirilmesi mümkün olabilecektir. Gereç ve Yöntemler: Bu kesitsel analitik araştırma, Ankara Bilkent Şehir Hastanesi Aile Hekimliği polikliniklerine başvuran 40–69 yaş aralığındaki bireyler üzerinde gerçekleştirilmiştir. Veriler anket formu aracılığıyla yüz yüze görüşmelerle toplanmıştır. Anket formunda sosyodemografik veriler, TSOY-32 (Türkiye Sağlık Okuryazarlığı Ölçeği-32), KHRFDÖ (Kardiyovasküler Hastalık Risk Farkındalığı Değerlendirme Ölçeği) ve SCORE2 risk değerlendirme sistemi yer almıştır. Verilerin analizi IBM SPSS Statistics 25.0 programı ile gerçekleştirilmiştir. Tanımlayıcı istatistiklerin yanı sıra, sürekli değişkenlerin ortalamaları arasındaki farkları incelemek amacıyla bağımsız gruplar için t-testi ve ikiden fazla grup için tek yönlü varyans analizi (ANOVA) kullanılmıştır. Ölçek puanlarının SCORE2 risk gruplarına göre dağılımı Kruskal-Wallis testi ile değerlendirilmiş; ikili grup karşılaştırmaları için Mann-Whitney U testi ve Bonferroni düzeltmeli post-hoc testleri uygulanmıştır. Ölçekler ve klinik parametreler arasındaki ilişkiler ise Spearman korelasyon analizi ile incelenmiştir. Anlamlılık düzeyi p<0,05 olarak kabul edilmiştir. Bulgular: Çalışmaya katılan bireylerin Kardiyovasküler Hastalık Risk Farkındalığı Değerlendirme Ölçeği (KHRFDÖ) puanları genel olarak orta düzeyde saptanmıştır. Benzer şekilde, Türkiye Sağlık Okuryazarlığı Ölçeği (TSOY-32) sonuçlarına göre katılımcıların önemli bir kısmı“sorunlu-sınırlı”ya da“yetersiz”sağlık okuryazarlığı düzeyine sahiptir. Bu durum, bireylerin kalp krizi ve inme gibi riskleri algılamada sınırlı bir farkındalığa sahip olabileceğini düşündürmektedir. SCORE2 risk skorlamasına göre değerlendirildiğinde ise, katılımcıların önemli bir bölümünün normal popülasyona kıyasla daha yüksek risk grubunda yer aldığı belirlenmiştir. Bu bulgu, sağlık çalışanı ağırlıklı örneklemde, sedanter yaşam tarzı ve metabolik risk faktörlerinin bir arada bulunabileceğine işaret etmektedir. Ölçekler arası ilişkilere bakıldığında; SCORE2 ile KHRFDÖ-Algılanan kalp krizi ve inme riski puanı arasında zayıf ama anlamlı bir pozitif ilişki saptanmıştır (p=0,001). Ayrıca, TSOY-32 ile KHRFDÖ'nün çeşitli alt boyutları (örneğin sağlıklı beslenme niyeti ve algılanan faydalar) arasında da istatistiksel olarak anlamlı pozitif ilişkiler gözlenmiştir. Bu sonuçlar, bireyin sağlık okuryazarlığı düzeyi ile kardiyovasküler risk farkındalığı arasında önemli bir bağlantı olduğunu göstermektedir. Sonuç: Bu çalışmanın bulguları, bireylerin kardiyovasküler risk değerlendirmesinde sadece biyomedikal parametrelerin değil; sağlık okuryazarlığı ve risk farkındalığı gibi bireysel bilişsel ve davranışsal faktörlerin de dikkate alınması gerektiğini göstermektedir. SCORE2 gibi objektif risk hesaplama sistemlerinin birinci basamak sağlık hizmetlerinde kullanımı, bireyin riski anlaması ve davranış değişikliği geliştirmesi açısından sağlık okuryazarlığı ve motivasyonla desteklenmelidir. Kardiyovasküler hastalıkların önlenmesinde bireyin riski anlaması, içselleştirmesi ve sağlıklı yaşam davranışlarına yönelmesi kritik öneme sahiptir. Elde edilen veriler, aile hekimlerinin ve sağlık profesyonellerinin multidisipliner iş birliğiyle destekleyici müdahaleler geliştirmesine katkı sağlayacaktır.
Özet (Çeviri)
Introduction and Objective: Cardiovascular diseases (CVD) are a significant cause of morbidity and mortality worldwide. In the prevention of CVD, individuals' level of risk awareness and health literacy directly affects the success of preventive health services. SCORE2 is a risk assessment model used to determine individuals' cardiovascular risk status. The aim of this study is to compare the cardiovascular risk level calculated with SCORE2 among individuals aged 40–69 with their levels of cardiovascular disease risk awareness and health literacy, and to evaluate the relationship between them. Additionally, the study aims to increase awareness among at-risk populations and enhance the consciousness of health literacy. The results of the study will contribute to the early identification of cardiovascular risks by family physicians and healthcare professionals, particularly in primary care settings; and it may enable the development of intervention programs to increase cardiovascular risk awareness and health literacy. Materials and Methods: This cross-sectional analytical study was conducted among individuals aged 40–69 who presented to the Family Medicine outpatient clinics at Ankara Bilkent City Hospital. Data were collected via face-to-face interviews using a structured questionnaire that included sociodemographic information, the TSOY-32 (Turkey Health Literacy Scale-32), the CVD Risk Awareness Scale (KVHRFDÖ), and the SCORE2 risk assessment tool. Data analysis was performed using IBM SPSS Statistics 25.0. Independent t-tests and one-way ANOVA were used to compare mean scores between groups, while Kruskal-Wallis and Mann-Whitney U tests (with Bonferroni correction) were applied for nonparametric comparisons. Correlations between scales and clinical parameters were assessed using Spearman correlation analysis. Statistical significance was set at p<0.05. Results: Participants' average scores on the CVD Risk Awareness Scale (KVHRFDÖ) were found to be at a moderate level. According to the TSOY-32, a considerable proportion of participants had“problematic-limited”or“inadequate”levels of health literacy, suggesting limited awareness regarding the risks of heart attack and stroke. SCORE2 assessments revealed that many participants fell into a higher cardiovascular risk category compared to the general population. This may reflect a sedentary lifestyle and the presence of metabolic risk factors among the predominantly healthcare-worker sample. A weak but statistically significant positive correlation was observed between SCORE2 and the perceived risk of heart attack and stroke subscale of the KVHRFDÖ (p=0.001). Additionally, significant positive associations were found between TSOY-32 scores and various KVHRFDÖ subdimensions, including intention for healthy eating and perceived benefits. These findings indicate a meaningful relationship between health literacy and cardiovascular risk awareness. Conclusion: The findings suggest that cardiovascular risk evaluation should incorporate not only biomedical parameters but also cognitive and behavioral factors such as health literacy and risk awareness. In primary care settings, the use of objective risk calculators like SCORE2 should be complemented by strategies that enhance patients' understanding and motivation for behavioral change. Effective CVD prevention requires individuals to comprehend, internalize, and respond to their risk by adopting healthy lifestyle behaviors. These results may assist family physicians and healthcare providers in developing supportive, multidisciplinary interventions.
Benzer Tezler
- Prostat adenokarsinomlarında psa değerlerinin gleason skor ve klinik evre ile ilişkisi
The relation between psa and gleason score and clinical phase in prostate adenocarsinoma
HACI HASAN ESEN
Tıpta Uzmanlık
Türkçe
2005
PatolojiSelçuk ÜniversitesiPatoloji Ana Bilim Dalı
PROF.DR. MUSTAFA CİHAT AVUNDUK
- 40-69 yaş arası bireylerin kardiyovasküler hastalık risk düzeylerinin, kardiyovasküler hastalık risk bilgi düzeyi ve fiziksel aktivite seviyesi ile birlikte değerlendirilmesi
Evaluation of cardiovascular disease risk levels in individuals aged 40–69 in relation to cardiovascular disease risk knowledge and physical activity level
MUSTAFA KAYFECİ
Tıpta Uzmanlık
Türkçe
2025
Aile HekimliğiSağlık Bilimleri ÜniversitesiAile Hekimliği Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. MEŞİDE GÜNDÜZÖZ
- 40-69 yaş arası hipertansif bireylerde SCORE2 eşitliği ile kardiyovasküler ölüm risklerinin hesaplanması ve kardiyovasküler risk farkındalığı
Calculation of cardiovascular death risks and cardiovascular risk awareness ith SCORE2 equation in hypertensive individuals aged between 40 and 69 years
KÜBRA KARADAĞ
Tıpta Uzmanlık
Türkçe
2024
Aile HekimliğiHacettepe ÜniversitesiAile Hekimliği Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. HİLAL AKSOY
- Ailesinde diyabet olan kişilerin diyabet ve kardiyovasküler risklerinin beslenme okuryazarlığı ile ilişkisinin araştırılması
Investigation of the relationship between nutritional literacy and diabetes and cardiovascular risks in individuals with a family history of diabetes
AYŞE ÇELİK
Tıpta Uzmanlık
Türkçe
2025
Aile HekimliğiSağlık Bilimleri ÜniversitesiAile Hekimliği Ana Bilim Dalı
PROF. DR. OKCAN BASAT
DR. ABDULLAH OZAN POLAT
- Hemodiyaliz hastalarında serum visfatin düzeyi ile kardiyovasküler hastalık ve serum biyokimyasal parametreleri arasındaki ilişki
Correlation of serum visfatin levels with cardiovascular disease and serum biochemical parameters in hemodialysis patients
NİMET AKTAŞ
Tıpta Uzmanlık
Türkçe
2012
NefrolojiUludağ Üniversitesiİç Hastalıkları Ana Bilim Dalı
PROF. DR. MUSTAFA GÜLLÜLÜ