Sosyal medya tükenmişliği, akademik erteleme ve bilişsel esneklik arasındaki ilişki
The relationship between social media fatigue, cognitive flexibility, and academic procrastination
- Tez No: 991558
- Danışmanlar: DR. ÖĞR. ÜYESİ LEVENT ERTUNA
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Eğitim ve Öğretim, Education and Training
- Anahtar Kelimeler: Social media burnout, Academic procrastination, Cognitive flexibility, University students
- Yıl: 2025
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Sakarya Üniversitesi
- Enstitü: Eğitim Bilimleri Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Eğitim Bilimleri Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Yükseköğretim Araştırmaları Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Günümüz dijital çağında üniversite öğrencileri, akademik sorumlulukların yanı sıra sosyal medya platformlarının sürekli etkileşim ve yoğun bilgi akışıyla zihinsel kaynaklarını tüketen bir baskıyla karşı karşıyadır. Bu durum, sosyal medya tükenmişliği olarak adlandırılan psikolojik sendroma yol açmakta ve öğrencilerin dikkat ile motivasyon kaybı yaşayarak akademik görevlerini kasıtlı olarak geciktiren akademik erteleme davranışına yönelmelerine zemin hazırlamaktadır. Bilişsel esneklik, alternatif çözüm yolları geliştirme ve değişen koşullara uyum sağlama kapasitesiyle bu olumsuz süreçler karşısında kilit bir rol oynayabilir. Bu doğrultuda, bu çalışma, üniversite öğrencilerinde sosyal medya tükenmişliği, akademik erteleme ve bilişsel esneklik davranışları arasındaki ilişkileri bütüncül bir perspektifle incelemeyi amaçlamaktadır. Çalışma, bu değişkenler arasındaki doğrudan ilişkileri ortaya koyarak dijital çağın öğrenci psikolojisi üzerindeki karmaşık dinamiklerini anlamlandırmayı hedeflemektedir. Araştırmada nicel araştırma yöntemlerinden ilişkisel araştırma modeli kullanılmıştır. Çalışmanın katılımcılarını 2024-2025 akademik yılı bahar yarıyılında Sakarya Üniversitesi ve Sakarya Uygulamalı Bilimler Üniversitesi'nde öğrenim gören, uygun örnekleme yöntemiyle belirlenen 416 ön lisans ve lisans öğrencisi oluşturmaktadır. Veri toplama araçları olarak Kişisel Bilgi Formu, Sosyal Medya Tükenmişliği Ölçeği (Gündoğan, 2022), Akademik Erteleme Ölçeği-Kısa Formu (Balkıs ve Duru, 2022) ve Bilişsel Esneklik Envanteri (Sapmaz ve Doğan, 2013) kullanılmıştır. Verilerin analizinde Pearson ve Spearman korelasyon katsayıları, bağımsız gruplar t-testi, Mann-Whitney U testi, tek yönlü ANOVA ve Kruskal-Wallis H testi gibi parametrik ve parametrik olmayan istatistiksel yöntemler kullanılmış, tüm analizler JASP 0.19.1 programı aracılığıyla gerçekleştirilmiştir. Araştırmanın temel problemine ilişkin olarak, sosyal medya tükenmişliği ile akademik erteleme arasında pozitif yönlü, düşük düzeyde ve istatistiksel olarak anlamlı bir ilişki tespit edilmiştir. Bilişsel esneklik ile sosyal medya tükenmişliği arasında negatif yönlü, düşük düzeyde ve anlamlı bir ilişki bulunurken, bilişsel esneklik ile akademik erteleme arasında anlamlı bir ilişki saptanmamıştır. Birinci alt problem kapsamında, öğrencilerin sosyal medya tükenmişlik düzeyleri tüm alt boyutlarda (duygusal tükenme, duyarsızlaşma, kararsızlık)“ara sıra”seviyesindedir. Kararsızlık boyutunda erkek öğrenciler kadınlara göre ve ön lisans öğrencileri lisans öğrencilerine göre istatistiksel olarak anlamlı düzeyde daha yüksek puanlar almıştır. Sosyal medya tükenmişliği sınıf düzeyine göre istatistiksel olarak anlamlı farklılık göstermemiş, yaş ve akademik ortalama ile de istatistiksel olarak anlamlı ilişki saptanmamıştır. İkinci alt problem kapsamında, öğrencilerin akademik erteleme düzeyleri“ara sıra”kategorisinde tespit edilmiştir. Akademik erteleme düzeyleri cinsiyet, öğrenim görülen seviye ve sınıf düzeyine göre istatistiksel olarak anlamlı farklılık göstermemiş, yaş ile de istatistiksel olarak anlamlı bir ilişki bulunmamıştır. Akademik ortalama ile akademik erteleme arasında negatif yönlü, düşük düzeyde ancak istatistiksel olarak anlamlı bir ilişki tespit edilmiştir. Üçüncü alt problem kapsamında, öğrencilerin bilişsel esneklik düzeyleri genel olarak“uygun”seviyesinde bulunmuştur. Bilişsel esnekliğin kontrol boyutunda ve toplam puanında erkek öğrenciler kadınlardan istatistiksel olarak anlamlı derecede yüksek puan almıştır. Ön lisans öğrencilerinin toplam bilişsel esneklik puanları lisans öğrencilerinden, dördüncü sınıf öğrencilerinin puanları ise üçüncü sınıf öğrencilerinden istatistiksel olarak anlamlı düzeyde yüksek bulunmuştur. Bilişsel esneklik yaş ve akademik ortalama ile anlamlı ilişki göstermemiştir. Araştırma bulguları, sosyal medya tükenmişliğinin orta düzeyde seyrettiğini ve dijital platformlarla yoğun etkileşimin psikolojik maliyetini yansıttığını göstermektedir. Akademik ertelemenin orta seviyede olması, bu davranışın üniversite öğrencileri arasında yaygın bir öz-düzenleme başarısızlığı olduğunu ortaya koymaktadır. Sosyal medya tükenmişliği ile akademik erteleme arasındaki pozitif ilişki, dijital platformların neden olduğu zihinsel yorgunluğun dikkat ve motivasyon kaybına yol açarak akademik görevlerden kaçınma davranışını tetikleyebileceğini göstermektedir. Bilişsel esneklik ile sosyal medya tükenmişliği arasındaki negatif ilişki, bu becerinin dijital stres kaynaklarına karşı koruyucu bir rol oynadığına işaret etmektedir. Bilişsel esneklik ile akademik erteleme arasında doğrudan ilişki bulunmaması, ertelemenin çok boyutlu bir yapıya sahip olduğunu göstermektedir. Bu sonuçlar doğrultusunda uygulayıcılara yönelik olarak; üniversitelerde bilinçli sosyal medya kullanımı atölyeleri, bilişsel esnekliği güçlendiren psiko-eğitim programları, ertelemeyi önleyici pedagojik stratejiler ve dijital olmayan etkileşimleri teşvik eden kampüs aktiviteleri önerilmektedir. Gelecek araştırmalara yönelik olarak; nedensel ilişkileri ortaya koyacak boylamsal desenler, aracılık rolünü test eden yapısal eşitlik modelleri, farklı platformların etkilerini inceleyen karşılaştırmalı çalışmalar ve müdahale programlarının etkililiğini test eden deneysel araştırmalar önerilmektedir.
Özet (Çeviri)
In today's digital age, university students face the dual pressures of academic responsibilities and the constant interaction and intense information flow from social media platforms, which deplete their mental resources. This phenomenon, termed social media burnout, is a psychological syndrome that can lead to a loss of attention and motivation, laying the groundwork for academic procrastination—the intentional delay of academic tasks. Cognitive flexibility, defined as the capacity to adapt and develop alternative solutions in response to changing conditions, may play a crucial role in mitigating these negative processes. Accordingly, this study aims to comprehensively investigate the relationships among social media burnout, academic procrastination, and cognitive flexibility in university students. The research seeks to elucidate the complex dynamics of the digital age on student psychology by revealing the direct relationships between these variables. The study employed a quantitative, correlational research design. The participants comprised 416 associate and undergraduate degree students from Sakarya University and Sakarya University of Applied Sciences during the 2024-2025 spring semester, selected via convenience sampling. Data were collected using a Personal Information Form, the Social Media Burnout Scale (Gündoğan, 2022), the Academic Procrastination Scale-Short Form (Balkıs & Duru, 2022), and the Cognitive Flexibility Inventory (Sapmaz & Doğan, 2013). Data were analyzed using parametric and non-parametric statistical methods, including Pearson and Spearman correlation coefficients, independent samples t-test, Mann-Whitney U test, one-way ANOVA, and Kruskal-Wallis H test. All analyses were conducted using JASP 0.19.1 software. Regarding the primary research question, a statistically significant, low-level positive correlation was identified between social media burnout and academic procrastination. A significant, low-level negative correlation was found between cognitive flexibility and social media burnout, whereas no significant relationship was detected between cognitive flexibility and academic procrastination. With respect to the first sub-problem, students' social media burnout levels were found to be at an“occasional”level across all sub-dimensions (emotional exhaustion, depersonalization, indecision). On the indecision dimension, male students and associate degree students scored significantly higher than female and undergraduate students, respectively. Social media burnout did not differ significantly by class level, nor was it significantly correlated with age or academic grade point average (GPA). Concerning the second sub-problem, students' academic procrastination levels were also identified in the“occasional”category. Procrastination levels did not differ significantly by gender, level of study, or class level, and showed no significant correlation with age. However, a significant, low-level negative correlation was found between GPA and academic procrastination. For the third sub-problem, students' cognitive flexibility was generally at an“appropriate”level. Male students scored significantly higher than female students on the control dimension and the total cognitive flexibility score. The total cognitive flexibility scores of associate degree students were significantly higher than those of undergraduate students, and fourth-year students' scores were significantly higher than those of third-year students. Cognitive flexibility was not significantly correlated with age or GPA. The findings indicate that social media burnout, experienced at a moderate level, reflects the psychological cost of intensive engagement with digital platforms. Similarly, the moderate level of academic procrastination suggests it is a common self-regulation failure among university students. The positive correlation between social media burnout and academic procrastination suggests that the mental fatigue induced by digital platforms may trigger avoidance of academic tasks. The negative correlation between cognitive flexibility and social media burnout highlights its protective role against digital stressors, while the absence of a direct link between cognitive flexibility and procrastination confirms the multifaceted nature of procrastination. Based on these results, recommendations for practitioners include implementing workshops on conscious social media use, psycho-educational programs to enhance cognitive flexibility, anti-procrastination pedagogical strategies, and campus activities that promote non-digital interactions. For future research, longitudinal designs to establish causal relationships, structural equation models to test for mediating roles, comparative studies on different platforms, and experimental studies to assess the effectiveness of intervention programs are recommended.
Benzer Tezler
- Sosyal medya kullanım bozukluğunun yaşam doyumu ve iş performansı üzerine etkileri
Effects of social media use disorder on life satisfaction and job performance
MEHMET KAYNAK
Yüksek Lisans
Türkçe
2025
PsikolojiSinop ÜniversitesiRekreasyon Yönetimi Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ KEREM KAPTANGİL
- Akademik yöneticilerin karşılaştığı zaman tuzakları ve baş etme yöntemleri: Akdeniz Üniversitesi örneği
Time traps that academic administrators face and coping methods: Akdeni̇z University sample
JANSET AYKAYA
Yüksek Lisans
Türkçe
2019
Eğitim ve ÖğretimAkdeniz ÜniversitesiEğitim Bilimleri Ana Bilim Dalı
PROF. DR. MUALLA AKSU
- Savaş muhabirliği ve riskleri: Gazze örneği
War reporting and its risks: Gaza example
SEVDE NUR GERGİNCİ
Yüksek Lisans
Türkçe
2024
GazetecilikAnkara Hacı Bayram Veli ÜniversitesiGazetecilik Ana Bilim Dalı
PROF. DR. MUZAFFER ŞAHİN
- Öğretmen mesleki öğrenmesini etkileyen faktörlerin incelenmesi: Bir durum çalışması
An analysis of the factors affecting teacher professional learning: A case study
GAMZE EMRE ERDEN
Yüksek Lisans
Türkçe
2021
Eğitim ve ÖğretimKarabük ÜniversitesiEğitim Bilimleri Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. ALİ ÇAĞATAY KILINÇ
- Türkiye'de gazetecilik pratikleri ve dolaylı travma deneyimleri
Journalism practice and indirect trauma in Turkey
AYŞE CANKIZ ÇEVİK