Sosyal bilgiler öğretmenlerinin ideal vatandaş kavramına ilişkin metaforik algıları
Metaphorical perceptions of social studies teachers regarding the concept of the“ideal citizen”
- Tez No: 991680
- Danışmanlar: DOÇ. DR. MEHMET TAHİR KARABOĞA
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Eğitim ve Öğretim, Education and Training
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Mersin Üniversitesi
- Enstitü: Eğitim Bilimleri Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Türkçe ve Sosyal Bilimler Eğitimi Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Sosyal Bilgiler Eğitimi Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu araştırmanın amacı, Sosyal Bilgiler öğretmenlerinin“ideal vatandaş”kavramına yönelik metaforik algılarını ortaya çıkarmak ve bu algıların cinsiyet, yaş, mesleki deneyim, görev yapılan okul türü ve sosyo-kültürel çevre gibi değişkenler açısından nasıl farklılaştığını belirlemektir. Günümüz dünyasında vatandaşlık kavramı, yalnızca hukuki bir statü değil, aynı zamanda demokratik katılım, etik sorumluluk, dijital farkındalık ve küresel aidiyet gibi çok boyutlu unsurları içeren bir yapı hâline gelmiştir. Bu bağlamda Sosyal Bilgiler öğretmenlerinin vatandaşlık anlayışı hem eğitim programlarının içeriğini hem de öğrencilerin yurttaşlık değerlerini içselleştirme biçimlerini doğrudan etkilemektedir. Araştırma nitel yöntemlerden olgu bilim (fenomenoloji) deseniyle yürütülmüş, 2022–2023 eğitim-öğretim yılında Mersin ili merkez ilçelerinde görev yapan 45 Sosyal Bilgiler öğretmeninden yarı yapılandırılmış görüşme formu aracılığıyla veri toplanmıştır. Katılımcılardan“İdeal vatandaş…… gibidir, çünkü ……”ifadesini tamamlamaları istenmiş, elde edilen veriler içerik analizi yöntemiyle çözümlenmiştir. Öğretmenlerin oluşturdukları metaforlar anlam yönünden dört ana kategoride toplanmıştır: ahlaki-değer temelli, toplumsal-sorumluluk temelli, demokratik-katılım temelli ve bilişsel-bilinç temelli metaforlar. Bu bulgular, öğretmenlerin ideal vatandaşı hem toplumsal hem de bireysel sorumluluk bilincine sahip, demokratik değerlere bağlı ve etik davranışlarla örnek olan bir birey olarak tanımladıklarını göstermektedir. Araştırmanın alt değişkenlerine göre elde edilen sonuçlar, öğretmenlerin metaforik algılarının demografik ve çevresel faktörlere bağlı olarak çeşitlilik gösterdiğini ortaya koymuştur. Kadın öğretmenlerin empati, sevgi ve barış temalarını ön plana çıkaran metaforlar kullandıkları, erkek öğretmenlerin ise adalet, düzen ve sorumluluk kavramlarını vurguladıkları görülmüştür. Genç öğretmenler ideal vatandaşı yenilik, değişim ve dijital farkındalıkla ilişkilendirirken, deneyimli öğretmenler vatandaşlığı istikrar, geleneksel değerler ve ahlaki erdemler ekseninde değerlendirmiştir. Katılımcıların büyük çoğunluğunun“ideal vatandaş”denildiğinde akıllarına gelen ilk kişi olarak Mustafa Kemal Atatürk'ü ifade etmeleri, vatandaşlık algısının hâlâ Cumhuriyet'in kurucu değerleriyle güçlü bir bağa sahip olduğunu göstermektedir. Sonuç olarak, bu araştırma Sosyal Bilgiler öğretmenlerinin ideal vatandaş anlayışının hem geleneksel yurttaşlık değerlerini hem de çağdaş, dijital ve küresel sorumlulukları kapsayan bütüncül bir yaklaşım içerdiğini ortaya koymakta; vatandaşlık eğitiminin geleceğinde etik, katılımcı ve dijital boyutları bütünleştiren yeni bir perspektifin gerekliliğine işaret etmektedir.
Özet (Çeviri)
The aim of this research is to reveal the metaphorical perceptions of Social Studies teachers regarding the concept of the“ideal citizen”and to determine how these perceptions diffe raccording to variables such as gender, age, Professional experience, school type, and socio-cultural environment. In today's world, the concept of citizenship is not merely a legal status but a multidimensional structure encompassing democratic participation, ethical responsibility, digital awareness, and global belonging. In this context, the citizenship perceptions of Social Studies teachers play a crucial role in shaping both the content of citizenship education programs and the ways students internalize civic values. The research was designed using the qualitative phenomenological (phenomenology) approach, and data were collected from 45 Social Studie steachers working in the central districts of Mersin duringthe 2022–2023 academic yeart hrough a semi-structured interview form. Participants were asked to complete the statement“An ideal citizen is like … because …”, and the data were analyzed through content analysis. The metaphors produced by the teachers were grouped into four main categories: morality and values-based, social responsibility-based, democratic participation-based, and cognitive anda wareness-based metaphors. The findings revealed that teachers define the ideal citizen as an individual who possesses both social and personal responsibility, adheres to democratic values, and exemplifies ethical conduct within society. The results obtained according to sub-variables indicated that the teachers' metaphorical perceptions vary depending on demographic and environmental factors. Female teachers tended to emphasize empathy, love, and peace in the irmetaphors, while male teachers highlighted conceptssuch as justice, order, and responsibility. Younger teachers associated the ideal citizen with innovation, change, and digital awareness, whereas more experienced teachers defined citizenship within the framework of stability, traditional values, and moral virtues. Teachers working in public schools constructed their metaphors around the ideas of“solidarity, equality, and nationalunity,”while those working in private schools focused on“individual awareness, global responsibility, and digital ethics.”The majority of participants identified Mustafa Kemal Atatürk as the first person who came to mind when thinking of an ideal citizen, showing that the concept of citizenship remain sdeeply connected to the founding values of the Turkish Republic. Inconclusion, the study demonstrates that Social Studiesteachers' understanding of the ideal citizen embodies a holistic perspective combining both traditional civic virtues and contemporary digitaland global responsibilities. Accordingly, it emphasizes the necessity of reinterpreting citizenship education through a participatory, ethical, and digital frame work for the future.
Benzer Tezler
- Sosyal bilgiler ve sınıf öğretmenlerinin vatandaşlık eğilimleri ve sınıf içi uygulamalara ilişkin görüşleri
Social studies and classroom teachers' tendencies and views on classroom practices
ALİ ÇETİNER
Doktora
Türkçe
2022
Eğitim ve ÖğretimNecmettin Erbakan Üniversitesiİlköğretim Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. MEHMET ŞİMŞİR
- Sosyal bilgiler ders kitaplarının açık fikirlilik bağlamında incelenmesi
Scrutinizing social studies textbooks in the context of open-mindedness
ARDA EREN
Yüksek Lisans
Türkçe
2024
Eğitim ve ÖğretimGazi ÜniversitesiTürkçe ve Sosyal Bilimler Eğitimi Ana Bilim Dalı
PROF. DR. ERCENK HAMARAT
- Sosyal bilgiler öğretmenlerinin ahilik sistemine ilişkin görüşlerinin incelenmesi
Examination of the opinions of the social science teachers on the akhism system
EYYÜP KORKMAZ
Yüksek Lisans
Türkçe
2022
Eğitim ve ÖğretimYıldız Teknik ÜniversitesiTürkçe ve Sosyal Bilimler Eğitimi Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. MUSTAFA ŞEKER
- Türkiye ve İran'daki vatandaşlık eğitiminin öğretmen görüşlerine göre değerlendirilmesi
Evaluation of citizenship education in Turkey and Iran according to teachers' views
KÜBRA GENÇ
Yüksek Lisans
Türkçe
2018
Eğitim ve ÖğretimSakarya ÜniversitesiTürkçe ve Sosyal Bilimler Eğitimi Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ HÜLYA ÇELİK
- Öğretmen adaylarının demokratik vatandaşlık tutumlarının çeşitli değişkenler açısından incelenmesi
Study of teachers candidates' democratic citizenship attitudes in terms of various variables
HALİL İBRAHİM GÜNDÜZ
Yüksek Lisans
Türkçe
2021
Eğitim ve ÖğretimHatay Mustafa Kemal ÜniversitesiTemel Eğitim Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. SERVET HALİ