Kadı Abdülcebbâr'ın eserleri bağlamında İslâm mezheplerine bakışı
Islamic sects in the context of Kadı Abdülcebbâr works
- Tez No: 992010
- Danışmanlar: DR. ÖĞR. ÜYESİ YUNUS İBRAHİMOĞLU
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Din, Religion
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2025
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Şırnak Üniversitesi
- Enstitü: Lisansüstü Eğitim Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu çalışma, Kadı Abdülcebbâr'ın eserleri bağlamında İslâm mezheplerine bakışını incelemekte ve onun teolojik yaklaşımlarını çözümlemeyi amaçlamaktadır. Araştırmanın temel problemi, Kadı Abdülcebbâr'ın eserlerinde yer alan mezhepler arası tartışmaların hangi teorik çerçevede ele alındığı ve bu tartışmalarda başvurduğu teolojik kanıtların niteliğidir. Bu doğrultuda, Kadı Abdülcebbâr'ın farklı mezheplerle ilişkilerini nasıl yorumladığı ve eleştirilerini hangi aklî ve naklî temellere dayandırdığı, çalışmanın merkezi sorununu oluşturmaktadır. Kadı Abdülcebbâr, Hâricîliği İslâm tarihinde ortaya çıkan ilk bid'at fırkası olarak nitelendirmiş ve onların büyük günah işleyeni tekfir etmelerini ilâhî adalet ilkesine aykırı görmüştür. Şiîliğe ilişkin değerlendirmelerinde ise özellikle Râfizî ve Gâlî eğilimleri hedef almış; sahâbeye yönelik tekfirci yaklaşımlarını sert biçimde eleştirmiştir. Ebu Bekir ve Ömer'in hilâfetini inkâr etmenin ümmet birliğini zedeleyen bir sapma olduğunu belirtmiş; İmâmiyye'nin imâmetin nass ile belirlendiği, imamların masum olduğu ve imâmetin dinin rüknü sayıldığı yönündeki görüşlerini hem aklî hem de naklî delillerle reddetmiştir. Mürcie'ye yönelttiği eleştirilerde Kadı Abdülcebbâr, büyük günah işleyeni tam mü'min kabul eden bu yaklaşımın ilâhî adalet ve va'd – va'îd ilkeleriyle bağdaşmadığını ifade etmiş;“iman yalnızca kalbî tasdiktir, amel imanın parçası değildir”anlayışına karşı çıkarak, amelin imanın ayrılmaz bir unsuru olduğunu savunmuştur. Ehl-i Hadis'e gelince, Kadı Abdülcebbâr bu ekolü nasların zahirîne bağlı kalan, aklî yoruma kapalı bir yaklaşım olarak değerlendirmiştir. Allah'ın sıfatları, Halku'l-Kur'ân, rü'yetullah ve kader gibi konularda hadis ehlinin aşırı yorumlarını eleştirerek, bu anlayışın teşbih ve cisim tasavvuruna kapı araladığını belirtmiştir. Kadı Abdülcebbâr, mezheplerin görüşlerini değerlendirirken, Mu'tezilî düşüncenin temel ilkeleri olan tevhid, adl, va'd–va'îd, el-menzile beyne'l-menzileteyn ve emr bi'l-ma'rûf nehiy ani'l-münker esaslarını ölçüt olarak belirlemiştir.
Özet (Çeviri)
This study examines Qadi Abd al-Jabbar's perspective on Islamic sects within the context of his works and aims to analyze his theological approaches. The main problem of the research is how the inter-sectarian debates in his works are addressed and what kind of theological arguments he uses in these discussions. In this direction, the central question of the study is how Qadi Abd al-Jabbar interprets his relations with different sects and on which rational and textual bases he builds his critiques. Qadi Abd al-Jabbar characterizes the Kharijites as the first heretical sect in Islamic history and considers their act of excommunicating those who commit major sins to be contrary to the principle of divine justice. In his evaluation of Shiism, he mainly targets the Rafidi and Ghali tendencies and harshly criticizes their excommunication of the Companions. He states that denying the caliphate of Abu Bakr and Umar is a deviation that undermines the unity of the ummah, and he rejects the views of the Imamiyya that the imamate is determined by nass, that the imams are infallible, and that the imamate is a pillar of religion, using both rational and textual evidence. In his criticisms of the Murji'a, Qadi Abd al-Jabbar states that this view, which accepts the major sinner as a true believer, is incompatible with the principles of divine justice and promise and threat. He opposes the idea that faith consists only of inner conviction and argues that deeds are an inseparable part of faith. As for the Ahl al-Hadith, Qadi Abd al-Jabbar evaluates this school as one that adheres to the apparent meaning of the texts and is closed to rational interpretation. He criticizes their extreme literalism regarding the attributes of God, the creation of the Qur'an, the vision of God, and destiny, stating that such an understanding opens the door to anthropomorphism and corporeal conceptions. Qadi Abd al-Jabbar, in evaluating the views of the sects, takes as criteria the basic principles of Mu'tazilite thought: tawhid, adl, wa'd–wa'id, al-manzila bayna'l-manzilatayn, and amr bi'l-ma'ruf nahy ani'l-munkar.
Benzer Tezler
- Fıkıh usûlü kelâm ilişkisi bağlamında hicrî 4. asır Bağdat usûlcülerinin umum lafızlarla ilgili yaklaşımlarının tahlili
In the context of the relation between the usūl al-fiqh and kalam the analysis of approaches of Baghdad the methodologists on the general istilah in 4th century ad
RAMAZAN ÇÖKLÜ
Doktora
Türkçe
2022
HukukMarmara ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
PROF. DR. KEMAL YILDIZ
PROF. DR. HASAN HACAK
- İbnü'l Melâhimî'nin el-menzile beyne'l menzileteyn ve el-va'd ve'l va'îd anlayışı
Ibn al-Malahimi's approach to al-menzila bayna al-manzilatayn and al-va'd va'l va'îd
ORHAN UZUNER
Yüksek Lisans
Türkçe
2025
DinOrdu ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ SAMET KARAHÜSEYİN
- Kâdı Abdülcebbar ve İmam-ı Mâverdî'nin Nübüvvet anlayışlarının karşılaştırılması
Comparison of Kadı Abdüljabbar and İmam-ı Maverdi's Understanding of prophethood
YASİN YILDIRIM
Doktora
Türkçe
2025
DinKahramanmaraş Sütçü İmam ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
PROF. DR. ABDULHAMİT SİNANOĞLU
- Mu'tezile'de Hz. Muhammed'in nübüvvetinin ispatı: Kâdî Abdülcebbâr örneği
The proof of prophet Muhammad's prophethood in mu'tazila: The case of Qadi Abd Al-Jabbar
SÜMEYRA AYDIN ÖZKAN
Yüksek Lisans
Türkçe
2025
DinNecmettin Erbakan ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
PROF. DR. VEYSİ ÜNVERDİ
- Hıristiyanların Hz. Muhammed'e yönelik eleştirilerine karşı nübüvvet savunusu: Kādî Abdülcebbâr ve Rahmetullah Hindî hindî örneği
The defense of prophethood against christian criticisms of Prophet Muhammad: the case of Qāḍī ʿAbd al-Jabbār and Raḥmatullāh Hindī
METE AKCAN
Yüksek Lisans
Türkçe
2026
DinHitit ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
PROF. DR. İSMAİL BULUT