“TMS 24 İlişkili Taraf Açıklamaları”standardına uyum düzeyinin incelenmesi: BIST şirketleri üzerine bir araştırma
Examining the level of compliance with the“TAS 24 Related Party Disclosures”standard: A research on BIST companies
- Tez No: 991529
- Danışmanlar: PROF. DR. SİBEL KARĞIN
- Tez Türü: Doktora
- Konular: İşletme, Business Administration
- Anahtar Kelimeler: Finansal olmayan raporlama, Finansal raporlama standartları, Uluslararası muhasebe, Zorunlu ifşa, Non-financial reporting, Financial reporting standarts, International accounting, Mandatory disclosure
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Manisa Celal Bayar Üniversitesi
- Enstitü: Lisansüstü Eğitim Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: İşletme Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Muhasebe Finansman Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Sürdürülebilir rekabet avantajı sağlamanın dolaylı bir ölçüsü, işletmelerin raporlama anlayışı ve davranışıdır. İşletmelerin gerek finansal gerek finansal olmayan bilgileri bilgi kullanıcılarına karşılaştırılabilir, doğrulanabilir, gerçeğe ve ihtiyaca uygun bir şekilde zamanında sunması gerektiği, finansal raporlama standartlarının rehberi olan Kavramsal Çerçeve'de de açıkça belirtilmiştir. Söz konusu bilgilerin tüm bu özellikleri ne kadar taşıdığının önemli göstergelerinden biri ise finansal raporların destekleyicisi niteliğinde olan açıklayıcı bilgiler ve dipnotlardır. İşletmelerin önemli fonksiyonları olan muhasebe/raporlama, denetim ve kurumsal yönetim, hem başlı başına birer öneme sahip olan hem de birbirlerine hizmet eden ve besleyen önemli fonksiyonlardır. Bu üç fonksiyon açısından önemli finansal tablo kalemlerinden biri ise ilişkili taraf işlemleridir. İşletme içi yönetici, sahip ve iştirakler gibi çeşitli niteliklerde ilişkileri bulunan taraflar arasında gerçekleştirilen işlemler olarak nitelendirilen ilişkili taraf işlemleri, yaratıcı muhasebe uygulamalarına karşı savunmasız, dolayısıyla manipüle edilmesi en kolay finansal tablo kalemlerinden biri olarak raporlama fonksiyonunun önemli bir bileşenidir. Denetim açısından ilişkili taraf işlemleri, söz konusu manipülatif özelliği nedeniyle hassas, profesyonel ve sorgulayıcı bir denetim mekanizmasına ihtiyaç duymaktadır. İşletmelerin ilişkili taraf işlemlerini hem şeffaf hem de içeriden müdahalesiz bir şekilde gerçekleştirmesi için sahip olması gereken kurumsal yönetim özellikleri ise raporlama ve denetim mekanizmaları arasındaki bağı kurmaktadır. Bu bağlamda ilişkili taraf işlemleri, çalışmanın araştırma konusu olarak belirlenmiştir. Açıklayıcı bilgiler ve dipnotların içerisinde her bir finansal raporlama standardı için işletmeler tarafından açıklanması zorunlu olan maddeler bulunmaktadır. Araştırma kapsamında, 2013-2022 yılları arasında BIST 30, 50 veya 100 Endekslerinde en az iki defa listelenmiş, finansal olmayan 109 işletme ele alınmıştır. Bu işletmeler için, ilişkili taraf işlemleri özelinde TMS 24 İlişkili Taraf Açıklamaları Standardı uyarınca açıklanması zorunlu olan maddelere olan uyum, ağırlıksız metot (COOKE) ve ters ağırlıklandırılmış metot (SAIDIN) ile skorlanarak tespit edilmiştir. Elde edilen skorlar, muhasebe, denetim ve kurumsal yönetim fonksiyonlarını temsil eden ve matematiksel olarak uyumlu olan 11 bağımsız değişken ile teste tabi tutulmuştur. Analiz sürecinde panel veri analizi kapsamında yüksek boyutlu sabit etkiler modeli (HDFE) ve Mundlak yaklaşımlı korelasyonlu rassal etkiler modeli (CRE-Mundlak) kullanılarak karşılaştırmalı sonuçlar incelenmiştir. Elde edilen sonuçlar, ortak anlamlılık testleri ile de sağlamlaştırılmıştır. Sonucunda, COOKE ve SAIDIN metotlarına göre önemli değişiklikler göstermeksizin, TMS 24 uyum düzeyi ile kısa vadede varlık karlılığı, kaldıraç oranı, halka açıklık oranı ve denetim komitesi bağımsızlığının, uzun vadede ise denetim komitesi bağımsızlığı ve işletme büyüklüğünün ilişkileri tespit edilmiştir. Elde edilen sonuçlar, CRE-Mundlak modellerinde yıl sabit etkileri ile daha reel olarak yorumlanabilir hale gelmiştir. Yapılan çalışma, Türkiye özelinde uyum düzeyi çalışmalarında SAIDIN endeksini kullanan ilk çalışma olması, geniş bir panelde çalışması açısından önemli bir çalışmadır.
Özet (Çeviri)
An indirect measure of achieving sustainable competitive advantage is the reporting approach and behavior of businesses. The Conceptual Framework clearly states that businesses must provide financial and non-financial information to information users in a timely manner that is comparable, verifiable, and relevant to the needs of users. One of the key indicators of how well this information meets all these criteria is the explanatory information and footnotes that support the financial statements. Accounting/reporting, auditing, and corporate governance are important functions of businesses, each significant in its own right and also serving and supporting one another. One of the key financial statement items in terms of these three functions is related party transactions. Related party transactions, defined as transactions between parties with various types of relationships, such as internal managers, owners, and affiliates, are vulnerable to creative accounting practices and are therefore one of the easiest financial statement items to manipulate, making them an important component of the reporting function. From an audit perspective, related party transactions require a sensitive, professional, and inquisitive audit mechanism due to their manipulative nature. The corporate governance features that businesses must possess to conduct related party transactions in a transparent and interference-free manner establish the link between reporting and audit mechanisms. In this context, related party transactions have been identified as the research topic of this study. Explanatory notes and footnotes contain items that businesses are required to disclose for each financial reporting standard. The research covers 109 non-financial businesses that were listed at least twice on the BIST 30, 50, or 100 Indices between 2013 and 2022. For these companies, compliance with the items that must be disclosed in accordance with IAS 24 Related Party Disclosures specifically for related party transactions was determined by scoring using the unweighted method (COOKE) and the reverse weighted method (SAIDIN). The scores obtained were tested against 11 independent variables representing accounting, auditing, and corporate governance functions that are mathematically consistent. During the analysis process, comparative results were examined using the high-dimensional fixed effects model (HDFE) and the Mundlak-based correlated random effects model (CRE-Mundlak) within the scope of panel data analysis. The results obtained were also reinforced with commonality tests. As a result, without showing significant changes according to the COOKE and SAIDIN methods, the relationships between TMS 24 compliance level and short-term asset profitability, leverage ratio, public disclosure ratio, and audit committee independence, and long-term audit committee independence and size were identified. The results obtained can be interpreted more realistically with year fixed effects in CRE-Mundlak models. This study is significant as it is the first study to use the SAIDIN index in compliance level studies specific to Turkey and as it is based on a broad panel.
Benzer Tezler
- TMS 24 ilişkili taraf açıklamaları standardı kapsamında BIST 100 şirketlerinin incelenmesi
Investigation of BIST 100 companies within the scope of TAS 24 related party disclosures standard
DERYA BAŞ
Yüksek Lisans
Türkçe
2022
İşletmeİstanbul Bilgi Üniversitesiİşletme Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. DERYA ÜÇOĞLU
- Türkiye'de ilişkili taraf işlemlerinin firma değerine ve kazanç yönetimine etkisi: BİST Kurumsal Yönetim Endeksinde bir araştırma
The effect of related party transactions on firm value and earnings management: A study on the BIST Corporate Governance Index
AYÇA KUTLUCAN ÖZÜLKEN
- Development of mirna biomarkers for the differentiation between gingivitis and periodontitis: A pilot study
Gingivitis ve periodontitis ayrımı için mirna biyobelirteçlerinin geliştirilmesi: Pilot çalışma
DHAFIR LATIEF FAYADH FAYADH
Doktora
İngilizce
2023
BiyokimyaSüleyman Demirel ÜniversitesiKimya Ana Bilim Dalı
PROF. DR. MUSTAFA CALAPOĞLU
- Yeni Cami'nin akustik açıdan performans değerlendirmesi
Evaluation of the acoustical performance of the New Mosque
EVREN YILDIRIM
Yüksek Lisans
Türkçe
2003
Mimarlıkİstanbul Teknik ÜniversitesiMimarlık Ana Bilim Dalı
PROF. DR. SEVTAP YILMAZ DEMİRKALE
- TFRS(tms 1, tms 2, tms 7, tms 18, tms 24, tms 40) ve spk muhasebe standartlarının ıfrs ile karşılaştırılması
TFRS (tas 1, tas 2, tas 7, tas 18, tas 24, tas 40)and of the cmb accounting standards compare with ifrs
DİLEK ŞAHİN