16. ve 17. yüzyıl divan şiirinde devlet - millet ilişkisi
The state-nation relationship in 16th and 17th century divan poetry
- Tez No: 992336
- Danışmanlar: PROF. DR. HALİL İBRAHİM YAKAR
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Türk Dili ve Edebiyatı, Turkish Language and Literature
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Gaziantep Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Türk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Eski Türk Edebiyatı Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu doktora tezi, klasik Türk edebiyatına dair Tanzimat döneminden beri yerleşik olan“Divan şiirinin toplumsal gerçeklikten kopuk, hayalî bir yapıya sahip olduğu”yönündeki kabulü sorgulamakta ve bu şiir geleneğini 16. ve 17. yüzyıl Osmanlı Devleti'nde devlet-millet ilişkisinin çok boyutlu bir aynası olarak ele almaktadır. Çalışmanın temel tezi, Divan şairlerinin sadece estetik kaygı güden sanatkârlar olmanın ötesinde toplumu, toplumsal ve siyasal olayları konu edinen; aynı zamanda devletin yapılanmasında aktif rol alan bireyler olduğunu ortaya koymaktır. Çalışmanın birincil kaynaklarını, dönemin önde gelen şairleri olan Nef'î, Nâbî, Bâkî, Fuzûlî, Taşlıcalı Yahyâ Bey, Zâtî ve Şeyhülislâm Yahyâ gibi isimlerin Dîvânları oluşturmaktadır. Divan şiirinde adalet, liyakat, yönetim, imar faaliyetleri, millet ve kavimler, toplumsal nizâm, kültürel yaşam gibi temaların nasıl işlendiği ayrıntılı bir şekilde çözümlenmiştir. Tezin temel bulguları, incelenen iki yüzyıl arasında zihniyet dönüşümü olduğunu ortaya koymaktadır. 16. yüzyılın eserlerinde padişah'ın zillullâh-i fi'l-arz rolü ve cihan hâkimiyeti ideali baskınken, 17. yüzyıla gelindiğinde bu dil, liyakatsizlik ve ekonomik buhranlar nedeniyle hiciv ve nasihat formları üzerinden yönetime karşı doğrudan eleştiri ve tavsiyelere dönüşmüştür. Şairlerin bu dönemdeki rolü, onların Osmanlı Devleti'nin yönetim biçimini, toplumsal yapısını, sunulan hizmetleri, bürokratik yapıyı, devlet ve millet anlayışını yansıtan kritik bir sosyo-politik kaynak olduğunu ortaya koymuştur. Bu çalışma, divan edebiyatı alanına tarih, sosyoloji ve siyaset felsefesi perspektifini dahil ederek, divan edebiyatının estetik bir kaygının ötesinde olduğu gerçeğini açığa çıkarıp tarihsel ve siyasal işlevini bilimsel literatüre kazandırmayı amaçlamaktadır.
Özet (Çeviri)
This doctoral thesis challenges the long-established view, dating back to the Tanzimat period, that classical Turkish Divan poetry is detached from social reality and possesses an imaginary structure. It examines this poetic tradition as a multifaceted mirror of the State-Nation relationship in the Ottoman Empire during the 16th and 17th centuries. The main thesis of the study is to reveal that Divan poets were not merely artists driven by aesthetic concerns, but individuals who addressed society and socio-political events, while also playing an active role in the structure of the state. The primary sources of the study are the Divans of leading poets of the period, such as Nef'î, Nâbî, Bâkî, Fuzûlî, Taşlıcalı Yahyâ Bey, Zâtî, and Şeyhülislâm Yahyâ. The thesis provides a detailed analysis of how themes such as justice, merit, governance, development activities, nations and peoples, social order, and cultural life were addressed in Divan poetry. The main findings of the thesis reveal a transformation in mentality between the two centuries examined. While the 16th-century works emphasised the sultan's role as zillullâhi fi'l-arz (the shadow of God on earth) and the ideal of world domination, by the 17th century, due to incompetence and economic crises, this discourse had shifted to direct criticism and advice against the administration through satire and exhortation. The role of poets during this period was critical socio-political commentary reflecting the Ottoman Empire's form of government, social structure, services provided, bureaucratic structure, and understanding of the state and nation.
Benzer Tezler
- 18. Yüzyıl divan şiiri poetikası (Arpaemînizâde Sâmî, Edirneli Kâmî, Esrâr Dede, Nedîm, Seyyid Vehbî, Şeyh Gâlip, Vahîd Mahtumî)
18th Century diwan poetry poetics (Arpaemînizâde Sâmî, Edirneli Kâmî, Esrâr Dede, Nedîm, Seyyid Vehbî, Şeyh Gâlip, Vahîd Mahtumî)
ZAFER TOPAK
Doktora
Türkçe
2017
Türk Dili ve EdebiyatıSakarya ÜniversitesiTürk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
PROF. DR. BAYRAM ALİ KAYA
- Dünden bugüne rebab ve yeniden ele alınması
Başlık çevirisi yok
M. REFİK KAYA
Sanatta Yeterlik
Türkçe
1998
Müzikİstanbul Teknik ÜniversitesiTürk Sanat Müziği Ana Sanat Dalı
DOÇ. M. CAHİT ATASOY
- Hacı Hulûsî Baba dîvânı
Hacı Hulûsî Baba's divan
ORHAN VERGİLİ
Yüksek Lisans
Türkçe
2020
Türk Dili ve EdebiyatıKastamonu ÜniversitesiTürk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. ABDULLAH AYDIN
- Divan şiirinde kozmik unsurlar: 15, 16, 17 ve 18. yüzyıl şairlerinden Ahmet Paşa, Necati Bey, Fuzuli, Baki, Nef'i, Na'ili, Nedim ve Şeyh Galib'in kasidelerinde kozmik unsurlara bakış ve kozmik unsurları kullanış tarzlarının karşılaştırılması
Cosmic items dewan peotry: Comparison and overviev of 15, 16, 17, and 18th century poets of Ahmet Paşa, Necati Bey, Fuzuli, Baki, Nef`i, Na`ili, Nedim and Şeyh Galib`s qasides cosmic contents and styles
MÜMTAZ CARAN
Yüksek Lisans
Türkçe
2003
Türk Dili ve EdebiyatıFırat ÜniversitesiTürk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
YRD. DOÇ. DR. ŞENER DEMİREL
- 18. yüzyıl Divan şiirinde istiare, mecaz ve mazmun kavramları ve yüzyılın şiirine genel bakış
The metaphore, trope and pun of the Ottoman poetry in the 18th century and general view to the poem of 18th century
MEHMET CELÂL VARIŞOĞLU
Doktora
Türkçe
2004
Türk Dili ve EdebiyatıAtatürk ÜniversitesiOrtaöğretim Sosyal Alanlar Eğitimi Ana Bilim Dalı
PROF. DR. AHMET KIRKKILIÇ